به گزارش خبرگزاری حوزه، همزمان با فرارسیدن ماه محرمالحرام، گفتوگویی با حجتالاسلام والمسلمین وحید پور کارشناس احکام، ترتیب دادهایم تا به بررسی احکام عزاداری و آداب سوگواری سالار شهیدان(ع) در این ماه پرفضیلت بپردازیم. مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانیم.
بسم الله الرحمن الرحیم
السلام علی الحسین و علی علی بن الحسین و علی اولاد الحسین و علی اصحاب الحسین
اصل عزاداری مستحب است و استحبابِ عزاداری مورد اختلاف نیست؛ تمامی فقها به استحباب آن فتوا داده و تعبیرات بسیار مهمی نیز در این باره به کار بردهاند. فراتر از اشارات روایی، اگر به احادیث بنگرید، خواهید دید که ائمه اطهار (علیهمالسلام) تا چه اندازه به این امر تشویق و ترغیب نمودهاند.
ائمه ما و امام باقر و امام صادق (سلام الله علیهما) نیز مرثیه میخواندند؛ به گونهای که زنان در یک سو و مردان در سوی دیگر، با گریه و زاری به سوگواری میپرداختند، تا جایی که گاهی شدت این اندوه منجر به از حال رفتن افراد میشد، این اصل عزاداری است که قطعاً مستحب میباشد.
امام خمینی (رضوان الله تعالی علیه قدس الله نفسه الزکیه) هنگامی که از ایشان پرسیده شد، فرمودند: «برگزاری مجالس عزاداری برای سیدالشهدا، افضل قربات است.»
«قربات» یعنی آنچه انسان را به خداوند نزدیک میکند. اگر نماز شب بسیار سفارش شده است، اما ایشان فرمودند در میان تمامی امور مَقرب به درگاه الهی، عزاداری و اشک ریختن بر سیدالشهدا برترین و افضل است؛ یعنی این عمل، انسان را حتی بیش از نماز شب به خداوند نزدیک میسازد.
در عمل نیز شاهد بودیم که خود امام (رضوان الله تعالی علیه) در حسینیه جماران، همواره در مجالس عزاداری شرکت میکردند؛ رهبر و قائد شهید امت، هر ساله با لباس سیاه در مجالس عزاداری حضور مییافتند و این امر را هم در گفتار و هم در رفتار خود متبلور میساختند.
علاوه بر این، باید گفت که گاهی عزاداری برای سیدالشهدا از مرتبه استحباب فراتر رفته و واجب میشود. شاید این سخن تعجبآور باشد، اما زمانی که هیچ راهی برای تبیین و بیان معارف دین جز از طریق مجالس عزاداری وجود نداشته باشد، این امر واجب میگردد.
در گذشته نیز وضعیت بر همین منوال بود؛ با توجه به نبود رسانههای امروزی، شبکههای تلویزیونی و فضای مجازی، مردم دین خود را تنها از طریق مجالس عزاداری فرا میگرفتند. در آن شرایط، تشکیل مجلس برای ترویج معارف دین و شرکت در آن، واجب بود.
در واقع، اگر تنها راه ترویج مکتب اهلبیت (علیهمالسلام) تشکیل مجالس باشد، هم برگزاری آن و هم حضور در آن واجب میشود. شاید امروزه نیز در برخی نقاط جهان، برای مثال در برخی کشورهای آفریقایی، راهی برای ترویج و تبیین معارف دین و مکتب عصمت و طهارت جز تشکیل مجالس محرم وجود نداشته باشد؛ در چنین شرایطی، بر پایه ضرورت، تشکیل این مجالس و حضور مردم در آنها واجب خواهد بود.
بنابراین، گاهی تشکیل، ترویج، تبلیغ و شرکت در این مجالس واجب خواهد بود. اما فراتر از اصلِ تشکیل، آنچه در این مجالس جریان مییابد نیز حائز اهمیت است؛ موضوعی که انشاءالله به تفصیل به بررسی آن خواهیم پرداخت.
یکی از ارکان اصلی این مجالس، جنبهی اشعار است که از دیرباز نیز همواره بوده است؛ به این معنا که محتوای مجالس یا بر پایه نظم است (شعرخوانی) و یا بر پایه نثر (روضهخوانی). در مورد اشعار خوانده شده، باید از دو منظر بسیار دقیق بررسی کرد:
نخست، محتوا؛ یعنی اینکه در این اشعار چه میگویند و مضمون آنها چیست؟
و دوم، شیوه خواندن؛ که نباید اجازه داد این اشعار به سبک ترانههای فرهنگ غربی درآیند. این مرزبندی بسیار حیاتی است.
ما انشاءالله به بررسی دقیق سبک، مضمون، محتوا و همچنین نحوه خواندن اشعار خواهیم پرداخت. علاوه بر این، بررسی خواهیم کرد که آیا این سبکها به غنا و موسیقی نزدیک میشوند یا خیر، و وضعیت بهکارگیری ابزارهای لهو و موسیقی در این مجالس چگونه است. همچنین به موضوع «عزاداری غیرمتعارف» که گاهی از قالبهای سنتی و مذهبی خارج میشود و سایر مواردی که ممکن است در مجالس رخ دهد، به طور کامل خواهیم پرداخت.
والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته.
نظر شما