به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، دکتر رحیمپور ازغدی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، در دوره توانمندسازی مبلغان اربعین که بههمت اداره فرهنگی تبلیغی دفتر خواهران حوزه علمیه خراسان در محل مدرسه علمیه اسماءالحسنی برگزار شد، به تبیین نقش زنان در تحولات جهان اسلام، نسبت تبلیغ دین با زیباییشناسی فطری انسان، و الزامات روش صحیح گفتوگوی دینی پرداخت.
نقشآفرینی زنان در تحولات جهان اسلام و جبهه مقاومت
وی با اشاره به نقش زنان در رخدادهای مهم جهان اسلام، اظهار کرد: زنان در تحولات اخیر، بهویژه در ایران، غزه و لبنان، نقشهایی ایفا کردهاند که در مقیاس جهانی کمنظیر است.
بهگفته وی، مادران، دختران و زنان در این مناطق، در صحنههایی حاضر شدهاند که نهتنها در سطح اجتماعی، بلکه در عرصههای مقاومت، تربیت و پشتیبانی از جریانهای فکری و میدانی اثرگذار بودهاند.
رحیمپور ازغدی افزود: زنان ایرانی نیز در این مسیر، در بسیاری از عرصهها الگو بودهاند و دیگران از تجربه و کنش اجتماعی آنان بهره گرفتهاند.
بهگفته وی، در برخی جنبشهای خیابانی و اجتماعی معاصر نیز، حضور زنان نقشی تعیینکننده داشته و در ایجاد انسجام خانوادهها و حضور میدانی آنان اثر مستقیم گذاشته است؛ بهگونهای که بدون حضور زنان، بسیاری از این حرکتها شکل و عمق فعلی را پیدا نمیکرد.
رحیمپور ازغدی در ادامه با اشاره به جایگاه تاریخی زنان مجاهد در صدر اسلام، بهویژه حضرت زینب(سلاماللهعلیها)، تصریح کرد: نقش حضرت زینب(س) صرفاً محدود به یک روایت تاریخی نیست، بلکه یک الگوی تبیینی و تمدنی در مواجهه با بحران، اسارت و جنگ نرم محسوب میشود. ایشان در سختترین شرایط، مأموریت روشنگری و تبیین حقیقت را بر عهده داشتند و توانستند پیام عاشورا را به نسلها منتقل کنند.
وی افزود: بررسی سیره حضرت زینب(سلاماللهعلیها) نشان میدهد که کنشگری زن مسلمان در تاریخ اسلام، صرفاً در حوزه فردی یا خانوادگی محدود نبوده، بلکه در سطح اجتماعی و سیاسی نیز نقشآفرین بوده است.
نسبت تبلیغ دین با زیباییشناسی فطری انسان
این عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت توجه به فطرت انسانی در تبلیغ دین اظهار کرد: یکی از مسائل مهم در تبلیغ دینی، نسبت میان «بیان دین» و «زیباییشناسی فطری انسان» است. دین در ذات خود زیباست و اگر درست معرفی شود، با فطرت انسانها تعارضی ندارد.
وی ادامه داد: برخی تصور میکنند که اگر بخواهیم دین را بهدرستی بیان کنیم، با ذوق و پسند عمومی بشر در تعارض قرار میگیرد، در حالی که قرآن کریم تصریح میکند که ایمان و حقیقت برای انسان فطری و مطلوب است و در مقابل، کفر، ظلم، فساد و گناه برای انسان ناخوشایند و ناپسند است.
رحیمپور ازغدی با اشاره به مفاهیم قرآنی خاطرنشان کرد: در نگاه قرآن، انسان دارای یک تشخیص درونی نسبت به خیر و شر است و این تشخیص، یک امر قراردادی صرف نیست، بلکه ریشه در فطرت دارد. بر همین اساس، دعوت دینی اگر بر پایه صدق، عقلانیت و زیبایی بیان استوار باشد، با پذیرش طبیعی مخاطب مواجه میشود.
اصول گفتوگوی دینی؛ حکمت، احترام و پرهیز از تحمیل
وی با استناد به آیات قرآن کریم تصریح کرد: در منطق قرآن، دعوت به دین باید بر پایه «قول حسن» و گفتار نیکو باشد؛ به این معنا که هم محتوا صحیح باشد و هم شیوه بیان، محترمانه و عقلانی باشد.
وی افزود: خداوند در قرآن به پیامبر اکرم(صلیاللهعلیهوآله) دستور میدهد که با مردم با حکمت و موعظه نیکو سخن بگوید و از جدال غیرحکیمانه پرهیز کند.
این استاد حوزه و دانشگاه تأکید کرد: در تبلیغ دین، اصل بر اجبار نیست؛ زیرا ایمان با اجبار شکل نمیگیرد. وظیفه پیامبران و مبلغان، ایجاد زمینه شناخت، فهم و انتخاب آگاهانه است، نه تحمیل عقیده بر دیگران.
وی افزود: حتی پیامبر اکرم(صلیاللهعلیهوآله) مأمور به سلطه بر انتخاب مردم نبودند و قرآن به صراحت بیان میکند که «تو بر آنان مسلط نیستی»؛ بنابراین هدایت، فرآیندی مبتنی بر اختیار انسان است.
سیره پیامبر(صلیاللهعلیهوآله) در تبلیغ؛ رفتار بهجای صرف گفتار
رحیمپور ازغدی با اشاره به سیره پیامبر اسلام(صلیاللهعلیهوآله) اظهار کرد: بخش مهمی از اثرگذاری پیامبر(صلیاللهعلیهوآله) نه از طریق خطابههای مکرر، بلکه از طریق رفتار، سلوک فردی و نحوه تعامل با مردم حاصل میشد. مردم بیش از آنکه از سخن ایشان تأثیر بگیرند، از منش، عدالت، تواضع و رفتار عملی ایشان الهام میگرفتند.
وی افزود: پیامبر(صلیاللهعلیهوآله) در تعامل با مردم، عدالت در نگاه، رعایت حقوق افراد، پرهیز از تکلف و حضور در میان مردم را رعایت میکردند و همین سلوک عملی، مهمترین ابزار تبلیغ دین بود.
قدرت اثرگذاری کلام در کنار ایمان و سلوک
وی با اشاره به جایگاه خطابههای حضرت زینب(سلاماللهعلیها) در واقعه کربلا اظهار کرد: خطبههای ایشان در کوفه و شام، نمونهای از تأثیرگذاری کلام همراه با ایمان، صلابت و شناخت دقیق شرایط اجتماعی است؛ بهگونهای که فضای عمومی را تحت تأثیر قرار داد و حقیقت واقعه را آشکار ساخت.
ظرفیت فطری انسان در پذیرش حقیقت و امکان تحول
این عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه با تأکید بر اینکه انسانها در ذات خود ظرفیت پذیرش حقیقت را دارند، گفت: انسان بهگونهای آفریده شده که خیر، عدالت و صداقت را درک میکند و نسبت به ظلم و فساد واکنش طبیعی دارد. بر همین اساس، اگر پیام دینی بهدرستی منتقل شود، مخاطب در برابر آن بیتفاوت نخواهد بود.
وی افزود: تجربههای تاریخی و اجتماعی نشان داده است که افراد با پیشینهها و گرایشهای مختلف، در مواجهه با حقیقت، امکان تغییر مسیر و تحول دارند و این امر در تاریخ اسلام نیز بارها رخ داده است.
نقشآفرینی زنان در آینده تمدن اسلامی
رحیمپور ازغدی با اشاره به روایات مرتبط با نقش زنان در آینده جهان اسلام اظهار کرد: در معارف دینی، برای زنان در ساختار آینده جامعه اسلامی و حتی در سطح تمدن جهانی، نقشهای مهمی پیشبینی شده است.
وی افزود: در برخی روایات، به حضور زنان در سطوح مختلف از جمله عرصههای اجتماعی، فکری و حتی مدیریتی در ساختارهای آینده اشاره شده و این نشاندهنده ظرفیت بالای آنان در پیشبرد اهداف تمدنی اسلام است.
وی تأکید کرد: نگاه اسلام به زن، نگاهی فعال، مسئولانه و اثرگذار است و زنان در کنار مردان، در فرآیند تحقق عدالت جهانی و گسترش معنویت نقشآفرین خواهند بود.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با تبیین الگوهای قرآنی نقشآفرینی زنان در تاریخ توحیدی، به جایگاه حضرت آسیه همسر فرعون و دیگر زنان اثرگذار در تاریخ اسلام و جریانهای حق و باطل پرداخت.
الگوی قرآنی زن مؤمن در مواجهه با قدرت طاغوت
وی با اشاره به اینکه نام حضرت آسیه در قرآن بهصراحت ذکر نشده اما به او اشاره شده است، گفت: همین اشاره قرآنی حامل پیامهای مهمی است و نشان میدهد زنان مؤمن در تاریخ، در عین قرار داشتن در سختترین شرایط، میتوانند به بالاترین مراتب ایمان و مقاومت برسند.
وی افزود: در روایات، حضرت آسیه بهعنوان زنی مؤمن، صابر و استوار معرفی شده است؛ زنی که ایمان او صرفاً اعتقادی ظاهری نبود، بلکه بر پایه توحید، عدالت و یقین شکل گرفته بود و همین ایمان عمیق سبب میشد دچار شک، ترس، یأس و تردید نشود.
رحیمپور ازغدی با بیان اینکه «صبر» در منطق دینی به معنای مقاومت فعال است، تصریح کرد: صبر یعنی انسان در برابر فشارها و ضربهها تسلیم نشود و از پا نیفتد، بلکه بر موضع حق خود استوار بماند.
مواجهه حضرت آسیه با قدرت فرعونی و مفهوم «ربوبیت طاغوت»
وی با تشریح جایگاه فرعون در تاریخ مصر باستان اظهار کرد: فرعون نه یک شخص، بلکه عنوان سلسلهای از حاکمان مصر بوده است که به مرحلهای از قدرت و سلطه رسیده بودند که برای خود شأن ربوبیت قائل میشدند.
وی افزود: فرعون با طرح ادعای «أنا ربکم الأعلی» در واقع میگفت من صاحب اختیار مطلق جامعه هستم و همه شئون زندگی مردم تحت اراده من است. این نوع نگاه، نمونه تاریخی نظامهای سلطهگر است که در آن اراده سیاسی و اقتصادی بر جان و زندگی مردم حاکم میشود.
این عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با مقایسه تاریخی، به نمونههایی از قدرتهای سلطهگر در عصر حاضر نیز اشاره کرد و گفت: در طول تاریخ، الگوهای مشابهی از ادعای سلطه مطلق در قدرتهای جهانی تکرار شده است، هرچند با تغییر شکل و ادبیات.
ایمان آسیه در قلب نظام سلطه
وی با اشاره به نقش حضرت آسیه در دربار فرعون تصریح کرد: آسیه در قلب قدرت فرعونی قرار داشت اما در عین حال به حضرت موسی(علیهالسلام) ایمان آورد و در مسیر حق ایستاد. او از نخستین مؤمنان به دعوت حضرت موسی بود و در عین حضور در ساختار قدرت، به جبهه ایمان پیوست.
وی افزود: این بانوی مؤمن نهتنها در برابر فشارهای محیطی و سیاسی تسلیم نشد، بلکه در مواردی به حمایت از جریان حق نیز پرداخت و در حد توان خود مانع از اجرای برخی تصمیمهای ظالمانه میشد.
رحیمپور ازغدی با اشاره به سیر تاریخی مواجهه حضرت آسیه با فرعون گفت: هنگامی که فرعون از ایمان او آگاه شد، این ایمان را نوعی خیانت تلقی کرد، در حالی که در منطق توحیدی، خیانت واقعی در ظلم و استکبار است، نه در ایستادن در برابر ظلم.
الگوی زنان مؤمن در تاریخ؛ از آسیه تا زنان صدر اسلام
وی با اشاره به نمونههای تاریخی دیگر از زنان مؤمن افزود: در تاریخ اسلام نیز زنان متعددی نقشآفرین بودهاند که در کنار پیامبران و امامان در مسیر حق ایستادهاند و در عرصههای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نقش مهمی ایفا کردهاند.
وی به نقش برخی زنان در صدر اسلام اشاره کرد و گفت: زنانی همچون اسماء بنت عمیس در مهاجرتها، تربیت نسل مؤمن و همراهی با جریان اسلام نقشآفرین بودند و در شرایط سخت هجرت و فشارهای سیاسی، از ایمان خود دست نکشیدند.
رحیمپور ازغدی تأکید کرد: در نگاه دینی، زن نه موجودی منفعل، بلکه کنشگری فعال در تاریخ است که میتواند در حساسترین بزنگاهها در کنار جبهه حق قرار گیرد و در شکلگیری تمدن اسلامی نقشآفرینی کند.
حضور زنان در جبهه حق و باطل در تاریخ اسلام
وی در ادامه با اشاره به نقش زنان در حوادث صدر اسلام و پس از آن گفت: در تاریخ اسلام، زنان در جبهه حق و نیز در جبهه باطل حضور داشتهاند و برخی از آنان حتی در جنگها، خطابهها و فعالیتهای اجتماعی نقش مستقیم داشتهاند.
وی افزود: در جریانهایی مانند صفین و دیگر نبردهای تاریخی، گزارشهایی از حضور زنان در تشویق، تبیین و حتی نقد اجتماعی وجود دارد که نشاندهنده نقش فعال آنان در فضای عمومی جامعه است.
نقش الگوهای زنانه در فهم امروز جامعه اسلامی
این عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت بازخوانی الگوهای تاریخی زنان در اسلام اظهار کرد: معرفی چهرههایی مانند حضرت آسیه و دیگر زنان اثرگذار، برای امروز جامعه اسلامی بهویژه زنان مسلمان ضروری است؛ زیرا این الگوها نشان میدهد ایمان، مقاومت و کنشگری اجتماعی محدود به جنسیت یا شرایط خاص نیست، بلکه یک ظرفیت انسانی و ایمانی است که در هر زمان قابل تحقق است.
بازخوانی صحنههای کربلا و مسئله «تغییر موضع در برابر حق»
وی با اشاره به برخی گزارشهای تاریخی از وقایع عاشورا اظهار کرد: در جریان حادثه کربلا، گروهی از افرادی که پیشتر برای امام حسین(علیهالسلام) نامه نوشته و از ایشان دعوت کرده بودند، در میدان عمل در جبهه مقابل قرار گرفتند و در نهایت در شمار عاملان فاجعه عاشورا حضور یافتند.
وی افزود: این افراد در بسیاری از موارد برای پنهان کردن هویت خود، صورتهایشان را میپوشاندند، اما امام حسین(علیهالسلام) برخی از آنان را شناسایی کرده و به یادآوری نامهها و عهدهای پیشین آنان میپرداختند؛ با این حال، بسیاری از آنان یا انکار میکردند یا آن نامهها را مربوط به خود نمیدانستند.
رحیمپور ازغدی با اشاره به برخی نقلها درباره رفتارهای پس از حادثه کربلا گفت: در گزارشهای تاریخی آمده است که برخی از عاملان جنایت، در عین مشارکت در قتل، به جمعآوری غنائم نیز اقدام کردند و همین امر نشاندهنده ترکیب خطرناک نفاق، توجیهگری و دنیاطلبی در یک رفتار تاریخی است.
واکنشهای اجتماعی پس از عاشورا و موضع زنان در برابر جنایت
وی در ادامه به برخی واکنشهای اجتماعی پس از واقعه کربلا اشاره کرد و اظهار داشت: در برخی نقلها آمده است که تعدادی از خانوادههای عاملان این حادثه، در برابر رفتار آنان موضع گرفته و حتی از ادامه زندگی مشترک با آنان امتناع کردند و جنایت رخداده را محکوم کردند.
وی افزود: این واکنشها نشان میدهد که جامعه در برابر ظلم یکدست نبوده و در همان بستر اجتماعی، گروهی در برابر جنایت ایستادگی اخلاقی و عاطفی نشان دادهاند.
نسبت ایمان، عمل و توجیهگری در تاریخ اسلام
این عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تحولات پس از رحلت پیامبر اسلام(صلیاللهعلیهوآله) تصریح کرد: در مقاطع مختلف تاریخی، برخی افراد در برابر حقایق دینی دچار تغییر موضع شدند؛ از جمله در جریانهای ارتداد، ادعای پیامبری و شورشهای داخلی در دورههای نخستین تاریخ اسلام.
وی افزود: در این دورهها، هم در سطح اجتماعی و هم در سطح سیاسی، جریانهایی شکل گرفت که یا اصل دین را انکار کردند یا در برابر حکومت دینی موضع گرفتند و حتی گروههایی مدعی پیامبری شدند.
نقش زنان در تثبیت جامعه اسلامی پس از پیامبر(صلیاللهعلیهوآله)
رحیمپور ازغدی با اشاره به نقش زنان در مقابله با جریانهای انحرافی پس از پیامبر اسلام(صلیاللهعلیهوآله) گفت: در تاریخ صدر اسلام، زنان متعددی در کنار پیامبر(صلیاللهعلیهوآله) در عرصههای مختلف اجتماعی، امدادی و حتی نظامی حضور داشتند و پس از رحلت ایشان نیز در مواجهه با جریانهای ارتداد و ادعاهای دروغین نبوت نقشآفرینی کردند.
وی به نمونههایی از این زنان اشاره کرد و افزود: در گزارشهای تاریخی آمده است که برخی زنان مسلمان در جنگهای دوران پس از پیامبر(صلیاللهعلیهوآله)، در کنار رزمندگان حضور داشته و در حد توان خود در امداد، پشتیبانی و حتی دفاع مستقیم مشارکت کردهاند.
نمونهای از حضور زنان در میدان جنگ و مقاومت
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به یکی از این نمونهها اظهار کرد: در برخی نقلها، زنی مسلمان در میدان جنگ، در شرایطی که نیروهای اسلام در فشار قرار داشتند، با استفاده از ابزارهای ابتدایی دفاعی از خود و همراهانش دفاع کرده و در این مسیر موفق به دفع حمله دشمن شده است.
وی افزود: همچنین در برخی جنگهای دیگر، زنان مسلمان علاوه بر نقش پشتیبانی، در لحظات حساس در خط مقدم نیز حضور یافتهاند و حتی برخی از آنان در این مسیر دچار جراحت و جانبازی شدهاند.
زن در منطق مقاومت؛ از صدر اسلام تا امروز
رحیمپور ازغدی در ادامه با تأکید بر استمرار نقش زنان در تاریخ مقاومت اظهار کرد: نمونههای تاریخی نشان میدهد که زنان در سختترین شرایط، از جنگهای صدر اسلام تا تحولات پس از آن، در کنار جبهه حق حضور داشتهاند و نقش آنان صرفاً محدود به عرصه خانه و خانواده نبوده است.
وی افزود: این الگوها امروز نیز در جوامع اسلامی قابل مشاهده است و در برخی مناطق مقاومت، زنان در شرایط سخت انسانی و اجتماعی، با حفظ ایمان و پایداری، نقشهای مهمی در پشتیبانی و استمرار حیات اجتماعی ایفا کردهاند.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت بازخوانی این الگوهای تاریخی اظهار کرد: تاریخ اسلام نشان میدهد که زنان در کنار مردان، در شکلگیری، حفظ و استمرار جامعه ایمانی نقش جدی داشتهاند و این نقش در مقاطع بحران و فتنه، برجستهتر و تعیینکنندهتر بوده است.
نظر شما