واکاوی ابعاد اجتماعی و شرعی بازی «کوییز آو کینگز»

به گزارش خبرگزاری حوزه، در عصر اشباع دیجیتال، بازی‌های ویدئویی دیگر صرفاً ابزاری برای سرگرمی نیستند، بلکه به زیست‌بوم‌هایی پیچیده برای تعاملات انسانی تبدیل شده‌اند. «کوییز آو کینگز» به عنوان پرچم‌دار بازی‌های دانستنی در ایران، نمونه‌ای برجسته از این تغییر است. اگرچه این بازی در لایه نخست، بستری برای شکوفایی اطلاعات عمومی و ارتقای سطح دانش کاربران به نظر می‌رسد، اما در لایه‌های زیرین خود، چالش‌های جدی اخلاقی، اجتماعی و شرعی را نهفته دارد که نیازمند تامل و واکاوی است.

چالش ارتباطات ناسالم و حریم حیا

یکی از جدی‌ترین آسیب‌های وارده در این پلتفرم، فرسایش تدریجی «حیای اجتماعی» در بستر چت‌های نوبتی است. محیط غیررسمی بازی و هیجان ناشی از رقابت، سدِ احتیاط در ارتباط با نامحرم را می‌شکند. گفتگوهایی که با یک «خسته نباشید» ساده آغاز می‌شود، به دلیل استمرار در بازی‌های چند مرحله‌ای، پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به صمیمیت‌های بی‌پایه و لغو دارد. این پدیده که در متون اخلاقی از آن به عنوان «خلوت مجازی» یاد می‌شود، می‌تواند منجر به وابستگی‌های کاذب و آسیب به بنیان خانواده شود. آواتارها و اسامی مستعار نیز در این میان، نقش «ویترین‌های مجازی» را ایفا می‌کنند که گاه با هدف جلب توجه جنس مخالف طراحی می‌شوند و مفهوم وقار را در فضای دیجیتال به حاشیه می‌برند.

آسیب‌های اجتماعی و اعتیاد رفتاری

از منظر جامعه‌شناختی، سیستم پاداش‌دهی بازی (سکه و تراز)، کاربر را در چرخه‌ی «تایید طلبی» قرار می‌دهد. این رقابت کاذب برای صعود در جدول رده‌بندی، منجر به اضطراب پنهان و اتلاف وقت (خسران عمر) می‌گردد. حضور مداوم در لیگ‌ها و گروه‌ها (کلن‌ها)، فرد را دچار «حضور غایب» می‌کند؛ وضعیتی که فرد در میان جمع خانواده حضور فیزیکی دارد اما ذهن و روان او درگیر پاسخ به سوالات یا چت‌های گروهی است. این انقطاع عاطفی، از بزرگترین آسیب‌های اجتماعی بازی‌های آنلاین در کلان‌شهرها محسوب می‌شود.

واکاوی فقهی و اخلاقی

از نگاه شرعی، دو نقطه حساس در این بازی قابل شناسایی است: نخست، ماهیت «برد و باخت» سکه‌هاست. اگرچه سکه‌های مجازی در صورت عدم قابلیت تبدیل به پول نقد، از نگاه بسیاری از فقها حکم قمار را پیدا نمی‌کنند، اما روحِ «شرط‌بندی» و وابستگی روانی به مالِ بادآورده (ولو مجازی) می‌تواند ذائقه اخلاقی مومن را تغییر دهد. دوم، مسئولیت «مجری» یا همان توسعه‌دهنده بازی است. پلتفرمی که بسترساز ارتباطات خارج از عرف باشد یا در سوالات خود، سبک زندگی غیردینی را ترویج کند، در گناه جاریه کاربران شریک خواهد بود.

بازی‌های دانستنی می‌توانند فرصتی برای رشد باشند، مشروط بر آنکه «آگاهی از ابزار» جایگزین «غرق شدن در ابزار» شود. راهکار گریز از آسیب‌های مذکور، در گروی سه اقدام است: نخست، تخصیص زمان محدود برای جلوگیری از اتلاف عمر؛ دوم، بستن دریچه‌های ارتباطی با نامحرم (غیرفعال‌سازی چت ناشناس)؛ و سوم، نگاه تفننی به پاداش‌های مجازی جهت جلوگیری از حرص و طمع. در نهایت، باید به یاد داشت که دانشِ حقیقی آن است که به حیا و بندگی ختم شود، نه آنکه در لابلای چت‌های بی‌هدف و رقابت‌های پوچ، سرمایه عمر و اخلاق را به تاراج ببرد.

سعید امیری