خبرگزاری حوزه | بهروز مفید، تهیهکننده سینما و تلویزیون در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه پرداخت به موضوع عاشورا در آثار نمایشی نیازمند نگاهی توأمان به تاریخ و نیازهای امروز جامعه است، اظهار کرد: وقتی درباره آثار عاشورایی صحبت میکنیم، معمولاً با تعاریف مختلفی مواجه هستیم؛ گاهی نگاه تاریخی پررنگتر میشود و گاهی تلاش میشود از زاویهای معاصر به این واقعه پرداخته شود، اما به اعتقاد من هر اثری که بخواهد فلسفه و مضمون عاشورا را بهدرستی منتقل کند، باید بتواند میان این دو رویکرد تعادل ایجاد کند.
وی ادامه داد: به هر حال خودِ بحث تاریخی برای طرح این موضوع ضرورت دارد، چون مخاطب باید بداند در چه بستری و در چه شرایطی آن اتفاق بزرگ رخ داده است. شناخت تاریخ صرفاً برای دانستن یک واقعه نیست؛ ما معتقدیم تاریخ بارها تکرار میشود و میتواند برای امروز ما الگو و نمونه باشد. از همین منظر، واقعه کربلا را نباید صرفاً یک نبرد محدود در یک مقطع زمانی تلقی کرد، بلکه این رویداد به عنوان یک الگو و اسوه برای شیعه در طول تاریخ معنا پیدا کرده است.
این تهیهکننده سینما و تلویزیون افزود: برای فهم درست عاشورا باید ابتدا نسبت به آن اشراف پیدا کنیم؛ شرایط تاریخی آن دوره را بشناسیم، علت حرکت امام حسین(ع) را درک کنیم، مواضع امام و همچنین موضعگیری جبهه مقابل را بشناسیم و بفهمیم که چرا هر کدام از آن شخصیتها تصمیمهایی را اتخاذ کردند. این مرحله ضروری است، اما اگر در همین مرحله متوقف شویم، عملاً از هدف اصلی آثار عاشورایی فاصله گرفتهایم.
مفید با تأکید بر اینکه نباید روایت عاشورا را در گذشته متوقف کرد، بیان کرد: هدف از پرداختن به عاشورا این نیست که صرفاً در تاریخ باقی بمانیم. آنچه اهمیت دارد این است که بتوانیم مصادیق امروزی آن را هم پیدا کنیم و ببینیم چگونه میتوان از آن الگو در فضای امروز بهره گرفت. اگر قرار باشد از عاشورا فقط به عنوان یک واقعه تاریخی یاد کنیم، بخش مهمی از ظرفیت آن را نادیده گرفتهایم.
وی تصریح کرد: برای خلق یک اثر موفق عاشورایی، هم شناخت شرایط امروز جامعه لازم است و هم آشنایی عمیق با شرایط تاریخی آن دوره. این دو باید در کنار هم قرار بگیرند. نه میتوان فقط به تاریخ تکیه کرد و نه میتوان بدون شناخت ریشههای تاریخی، صرفاً به برداشتهای معاصر بسنده کرد.
این تهیهکننده در پاسخ به این پرسش که در چهار تا پنج دهه گذشته تا چه اندازه توانستهایم در سینما و تلویزیون به این مفهوم ادای دین کنیم، گفت: من نمیتوانم تفکیک دقیقی میان همه تولیدات انجام بدهم یا ادعا کنم که به همه آثار اشراف دارم، اما در مجموع تصورم این است که در پرداخت به اصل موضوع، کارهای قابل توجهی انجام شده است. دلیل این نگاه را هم در بازتاب فرهنگی جامعه میبینم. من بسیاری از اتفاقاتی که در بزنگاههای مختلف رخ داده را صرفاً سیاسی یا صرفاً ملی نمیدانم، بلکه معتقدم بخش مهمی از آن ریشه در فرهنگ دینی و مذهبی ما دارد. ما از یک تمدن دینی و فرهنگی بهره میبریم که توانسته روحیه مقاومت و ایستادگی را در جامعه تقویت کند و این اتفاق بیارتباط با فرهنگ عاشورا نیست.
مفید با اشاره به یک آسیب در بازنمایی شخصیت امام حسین(ع) اظهار کرد: با وجود همه تلاشهایی که صورت گرفته، احساس میکنم ما تا حدی امام حسین(ع) را محدود کردهایم؛ یعنی بیشتر به فضای محرم و روز عاشورا توجه کردهایم و حتی در همین محدوده هم تمرکز اصلیمان روی بخش حماسی و روز نبرد بوده است. در حالی که امام حسین (ع) در آن چند روز، فقط فرمانده یک قیام نبودند؛ ایشان در حوزه اخلاق، معرفت، گفتوگو، تبیین، آگاهیبخشی و تربیت اجتماعی سخنان و مواضع بسیار مهمی داشتند. به نظرم ما از کنار بسیاری از این مفاهیم عبور کردهایم و بیشتر به جلوههای حماسی ماجرا توجه کردهایم.
این تهیهکننده ادامه داد: رسانههای ما باید به این بخشها توجه بیشتری داشته باشند و فقط به بازنمایی حادثه بزرگ عاشورا اکتفا نکنند. در طول همان روزها سخنان و رفتارهایی از امام ثبت شده که میتواند برای امروز جامعه ما راهگشا باشد و به نظر من در این بخش هنوز جای کار فراوانی وجود دارد.
وی در ادامه با اشاره به ضرورت پرداختن به تمام ابعاد زندگی امام حسین(ع) گفت: یکی از موضوعاتی که کمتر مورد توجه قرار گرفته، این است که معمولاً وقتی سراغ آثار مرتبط با امام حسین(ع) میرویم، روایت را به همان ده روز محرم محدود میکنیم؛ در حالی که تصمیم و مسیر زندگی امام از سالها قبل شکل گرفته بود. امام حسین(ع) از دوران نوجوانی در کنار امیرالمؤمنین (ع) حضور داشتند، سالهای مختلفی از زندگی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی را تجربه کردند و مجموعهای از رخدادها و تصمیمها در شکلگیری قیام عاشورا اثرگذار بود. طبیعی است که اگر این مسیر طولانی را نشناسیم، شناخت ما از عاشورا هم ناقص خواهد بود.
وی تصریح کرد: متأسفانه بخش زیادی از این دوره برای بسیاری از مخاطبان ناآشنا مانده است. شاید یکی از دلایلش این باشد که بخش حماسی عاشورا به دلیل ظرفیتهای نمایشی، جذابیت بیشتری دارد و مخاطب هم راحتتر با آن ارتباط برقرار میکند؛ بنابراین ناخودآگاه تولیدکنندگان هم به همان سمت میروند.
این تهیهکننده سینما و تلویزیون ادامه داد: البته این به آن معنا نیست که سایر بخشها فاقد جذابیت هستند؛ شاید آن بخشها به اندازه صحنههای حماسی ظرفیت بصری نداشته باشند، اما از نظر عمق مفهومی و شناخت شخصیت امام اهمیت بسیار بالایی دارند. برای شناخت امام حسین (ع) حتی باید به روزهای قبل از عاشورا، گفتوگوهای امام با یاران، نوع مواجهه ایشان با شرایط و حتی توصیههایی که در آن مقاطع مطرح کردند توجه کنیم. برای مثال آنجا که تأکید میشود اگر کسی دینی بر گردن دارد، نباید در آنجا بماند و ابتدا باید حق دیگران را ادا کند، اینها مفاهیمی است که حرفهای زیادی برای امروز ما دارد.
مفید در انتها تأکید کرد: این وجوه انسانی، اخلاقی و تربیتی میتواند در آثار نمایشی بازتاب بیشتری پیدا کند. اگر صرفاً روی جنبههای حماسی تمرکز کنیم، بخشی از حقیقت شخصیت امام را نادیده گرفتهایم؛ در حالی که عظمت عاشورا دقیقاً در همین جامعیت معنا پیدا میکند. در انتها باید گفت هرچه بتوانیم نگاه گستردهتری به شخصیت امام حسین(ع) و فلسفه عاشورا داشته باشیم، آثار ماندگارتری تولید خواهیم کرد. عاشورا فقط روایت یک روز نیست؛ روایت یک مسیر، یک اندیشه و یک سبک مواجهه با زندگی است و رسانه اگر بخواهد به این موضوع ادای دین کند، باید همه این ابعاد را ببیند.
انتهای پیام
نظر شما