به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، علی نقی ایازی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه اسلام تمدنی در دومین هماندیشی «تشییع امتساز؛ الزامات و فرصتها» به همت دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی و با همکاری پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی برگزار شد، با ارائه نتایج یک پژوهش علمی، به تبیین مبانی قرآنی ایجاد همبستگی اجتماعی و نقش آن در عبور از بحرانها و تهدیدهای اجتماعی پرداخت.
وی با اشاره به اینکه مباحث مطرحشده حاصل یک پژوهش علمی پذیرفتهشده در مجله علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا(س) است، اظهار داشت: پرسش اصلی این پژوهش آن است که چگونه صبر، که در ظاهر یک فضیلت فردی است، در پرتو آموزههای قرآن به مرابطه و همبستگی اجتماعی تبدیل میشود و تقوا چگونه ضامن استمرار این فرآیند خواهد بود.
ایازی با بیان اینکه هر جامعه در مقاطع حساس تاریخی بیش از هر چیز به سرمایه اجتماعی نیاز دارد، گفت: اعتماد، احساس تعلق جمعی، مشروعیت اجتماعی و مسئولیتپذیری از مهمترین مؤلفههای سرمایه اجتماعی هستند و حضور گسترده مردم در صحنههای اجتماعی و احساس همدردی عمومی در حوادث بزرگ، جلوههایی از این سرمایه اجتماعی به شمار میروند.
وی افزود: هرگاه این مؤلفهها تضعیف شوند، جامعه با بحران واگرایی، گسست اجتماعی و کاهش انسجام روبهرو خواهد شد؛ ازاینرو، ارتقای سرمایه اجتماعی یکی از مهمترین اهداف هر نظام اجتماعی محسوب میشود.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه اسلام تمدنی با اشاره به آیه ۲۰۰ سوره آلعمران تصریح کرد: این آیه با چهار فرمان «اصبروا»، «صابروا»، «رابطوا» و «اتقوا الله» نقشه جامع شکلگیری جامعهای همبسته، مقاوم و برخوردار از سرمایه اجتماعی را ترسیم میکند.
وی خاطرنشان کرد: این چهار فرمان، مراحل یک فرآیند مهندسیشده را برای گذار از اخلاق فردی به نظام همبستگی اجتماعی بیان میکنند و الگویی تاریخی و فرازمانی برای تحقق جامعه مقاوم ارائه میدهند.
صبر، بنیان مهندسی اجتماعی قرآن
ایازی با بیان اینکه صبر در منطق قرآن صرفاً تحمل منفعلانه سختیها نیست، اظهار داشت: صبر یک کنش فعال و ایجابی است که بر پایه اطاعت الهی، دوری از معصیت و پایداری در برابر مصیبت شکل میگیرد و این سه لایه در کنار یکدیگر شخصیت مقاوم انسان را میسازند.
وی ادامه داد: صبر، واحد بنیادین مهندسی اجتماعی قرآن است و زمینه تبدیل فضیلت فردی به کنش اجتماعی را فراهم میکند؛ از همین رو، مفسران از آن به عنوان ستون استواری ایمان یاد کردهاند.
وی با اشاره به مرحله «مصابره» گفت: در این مرحله، صبر از حصار فردیت خارج شده و به یک راهبرد تعاملی میان اعضای جامعه تبدیل میشود؛ به گونهای که مؤمنان در استقامت، تحمل سختیها و پایداری، یکدیگر را یاری میکنند.
ایازی افزود: نتیجه این فرآیند، شکلگیری اعتماد متقابل، همیاری اجتماعی، افزایش تابآوری جمعی و تقویت سرمایه اجتماعی است و این امر تنها به مقابله با دشمن بیرونی محدود نمیشود، بلکه انسجام درونی جامعه ایمانی را نیز تقویت میکند.
وی با تبیین مفهوم مرابطه اظهار داشت: مرابطه، مرحله شکلگیری شبکههای پایدار اجتماعی و پیوندهای ساختاری میان اعضای جامعه است؛ مرحلهای که همبستگی اجتماعی از یک مقاومت مقطعی فراتر رفته و به معماری روابط پایدار اجتماعی تبدیل میشود.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه اسلام تمدنی افزود: مهمترین کارکرد مرابطه، صیانت از هویت جمعی، مرزداری فرهنگی و حفاظت از جامعه در برابر تهدیدهای مستمر است؛ زیرا تمدنها پیش از آنکه در عرصه نظامی شکست بخورند، در حوزه فرهنگ دچار آسیب میشوند.
تقوا، ضامن استمرار همبستگی اجتماعی است
ایازی تقوا را چهارمین رکن این منظومه قرآنی دانست و گفت: اگرچه صبر، مصابره و مرابطه ساختار جامعه همبسته را شکل میدهند، اما بدون تقوا این ساختار فاقد روح خواهد بود.
وی تصریح کرد: تقوا با ایجاد نظام خودکنترلی در فرد و جامعه، نقش هدایتگر و نظارتی ایفا کرده و از انحراف شبکه همبستگی اجتماعی جلوگیری میکند.
وی گسترش شایعات، انتشار اخبار تأییدنشده، کاهش اعتماد اجتماعی، دوقطبیشدن فضای عمومی، غلبه احساسات بر گفتوگوهای عقلانی و نقش منفی برخی شبکههای اجتماعی را از مهمترین چالشهای انسجام اجتماعی برشمرد.
ایازی در مقابل، افزایش همدلی، تقویت مشارکت اجتماعی، بازسازی اعتماد عمومی، ارتقای مسئولیتپذیری و توجه به منافع ملی را از مهمترین فرصتهایی دانست که میتوان از دل بحرانها برای تقویت سرمایه اجتماعی بهره گرفت.
مسئولیت نخبگان در حفظ انسجام اجتماعی
وی تأکید کرد: نخبگان، اندیشمندان و مبلغان دینی وظیفه دارند با تقویت امید اجتماعی، پرهیز از دوقطبیسازی، ترویج گفتوگوهای منطقی و محترمانه و تأکید بر مشترکات جامعه، زمینه تقویت همبستگی اجتماعی را فراهم کنند.
ایازی خاطرنشان کرد: از منظر قرآن، همبستگی اجتماعی یک احساس مقطعی و گذرا نیست، بلکه محصول مجموعهای از رفتارهای آگاهانه، مسئولانه و اخلاقی است و جامعهای که بر پایه صبر، همکاری، پیوندهای پایدار و تقوا شکل بگیرد، توان بیشتری برای عبور از بحرانها، حفظ انسجام و استمرار مسیر تمدنسازی اسلامی خواهد داشت.
انتهای پیام/
نظر شما