به گزارش خبرگزاری حوزه، مجموعه مباحث مهدویت با عنوان «به سوی جامعه آرمانی»، با هدف نشر آموزهها و معارف مرتبط با امام زمان عجلاللهتعالیفرجهالشریف، تقدیم شما فرهیختگان گرامی میشود.
در دو شماره پیشین، نگاهی اجمالی و مختصر به وظایف عام و نیز مهمترین وظیفه خاص بانوان در جهت تحقق اهداف الهی و نیز زمینهسازی ظهور منجی عالَم بشریت داشتیم. در این شماره، به دو پرسش مرتبط با نقش و جایگاه بانوان در ظهور و حکومت امام زمان عجلاللهتعالیفرجه پاسخ خواهیم گفت.
آیا در بین ۳۱۳ نفر از یاران خاص حضرت مهدی عجلاللهتعالیفرجه، بانوان نیز حضور دارند؟
در حدیث مفصّلی که جناب جابر از امام باقر علیهالسلام نقل میکند، اینطور آمده است که:
«وَ اَللَّهِ ثَلاَثُمِائَةٍ وَ بِضْعَةَ عَشَرَ رَجُلاً فِیهِمْ خَمْسُونَ اِمْرَأَةً یَجْتَمِعُونَ بِمَکَّةَ عَلَی غَیْرِ مِیعَادٍ.» (تفسیر عیّاشی، ج ۱، ص ۶۵)
سوگند به خدا، سیصد و اندی نفر مرد میآیند و در میانشان پنجاه نفر زن هستند، در مکه اجتماع میکنند بدون وعده قبلی.
نکتهای که در این روایت حائز توجه میباشد، این است که دوگونه تفسیر از عبارت «فِیهِمْ» وجود دارد:
- یکی اینکه ۵۰ نفر از ۳۱۳ نفر، زن هستند.
- و دیگری اینکه آن ۵۰ نفر زن، به همراه ۳۱۳ نفر مرد خواهند بود.
نکته دیگری که پیرامون این روایت موجود است این است که این روایت در تفسیر عیّاشی آمده و مُرسلبودن روایات نقلشده توسط جناب عیّاشی، از ارزش این کتاب کاسته است. (مرسلبودن حدیث به این معناست که سند حدیث یا به عبارتی راویان حدیث در آن ذکر نشدهاند.)
همین روایت با ذکر سند، در کتاب غیبت نعمانی نیز آمده، اما بدون ذکر «فِیهِمْ خَمْسُونَ اِمْرَأَةً»:
«فَیَجْمَعُ اللَّهُ عَلَیْهِ أَصْحَابَهُ ثَلَاثَمِائَةٍ وَ ثَلَاثَةَ عَشَرَ رَجُلًا وَ یَجْمَعُهُمُ اللَّهُ لَهُ عَلَی غَیْرِ مِیعَادٍ.» (غیبت نعمانی، ص ۲۸۲)
در کتاب اختصاص شیخ مفید نیز این روایت، فاقد عبارت «فِیهِمْ خَمْسُونَ اِمْرَأَةً» است:
«فَیَجْمَعُ اللَّهُ لَهُ أَصْحَابَهُ ثَلَاثَ مِائَةٍ وَ ثَلَاثَةَ عَشَرَ رَجُلًا فَیَجْمَعُهُمُ اللَّهُ لَهُ عَلَی غَیْرِ مِیعَادٍ.» (اختصاص، ص ۲۵۵)
نکته دیگری که حائز توجه میباشد این است که با توجه به قرائن موجود، از کلمه «رجل» در روایات، «مرد» فهمیده میشود، نه «زن».
- تشبیه یاران خاص امام زمان عجلاللهتعالیفرجه به اصحاب بدر:
«یَجْمَعُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ مِنْ أَقَاصِی اَلْبِلاَدِ عَلَی عَدَدِ أَهْلِ بَدْرٍ ثَلاَثَمِائَةٍ وَ ثَلاَثَةَ عَشَرَ رَجُلاً.» (کمالالدین و تمامالنعمة، ص ۲۶۴)
خداوند از شهرهای دور دست، به شماره اصحاب بدر سیصد و سیزده تن به دور او جمع کند.
- تشبیه یاران خاص امام زمان عجلاللهتعالیفرجه به اصحاب حضرت طالوت علیهالسلام:
«اَلْقَلِیلُ اَلَّذِینَ لَمْ یَشْرَبُوا وَ لَمْ یَغْتَرِفُوا ثَلَثَمِائَةٍ وَ ثَلَثَةَ عَشَرَ رَجُلاً.» (تفسیر نورالثقلین، ج ۱، ص ۲۴۸)
و همگی از آن آب نوشیدند و تنها سیصد و سیزده نفر از آب نخوردند.
و واضح است که آن ۳۱۳ نفر در جنگ بدر و در جنگ جناب طالوت علیه جالوت، همگی مرد بودند.
بنابراین از لحاظ علم حدیثشناسی، اثبات حضور بانوان در میان ۳۱۳ نفر و یا در کنار آنان مشکل است؛ چرا که تنها یک حدیث بر این مطلب اشاره داشت که آن هم مُرسل بود و نیز روایات مستندی وجود دارند که ۳۱۳ نفر را مختصّ مردان میدانند.
اما با توجه به مطالب ذکر شده در دو شماره پیشین و نیز آنچه که در ادامه میآید، عدم حضور بانوان در میان آن 313 نفر (با توجه به ادلّه) هرگز به معنای ناچیزشمردهشدن جایگاه و مقام زن نبوده و نخواهد بود؛ چرا که یاران فراوان در حلقههای متعدد، ملحق به امام زمان علیهالسلام خواهند شد که تعداد آنان از حساب خارج است؛ بنابراین بانوان در ظهور و حکومت مهدوی - چنانچه که پیشتر نیز بیان شد - نقش و جایگاه ویژهای خواهند داشت.
آیا در بین افرادی که رجعت میکنند، بانوان نیز حضور دارند؟
در این تحقیق، بنا نداریم مرحلهای که بانوان در آن رجعت میکنند و نیز تعداد دقیق بانوانِ رجعتکننده و یا نام دقیق آنها را مورد بررسی قرار دهیم. آنچه که حائز اهمیت است، اصلِ بحث رجعتِ بانوان است؛ اینکه بانوانی در طول تاریخ حضور داشته و خواهند داشت که در بالاترین مراتب ایمان و معرفت بودهاند، تا حدّی که توفیق رجعت و همراهی با آخرین وصی الهی نیز نصیبشان میشود.
امام صادق علیهالسلام در روایتی میفرمایند:
یُکَرُّ مَعَ اَلْقَائِمِ (عَلَیْهِاَلسَّلاَمُ) ثَلاَثَ عَشْرَةَ اِمْرَأَةً. قُلْتُ: وَ مَا یَصْنَعُ بِهِنَّ؟ قَالَ: یُدَاوِینَ اَلْجَرْحَی، وَ یَقُمْنَ عَلَی اَلْمَرْضَی، کَمَا کَانَ مَعَ رَسُولِ اَللَّهِ (صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ). قُلْتُ: فَسَمِّهِنَّ لِی. فَقَالَ: اَلْقِنْوَاءُ بِنْتُ رُشَیْدٍ، وَ أُمُّ أَیْمَنَ، وَ حَبَابَةُ اَلْوَالِبِیَّةُ، وَ سُمَیَّةُ أُمُّ عَمَّارِ بْنِ یَاسِرٍ، وَ زُبَیْدَةُ، وَ أُمُّ خَالِدٍ اَلْأَحْمَسِیَّةُ، وَ أُمُّ سَعِیدٍ اَلْحَنَفِیَّةُ، وَ صُبَانَةُ اَلْمَاشِطَةُ، وَ أُمُّ خَالِدٍ اَلْجُهَنِیَّةُ. (دلائل الإمامة، ج ۱، ص ۴۸۴)
همراه قائم، سیزده زن رجعت میکنند. راوی میگوید، عرض کردم: چه مسئولیتی به آنها واگذار میشود؟ فرمود: مجروحان را مداوا و از بیماران مراقبت میکنند. همانگونه که همراه پیامبر این کار را میکردند. عرض کردم نام آنها را برایم بیان فرمایید، فرمود: قنواء دختر رشید و ام ایمن و حبابه والبیه و سمیه مادر عمار بن یاسر و زبیده و أم خالد احمسیه و أم سعید حنفیه و صبانه آرایشگر و أم خالد جهنیه.
در کتب دیگری نیز تعداد و نام برخی دیگر از بانوانِ رجعتکننده ذکر شده است. (چنانچه که بیان شد، نام و تعداد آنان و زمان رجعت آنان محل بحث ما نیست.)
آنچه که حائز اهمیت است و میتواند بانوان را در مسیر دینداری، کسب معرفت و ثبات در دین خدا یاری دهد، توجه به خصوصیات بانوان ذکرشده در روایات است که تنها به بخشی از آن اشاره میکنیم.
آزادگی، ایستادگی و مقاومت در برابر جبهه باطل، مهمترین شاخصه مشترکی است که میتوان در وجود بانوان رجعتکننده یافت.
پیغمبر گرامی اسلام صلیاللهعلیهوآله در مورد جناب «صُبانه» آرایشگر دختر فرعون فرمودند:
«هنگامی که به معراج برده شدم، رایحه بسیار خوشی به مشامم رسید. به جبرئیل گفتم: این چه بویی است؟ گفت: این [عطرِ] آرایشگرِ خاندان فرعون و فرزندان اوست. او در حال شانهکردن موهای دختر فرعون بود که شانه از دستش افتاد و [به زبان آورد:] «بسمالله». دختر فرعون پرسید: [منظورت] پدر من است؟ زن گفت: نه، بلکه [منظورم] پروردگار من و پروردگار تو و پروردگار پدر توست. دختر گفت: حتماً این را به پدرم خواهم گفت. زن پاسخ داد: [هرچه میخواهی] بگو. دختر موضوع را به پدرش گفت. فرعون آن زن و فرزندانش را احضار کرد و پرسید: پروردگارت کیست؟ زن گفت: پروردگار من و تو، خداوند است. فرعون دستور داد تنوری از مس ساختند و آن را داغ کردند. سپس زن و فرزندانش را خواست. زن [هنگام مواجهه با تنور] گفت: من درخواستی از تو دارم. فرعون گفت: آن چیست؟ زن گفت: [میخواهم] استخوانهای من و استخوانهای فرزندانم را جمع کنی و دفن کنی. فرعون گفت: به خاطر حقی که بر گردن ما داری (به پاس خدماتی که در گذشته کردی)، این کار را برایت انجام میدهم. آنگاه فرعون دستور داد فرزندانش را یکییکی در تنور انداختند تا نوبت به آخرین فرزندش رسید که شیرخواره بود. کودک [به زبان آمد و] گفت: ای مادر! صبر کن که تو بر حق هستی. سپس آن زن [نیز] همراه فرزندش در تنور افکنده شد.» (بحارالانوار، ج ۱۳، ص ۱۶۳) 1
در مورد جناب «سمیّه»، مادرِ عمّار نیز اینطور آمده است که:
«وَ کَانَتْ مِمَّنْ تُعَذَّبُ فِی اَللَّهِ لِتَرْجِعَ عَنْ دِینِهَا فَلَمْ تَفْعَلْ فَمَرَّ بِهَا أَبُو جَهْلٍ فَطَعَنَهَا فِی قَلْبِهَا فَمَاتَتْ.» (بحارالانوار، ج ۱۸، ص ۲۴۱)
و او (سمیه) از کسانی بود که در راه خدا شکنجه شد تا از دین خود بازگردد، اما چنین نکرد. پس ابوجهل از کنار او گذشت و بر قلب او ضربه زد (او را با سلاح زد) و او کشته شد.
و موارد متعدد دیگر.
نکته:
شرایط و عوامل محیطی، یکی از توجیهاتی است که برخی از افراد، خصوصاً بانوان جامعه در جهت ضعف ایمان و معرفت خویش بیان میکنند، در حالی که تأمل در حیات بانوانِ تاریخساز اسلام، حکایت از این دارد که در مسیر اهداف الهی و در جهت اتصال به معبود، هیچ کس و هیچ چیزی نمیتواند جلودار انسان گردد.
خداوند متعال در قرآن کریم، به هنگام یادکردن از جناب آسیه سلاماللهعلیها، نام او را ذکر نمیکند، بلکه از او با عنوان «امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ؛ همسر فرعون» یاد مینماید تا به همه مردان و زنان مؤمن توجه دهد که ایشان در کاخ ظالمِ زمانه و در حالی که هیچ یار و یاوری جز خدا نداشت، تبدیل به الگویی برای همگان شد.
کلام آخر اینکه رجعت فقط مختص گذشتگان نبوده، بلکه آیندگان را نیز در بر میگیرد. از همین روست که به خواندن دعای عهد سفارش شدهایم:
«اللَّهُمَّ إِنْ حَالَ بَینِی وَ بَینَهُ الْمَوْتُ الَّذِی جَعَلْتَهُ عَلَی عِبَادِک حَتْما مَقْضِیا، فَأَخْرِجْنِی مِنْ قَبْرِی مُؤْتَزِرا کفَنِی شَاهِرا سَیفِی مُجَرِّدا قَنَاتِی مُلَبِّیا دَعْوَةَ الدَّاعِی فِی الْحَاضِرِ وَ الْبَادِی.»
خدایا اگر بین من و او (امام زمان علیهالسلام) مرگی که بر بندگانت حتمی و قطعی ساختهای حائل شد، کفنپوشیده مرا از قبر بیرون آور، با شمشیرِ از نیام برکشیده و نیزه برهنه، پاسخگو به دعوت آن دعوتکننده، در میان شهرنشین و بادیهنشین.
و البته که برای رسیدن به این مقصودِ دلربا، باید مزین به صفاتی که در روایات برای رجعتکنندگان برشمرده شده است شویم و اینکه در این مسیر، هیچ تفاوتی بین مرد و زن وجود ندارد.
-------------------------------------------------------------------------------
1. «لَمَّا أُسْرِیَ بِی مَرَّتْ بِی رَائِحَةٌ طَیِّبَةٌ فَقُلْتُ لِجَبْرَئِیلَ مَا هَذِهِ اَلرَّائِحَةُ قَالَ هَذِهِ مَاشِطَةُ آلِ فِرْعَوْنَ وَ أَوْلاَدُهَا کَانَتْ تَمْشُطُهَا فَوَقَعَتِ اَلْمُشْطَةُ مِنْ یَدِهَا فَقَالَتْ بِسْمِ اَللَّهِ فَقَالَتْ بِنْتُ فِرْعَوْنَ أَبِی فَقَالَتْ لاَ بَلْ رَبِّی وَ رَبُّکِ وَ رَبُّ أَبِیکِ فَقَالَتْ لَأُخْبِرَنَّ بِذَلِکِ أَبِی فَقَالَتْ نَعَمْ فَأَخْبَرَتْهُ فَدَعَا بِهَا وَ بِوُلْدِهَا وَ قَالَ مَنْ رَبُّکِ فَقَالَتْ إِنَّ رَبِّی وَ رَبُّکَ اَللَّهُ فَأَمَرَ بِتَنُّورٍ مِنْ نُحَاسٍ فَأُحْمِیَ فَدَعَا بِهَا وَ بِوُلْدِهَا فَقَالَتْ إِنَّ لِی إِلَیْکَ حَاجَةً قَالَ وَ مَا هِیَ قَالَتْ تَجْمَعُ عِظَامِی وَ عِظَامَ وُلْدِی فَتَدْفَنُهَا قَالَ ذَاکِ لَکِ لِمَا لَکِ عَلَیْنَا مِنْ حَقٍّ فَأَمَرَ بِأَوْلاَدِهَا فَأُلْقُوا وَاحِداً وَاحِداً فِی اَلتَّنُّورِ حَتَّی کَانَ آخِرُ وُلْدِهَا وَ کَانَ صَبِیّاً مُرْضَعاً فَقَالَ اِصْبِرِی یَا أُمَّاهْ إِنَّکِ عَلَی اَلْحَقِّ فَأُلْقِیَتْ فِی اَلتَّنُّورِ مَعَ وُلْدِهَا.»
نظر شما