به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، دکتر عادل پیغامی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، در نشست تحلیلی ـ تبیینی «رهبر» با موضوع «اثرگذاری تنگه هرمز بر اقتصاد ایران» که به همت دفتر خواهران حوزه علمیه خراسان در مدرسه علمیه حضرت رقیه(سلاماللهعلیها) برگزار شد، با تأکید بر ضرورت روایت صحیح و مستند در جنگ روایتها، اظهار کرد: درباره شخصیتهایی مانند حضرت ابوالفضل(علیهالسلام) منابع معتبر و موثق فراوانی وجود دارد و هیچ ضرورتی ندارد برای بیان فضائل ایشان به مطالب غیرمستند یا نادرست متوسل شویم.
وی با اشاره به فضای جنگ رسانهای و روایتسازیهای اخیر افزود: امروز نیز در مسائل جاری کشور، بهویژه در ماجرای جنگ، متأسفانه برخی نیروهای انقلابی و جریانهای حزباللهی نیز گاهی روایتهای خود را بر پایه اخبار غیرموثق منتشر میکنند، در حالی که روایت باید همواره مستند به منابع معتبر باشد.
پیغامی با بیان نمونهای از این مسئله گفت: پس از انتشار ادعایی از سوی دونالد ترامپ مبنی بر اینکه ایران ناچار خواهد بود از آمریکا سویا و یونجه خریداری کند، برخی کانالهای انقلابی بدون بررسی صحت ماجرا، این ادعا را مبنای تحلیلهای خود قرار دادند و حتی آن را به معامله بر سر خون شهدا تعبیر کردند؛ در حالی که اصل این ادعا اساساً صحت نداشت.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی، مسئولان باید پیش از هر چیز اصل روایت دروغ را تکذیب کنند، نه اینکه به توجیه یا تحلیل حواشی آن بپردازند. اگر اصل یک ادعا کذب است، نباید با بیان اینکه قبلاً نیز واردات انجام میشد یا اگر ارزانتر باشد خرید میکنیم، بهطور غیرمستقیم به آن اعتبار بخشید؛ زیرا این شیوه مواجهه، عملاً به تقویت روایت دشمن میانجامد.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: در موضوع داراییهای آزادشده ایران نیز هیچ الزامی برای خرید از آمریکا وجود نداشته و اساس چنین ادعایی نادرست است. تفاوت میان تکذیب یک روایت دروغ و توجیه آن بسیار مهم است و اگر این تفاوت مورد توجه قرار نگیرد، همان روایت نادرست به مرور در افکار عمومی تثبیت خواهد شد.
وی دومین ویژگی روایت صحیح را جامعنگری دانست و اظهار کرد: روایت نباید تقطیعی باشد، بلکه باید همه ابعاد یک مسئله را در کنار یکدیگر ببیند. اگر از جنگ سخن میگوییم، باید همه میدانهای نبرد را مورد توجه قرار دهیم. وقتی مجموعه عرصهها بررسی شود، مشخص خواهد شد که در بخشهای مختلف دستاوردها و موفقیتهای قابل توجهی حاصل شده و همین نگاه جامع، امید، آرامش و احساس عزت را در جامعه تقویت میکند.
پیغامی افزود: اگر تنها بخشی از واقعیت، مانند بدعهدی آمریکا در مذاکرات یا برخی کاستیها برجسته شود و سایر ابعاد دیده نشود، نتیجه آن ایجاد ناامیدی و اضطراب روانی در جامعه خواهد بود. متأسفانه در فضای مجازی بارها دیدهایم که تنها چند ثانیه از یک سخنرانی جدا شده و بدون توجه به محتوای کامل آن منتشر میشود، در حالی که با مشاهده کل سخنان، روشن میشود برداشت القاء شده نادرست بوده است.
وی سومین اصل روایتگری را قصهمحور بودن دانست و گفت: قرآن کریم نیز از شیوه روایت داستانی بهره گرفته است. مقصود از «أحسن القصص» صرفاً بهترین داستان نیست، بلکه بهترین شیوه داستانپردازی و روایت است؛ روایتی هدفمند، منسجم، بدون حواشی زائد و اثرگذار بر احساس مخاطب.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به شیوه روایتسازی دشمن اظهار کرد: ترامپ نیز هنگام انتشار پیامهای خود معمولاً یک داستان و سناریو طراحی میکند؛ برای مثال مدعی میشود با یکی از مسئولان بلندپایه ایران گفتوگو کرده و میان آنان توافقاتی صورت گرفته است. این شیوه روایت، مخاطب را وارد یک فضای احساسی میکند و زمینه حمله رسانهای به مسئولان کشور را فراهم میسازد.
وی چهارمین ویژگی روایت صحیح را هدفمند بودن دانست و تصریح کرد: هر روایت باید مشخص کند قرار است چه پیام و چه حسی را به مخاطب منتقل کند؛ اینکه روایت عزت، مقاومت، پیروزی یا هر محور دیگری دنبال میشود، باید از ابتدا روشن باشد.
پیغامی پنجمین اصل را واقعبینی عنوان کرد و افزود: روایت صحیح هرگز به معنای نادیده گرفتن واقعیتها نیست. باید شرایط موجود را همانگونه که هست دید و تحلیل کرد. امروز اداره کشور در اختیار دولتی است که با گفتمان اصلاحطلبی و رأی بخش قابل توجهی از این جریان سیاسی روی کار آمده است و این واقعیت باید در تحلیلها مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: با وجود تفاوتهای گفتمانی، عملکرد برخی مسئولان دولت در ماههای اخیر، بهویژه در مواضع رسمی و بیانیهها، در مقایسه با گذشته تغییرات محسوسی داشته و این مسئله باید منصفانه دیده شود. همچنین در حوزه سیاست خارجی نیز نشانههایی از تحول در رویکردها مشاهده میشود که نباید از نظر دور بماند.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به شرایط دشوار کشور در دوران جنگ تأکید کرد: باید واقعیتهای سیاسی و قانونی کشور را در تحلیلها لحاظ کرد. اداره کشور در شرایط جنگی با محدودیتها و الزامات فراوانی همراه است و رهبر معظم انقلاب نیز همواره تلاش میکنند ضمن حفظ اصول، از ایجاد بحرانهای جدید جلوگیری شود. از این رو، تصمیمات کلان کشور بر اساس مجموعهای از ملاحظات، قوانین، شرایط میدانی و مصالح عمومی اتخاذ میشود و تحلیل این تصمیمات نیز باید بر پایه همین واقعبینی صورت گیرد.
پیغامی با تأکید بر ضرورت واقعبینی در روایتپردازی اظهار کرد: اگر رهبر معظم انقلاب در شرایطی تصمیمی اتخاذ کردهاند، باید با نگاه واقعبینانه آن را تحلیل کرد. ولایتمداری به معنای تبعیت از نظر ولیفقیه است و نباید با روایتهایی که اقتدار رهبری را زیر سؤال میبرد، به تضعیف جایگاه ایشان پرداخت.
وی افزود: باید واقعیتهای سیاسی کشور را پذیرفت. بخشی از جامعه با گفتمان اصلاحات همراه است و دولت نیز بر همین اساس شکل گرفته است؛ بنابراین تحلیل شرایط باید متناسب با واقعیات موجود باشد، نه بر پایه آرمانگرایی صرف. در چنین فضایی، حفظ انسجام کشور و جلوگیری از ایجاد بحران، خود یک دستاورد مهم محسوب میشود.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: نباید اینگونه القا شود که رهبر انقلاب تحت فشار قرار گرفته یا قدرت مدیریت کشور را از دست دادهاند؛ زیرا چنین روایتهایی، پیام ضعف نظام را به دشمن منتقل میکند. روایت صحیح آن است که تصمیمات اتخاذشده را مقتدرانه، حکیمانه و متناسب با شرایط کشور معرفی کند.
وی با اشاره به ساختار نظام جمهوری اسلامی گفت: ساختار سیاسی جمهوری اسلامی متکی به یک فرد نیست، بلکه بر پایه ولایت و استمرار رهبری بنا شده است. دشمن تصور میکرد با حذف رهبر، نظام دچار فروپاشی خواهد شد، در حالی که پایداری ساختار سیاسی کشور، خلاف این تصور را ثابت کرده است.
پیغامی با اشاره به برخی واکنشها نسبت به اظهارات مسئولان سیاست خارجی اظهار کرد: سخنان و مواضع وزیر امور خارجه باید متناسب با مخاطبان بینالمللی تحلیل شود. نمیتوان ادبیات دیپلماسی را با ادبیات منبر یا سخنرانی داخلی مقایسه کرد. گاهی بخشی از یک مصاحبه یا سخنرانی جدا و منتشر میشود و برداشتهای نادرستی از آن شکل میگیرد.
وی افزود: هنگامی که گفته میشود در صورت شهادت رهبر، فرد دیگری مسئولیت رهبری را بر عهده خواهد گرفت، این سخن بیانگر استحکام ساختار نظام اسلامی است، نه نشانه ضعف یا بیغیرتی. همانگونه که در منطق قرآن، با رحلت پیامبر اکرم(صلیاللهعلیهوآله)، مسیر دین متوقف نمیشود، در نظام ولایی نیز استمرار رهبری تضمین شده است.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: روایت صحیح باید افزون بر واقعبینی، احساس مناسب نیز در مخاطب ایجاد کند. اگر سخنی درست بیان شده اما به دلیل برداشتهای ناصحیح مورد هجمه قرار گیرد، وظیفه روایتگر آن است که با تبیین صحیح، از ایجاد سوءبرداشت جلوگیری کند.
وی خاطرنشان کرد: روایت باید مستند به منابع معتبر، جامع و به دور از تقطیع، قصهمحور، هدفمند، واقعبینانه و همراه با ایجاد حس مناسب در مخاطب باشد.
پیغامی سپس به محورهای اصلی تولید روایت اشاره کرد و اظهار داشت: نخستین محور، روایت عشق و محبت مردم نسبت به رهبر، شهدا، پرچم و ایران است؛ ظرفیتی که در حوادث اخیر بیش از گذشته در جامعه نمایان شد و باید بهدرستی بازتاب یابد.
وی ادامه داد: افزایش جلوههای همبستگی ملی، احترام به پرچم ایران، حمایت از نیروهای مسلح و تغییر نگاه بخشی از منتقدان نسبت به نظام، از واقعیتهایی است که تاکنون کمتر روایت شده و لازم است در جنگ روایتها مورد توجه قرار گیرد.
پیغامی، روایت غربت و مظلومیت همراه با اقتدار ایران را از دیگر محورهای مهم دانست و گفت: جمهوری اسلامی در اوج فشارها و تهدیدهای بینالمللی، بدون اتکا به قدرتهای خارجی از منافع خود دفاع کرد. این واقعیت که ایران در برابر ائتلاف گسترده دشمنان ایستادگی کرده است، باید بهعنوان روایتی امیدبخش و عزتآفرین برای افکار عمومی تبیین شود.
ضرورت روایت امید، تبیین اقتدار و پرهیز از بازتولید روایتهای تضعیفکننده
پیغامی با تأکید بر اینکه بسیاری از ظرفیتها و دستاوردهای کشور در جنگ روایتها مغفول مانده است، اظهار کرد: اگر این واقعیتها بهدرستی روایت میشد، جوانان و نیروهای انقلابی با احساس عزت و افتخار بیشتری از موفقیتهای کشور سخن میگفتند؛ اما متأسفانه در فضای مجازی بیش از آنکه روایت پیشرفت و اقتدار دیده شود، روایتهای یأسآفرین و تضعیفکننده بازنشر میشود.
وی، روایت خدمت، شجاعت، حکمت و صراحت مسئولان را از مهمترین محورهای مغفول دانست و افزود: حضور رئیسجمهور و وزیر امور خارجه در میان مردم، شیوه مدیریت رهبر معظم انقلاب در شرایط مختلف، حضور یا عدم حضور ایشان در مقاطع حساس بر اساس ملاحظات حکیمانه، استمرار مدیریت کشور با وجود محدودیتها و نیز صراحت ایشان در تبیین خطوط قرمز و مطالبهگری از مسئولان، همگی ظرفیتهایی برای تولید روایتهای امیدآفرین و عزتبخش است.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: در مقابل، روایت ذلت دشمن کمتر مورد توجه قرار گرفته است؛ در حالی که بسیاری از تحلیلگران، رسانهها و حتی شخصیتهای غربی به ناکامی دشمنان و شکست محاسبات آنان اذعان کردهاند. این در حالی است که برخی در داخل، ناخواسته روایتهایی را بازتولید میکنند که با واقعیتهای موجود همخوانی ندارد.
وی افزود: تغییر مواضع برخی چهرههای فرهنگی، مذهبی و اجتماعی و حمایت آنان از ایران و نظام جمهوری اسلامی، افزایش سرمایه اجتماعی و تقویت انسجام ملی، از واقعیتهایی است که باید در جنگ روایتها برجسته شود.
پیغامی با اشاره به اهمیت تبیین ضعفها و ناکامیهای دشمن اظهار کرد: باید روایت حماقت، رذالت و شکست محاسبات دشمن نیز برای افکار عمومی بازگو شود. دشمن با وجود همه امکانات و محاسبات، به اهداف خود نرسید و این مسئله باید بهعنوان بخشی از روایت اقتدار جمهوری اسلامی تبیین شود.
وی همچنین با اشاره به تجربه رسانهای غزه گفت: مردم غزه با وجود امکانات محدود، از طریق روایتگری توانستند افکار عمومی جهان را تحت تأثیر قرار دهند؛ در حالی که ما با وجود برخورداری از ظرفیتهای گسترده رسانهای، گاه به دلیل اختلافات داخلی از روایتسازی مؤثر در عرصه بینالمللی بازمیمانیم.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی سپس به مهمترین مسائل روز در حوزه روایتگری پرداخت و اظهار کرد: در موضوع مطالبه انتقام نیز دو نوع روایت وجود دارد؛ یک روایت، مسئولان و مردم را به بیتفاوتی متهم میکند و این تصور را القا میکند که نظام ارادهای برای خونخواهی ندارد؛ اما روایت صحیح، بر حکمت، گستره و شیوه تحقق انتقام تأکید دارد.
وی افزود: انتقام صرفاً به معنای اقدام نظامی یا ترور چند نفر نیست، بلکه باید در چارچوب اهداف کلان نظام و با بهرهگیری از همه ظرفیتهای حقوقی، سیاسی، دیپلماتیک و نظامی دنبال شود. همانگونه که تحقق اهداف اولیای الهی فراتر از انتقام شخصی است، خونخواهی نیز باید در مسیر تحقق آرمانهای انقلاب اسلامی معنا پیدا کند.
پیغامی تأکید کرد: روایتهایی که تنها بر احساسات تکیه دارند و مسئولان یا مردم را به بیغیرتی متهم میکنند، ناامیدی و تفرقه ایجاد میکنند؛ در حالی که روایت صحیح باید امید، انسجام و مشارکت عمومی را تقویت کرده و جامعه را در مسیر تحقق اهداف نظام همراه سازد.
وی در ادامه، ساماندهی وضعیت فرهنگی و مسئله حجاب را از دیگر عرصههای مهم روایتگری دانست و گفت: در این حوزه نیز نباید صرفاً با بازنشر تصاویر هنجارشکنانه، احساس گسترش فساد و ناامیدی را القا کرد. در مقابل، باید ظرفیتهای ایجادشده برای گفتوگو، هدایت و افزایش سرمایه اجتماعی را مورد توجه قرار داد.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی خاطرنشان کرد: حضور اقشار مختلف جامعه، حتی افرادی که پیشتر ارتباطی با هیئتها و برنامههای مذهبی نداشتند، در اجتماعات اخیر، فرصتی ارزشمند برای تبیین معارف دینی و تقویت سرمایه اجتماعی است و باید این ظرفیت بهدرستی روایت شود.
وی افزود: در عرصه دیپلماسی نیز نباید صرفاً روایتهای مبتنی بر خیانت، ضعف یا تقابل با ولایت بازتولید شود؛ بلکه در کنار نقد منصفانه، باید روایت عزت، غیرت، حفظ منافع ملی و مطالبهگری مسئولانه نیز مورد توجه قرار گیرد.
پیغامی در پایان با تأکید بر اینکه مهمترین سرمایه نظام، افکار عمومی است، اظهار کرد: هدایت این سرمایه نیازمند روایت صحیح است؛ روایتی که بر پایه اصول پیشگفته شکل گیرد و بتواند امید، اعتماد، انسجام اجتماعی و حرکت عمومی را در جامعه تقویت کند.
نظر شما