به گزارش خبرگزاری حوزه، حجتالاسلاموالمسلمین حمید وحیدی، پیش از ظهر امروز در نهمین همایش حضرت سیدالعابدین(ع) با موضوع «صحیفه سجادیه در منظومه فکری آیتاللهالعظمی امام سیدعلی خامنهای(ره)» که در دارالقرآن علامه طباطبایی قم برگزار شد، به تبیین جایگاه صحیفه سجادیه در منظومه معرفتی و فکری رهبر شهید پرداخت و اظهار کرد: بررسی منظومه فکری ایشان درباره منابع معرفتی بهروشنی نشان میدهد که پس از قرآن کریم، صحیفه سجادیه مهمترین و تأثیرگذارترین منبع برای استخراج راهبردهای کلان در حوزههای تربیتی، فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی به شمار میرود.
وی با بیان اینکه این جایگاه ممتاز، ریشه در ویژگیهای منحصربهفرد صحیفه سجادیه دارد، افزود: جامعیت معارف، عمق مفاهیم توحیدی، تربیتی و اجتماعی و همچنین ظرفیت بالای این اثر ارزشمند در تبیین مبانی معرفتی، سبب شده است صحیفه سجادیه از قابلیت ویژهای برای استنباط اصول بنیادین و طراحی راهبردهای تمدنی برخوردار باشد.
صحیفه سجادیه؛ فراتر از یک کتاب دعا
این استاد حوزه علمیه با تأکید بر اینکه صحیفه سجادیه نباید صرفاً در قالب یک کتاب دعا معرفی شود، تصریح کرد: در منظومه فکری امام شهید، این اثر گرانسنگ، گنجینهای از معارف عمیق اسلامی و منبعی راهبردی برای استخراج مبانی فکری، فرهنگی و اجتماعی محسوب میشود؛ ظرفیتی که میتواند در عرصههای مختلف علمی، فرهنگی، مدیریتی و اجتماعی مورد بهرهبرداری قرار گیرد.
وی ادامه داد: توجه ویژه رهبر شهید به صحیفه سجادیه، بیانگر آن است که این کتاب، افزون بر مضامین عبادی و معنوی، حامل مجموعهای از آموزههای تمدنساز و راهبردی است که میتواند در تبیین مبانی اندیشه اسلامی و ارائه الگوهای عملی برای اداره جامعه نقشآفرین باشد.
تأکید ویژه بر صحیفه سجادیه در مقایسه با نهجالبلاغه
این پژوهشگر حوزه علمیه با اشاره به جایگاه صحیفه سجادیه در مقایسه با دیگر منابع ارزشمند معارف اسلامی اظهار کرد: بررسی بیانات و دیدگاههای امام شهید نشان میدهد که حتی در مقایسه با نهجالبلاغه نیز، برای استخراج مبانی کلان فکری و راهبردهای بنیادین، تأکید بیشتری بر صحیفه سجادیه وجود دارد.
وی خاطرنشان کرد: این رویکرد، بیانگر نگاه عمیق و راهبردی به صحیفه سجادیه است؛ نگاهی که این اثر را نه صرفاً مجموعهای از مناجاتها و ادعیه، بلکه منبعی غنی از معارف کاربردی، مبانی معرفتی و آموزههای تمدنی میداند که میتواند در حوزههای مختلف فکری، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی الهامبخش و راهگشا باشد.
صحیفه سجادیه؛ گنجینهای بیبدیل از معارف الهی که تنها در زبان دعا تجلی یافته است
حجتالاسلام وحیدی با استناد به بیانات امام شهید در دیدار اعضای هیئت دولت در سال ۱۳۸۴، بر جایگاه ممتاز صحیفه سجادیه در تبیین معارف الهی تأکید کرد و گفت: امام شهید در آن دیدار تصریح کردند که در دعاهای معتبر اسلامی، بهویژه صحیفه سجادیه، معارف و حقایق عمیقی نهفته است که نمونه آن را نمیتوان در دیگر منابع دینی یافت.
وی افزود: بر اساس دیدگاه امام شهید، بخشی از معارف الهی از چنان عمق و لطافتی برخوردار است که انتقال آنها تنها در قالب دعا، مناجات و تضرع در پیشگاه خداوند امکانپذیر است. از اینرو، زبان دعا ظرفیتی منحصربهفرد برای بیان حقایقی دارد که در قالبهای متعارف آموزشی، خطابه یا حتی بسیاری از متون روایی قابل عرضه نیست.
جایگاه ممتاز صحیفه سجادیه در انتقال معارف الهی
این استاد حوزه علمیه با اشاره به مقایسهای که امام شهید میان صحیفه سجادیه و دیگر منابع اسلامی مطرح کردهاند، اظهار داشت: ایشان معتقد بودند که حتی در بسیاری از روایات و نیز در نهجالبلاغه، این دسته از معارف با چنین گستردگی، عمق و ظرافتی مشاهده نمیشود؛ چرا که برخی از حقایق الهی تنها در فضای راز و نیاز با پروردگار قابلیت تبیین و انتقال دارند.
وی ادامه داد: به همین دلیل، صحیفه سجادیه صرفاً مجموعهای از دعاها نیست، بلکه گنجینهای ارزشمند از معارف توحیدی، اخلاقی، تربیتی و عرفانی به شمار میرود که با زبانی آکنده از اخلاص، عبودیت و ارتباط مستقیم با خداوند، عالیترین مفاهیم معرفتی را در اختیار مخاطب قرار میدهد.
فضای دعا؛ بستری برای بیان نابترین معارف
حجتالاسلام وحیدی خاطرنشان کرد: امام شهید بر این باور بودند که فضای دعا و مناجات، بستری ویژه برای بیان نابترین معارف الهی است؛ زیرا در این فضا، حقایق دینی با نهایت خلوص و فارغ از ملاحظات معمول اجتماعی، سیاسی و اقتضائات رایج بیان میشود.
وی تصریح کرد: همین ویژگی، صحیفه سجادیه را به اثری ممتاز و کمنظیر در میان منابع اسلامی تبدیل کرده و ظرفیت آن را برای استخراج مبانی معرفتی، اعتقادی، اخلاقی و تربیتی بیش از پیش آشکار ساخته است؛ ظرفیتی که میتواند در فهم عمیقتر آموزههای دینی و تبیین مبانی معرفت اسلامی مورد بهرهبرداری پژوهشگران و اندیشمندان قرار گیرد.
نقل لفظی صحیفه سجادیه؛ مهمترین امتیاز سندی این اثر
حجتالاسلام وحیدی با تشریح ویژگیهای سندی صحیفه سجادیه، نقل لفظی این اثر از امام سجاد(ع) را یکی از برجستهترین امتیازات آن برشمرد و گفت: یکی از مهمترین ویژگیهای صحیفه سجادیه آن است که متن آن به صورت لفظی از امام سجاد(ع) نقل شده است. برخلاف بسیاری از روایات که احتمال نقل به معنا در آنها وجود دارد، الفاظ صحیفه همان عبارات صادرشده از معصوم(ع) است و همین ویژگی، امکان فهم دقیقتر مفاهیم، معارف و دلالتهای آن را فراهم میکند و ارزش علمی و استنادی این کتاب شریف را بهطور قابل توجهی افزایش میدهد.
اطمینان به اصالت متن، زمینهساز استناد علمی و فقهی گسترده
وی با بیان اینکه اصالت صحیفه سجادیه از پشتوانههای مستحکم تاریخی و محتوایی برخوردار است، افزود: افزون بر ویژگی نقل لفظی، قرائن متعدد تاریخی، سندی و محتوایی نیز احتمال جعل یا تحریف در صحیفه سجادیه را بسیار بعید و دور از ذهن میسازد. از همین رو، عالمان، فقها و اندیشمندان اسلامی در طول تاریخ همواره بر اصالت و اعتبار این اثر نورانی تأکید کردهاند و آن را از معتبرترین میراثهای روایی و معرفتی شیعه دانستهاند.
این استاد حوزه علمیه ادامه داد: اطمینان به اصالت متن صحیفه سجادیه، زمینه استناد گستردهتر به این اثر را در عرصههای مختلف علمی، فقهی، تفسیری، اخلاقی و معرفتی فراهم کرده است؛ ظرفیتی که میتواند در پاسخگویی به نیازهای فکری و فرهنگی جامعه اسلامی بیش از گذشته مورد استفاده قرار گیرد.
امام شهید، پیشگام بهرهگیری راهبردی از صحیفه سجادیه
وی با اشاره به سابقه بهرهگیری فقها از صحیفه سجادیه اظهار کرد: اگرچه در آثار برخی از بزرگان، از جمله مرحوم شیخ انصاری، نمونههایی از استناد به صحیفه سجادیه مشاهده میشود، اما در زمینه استخراج راهبردهای کلان تربیتی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی از این کتاب، امام شهید را باید پیشگام این رویکرد دانست.
وی خاطرنشان کرد: امام شهید با نگاهی راهبردی و تمدنی به صحیفه سجادیه، ظرفیتهای گسترده این اثر را در حوزههای مختلف مورد توجه قرار داد و افق تازهای در بهرهگیری از معارف آن گشود؛ رویکردی که میتواند الگویی برای پژوهشهای نوین در حوزه علوم اسلامی باشد.
حجتالاسلام وحیدی در ادامه تأکید کرد: حوزههای علمیه باید این مسیر را با جدیت ادامه دهند و با توسعه پژوهشهای تخصصی، صحیفه سجادیه را به یکی از منابع اصلی فقه راهبردها و فقه تبلیغ تبدیل کنند تا ظرفیتهای ارزشمند و کمتر شناختهشده این اثر گرانسنگ، بیش از پیش در خدمت نظام فکری، فرهنگی و اجتماعی جامعه اسلامی قرار گیرد.
آغاز تربیت باید با «خوف و انذار» باشد، نه صرفاً «بشارت»
حجتالاسلام وحیدی با تبیین دیدگاههای امام شهید در حوزه تعلیم و تربیت، تأکید کرد: یکی از پرسشهای بنیادین در عرصه تربیت آن است که فرایند تربیتی باید با «بشارت» آغاز شود یا با «انذار». امام شهید با استناد به فرازهایی از مناجاتهای امام سجاد(ع)، بر این باور بودند که نقطه آغاز تربیت، ایجاد خوف الهی و انذار است.
وی با اشاره به مبانی تربیتی امام شهید اظهار کرد: از منظر ایشان، تربیت انسان باید در مراحل ابتدایی بر پایه خوف و انذار استوار باشد؛ زیرا این رویکرد زمینهساز شکلگیری مسئولیتپذیری، مراقبت از رفتار و التزام به تکالیف الهی است.
این پژوهشگر حوزوی افزود: بر اساس این تحلیل، هنگامی که انسان مراحل اولیه رشد و تربیت را پشت سر گذاشت و به بلوغ نسبی در مسیر معنوی دست یافت، بستر لازم برای تقویت امید، بشارت و رحمت الهی فراهم میشود. در این مرحله، هر یک از دو عنصر خوف و رجا در جایگاه حقیقی خود قرار میگیرند و نقش مکمل یکدیگر را ایفا میکنند.
تأکید بر حفظ توازن میان بشارت و انذار
وی ادامه داد: امام شهید همواره هشدار میدادند که اگر نظام تربیتی تنها بر آیات رحمت، بشارت و امید استوار شود و عنصر خوف الهی مورد غفلت قرار گیرد، این خطر وجود دارد که انسان دچار نوعی توهم معنویت شود و احساس کند بدون التزام عملی به وظایف و تکالیف دینی نیز در مسیر صحیح قرار دارد.
حجتالاسلام وحیدی گفت: از نگاه امام شهید، چنین برداشتی میتواند زمینه غفلت از مسئولیتهای فردی و اجتماعی و کاهش احساس تعهد نسبت به انجام واجبات و ترک محرمات را فراهم کند؛ ازاینرو، تربیت دینی نیازمند برقراری توازن دقیق میان بشارت و انذار است.
تقدم اصلاح اخلاق فردی بر اصلاح ساختارهای اجتماعی
حجتالاسلام وحیدی در ادامه با اشاره به دیدگاه امام شهید درباره نسبت میان خودسازی و اصلاح جامعه تصریح کرد: از منظر ایشان، اصلاح اخلاق فردی بر اصلاح ساختارهای اجتماعی تقدم دارد و تحول در جامعه بدون تحول در انسان امکانپذیر نیست.
وی خاطرنشان کرد: برخلاف برخی برداشتها، توجه به خودسازی، تهذیب نفس و اصلاح اخلاق فردی نهتنها به معنای انفعال، کنارهگیری از مسئولیتهای اجتماعی یا گرایش به سکولاریسم نیست، بلکه مقدمهای اساسی و اجتنابناپذیر برای تحقق اصلاحات اجتماعی، تربیت نیروهای مؤمن و کارآمد و در نهایت شکلگیری جامعه اسلامی به شمار میرود.
حجتالاسلام والمسلمین وحیدی گفت: توجه ویژه رهبر شهید به صحیفه سجادیه، بیانگر آن است که این کتاب، افزون بر مضامین عبادی و معنوی، حامل مجموعهای از آموزههای تمدنساز و راهبردی است که میتواند در تبیین مبانی اندیشه اسلامی و ارائه الگوهای عملی برای اداره جامعه نقشآفرین باشد.
نظر شما