خبرگزاری حوزه | دو پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی آیتالله سید مجتبی خامنهای(مدظله) در تاریخ ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ و ۲۰ فروردین ۱۴۰۵ ـ که حاوی توصیفاتی درباره رهبر شهید انقلاب حضرت آیتالله العظمی امام سید علی خامنهای(مدظله) است ـ تصویری فشرده اما گویا و ژرف از شخصیت، سلوک، کارنامه و افق اثرگذاری ایشان ارائه نموده است. در این دو پیام، با شخصیتی مواجهیم که علم و معنویت، جهاد و انقلاب، سیاست و اجتماع، دغدغه ملی و نگاه تمدنی را در خود جمع کرده است. از اینرو میتوان سیمای آن بزرگمرد تاریخ را در پنج بُعدِ علمی و معنوی، جهادی و انقلابی، سیاسی و اجتماعی، ملی و حکمرانی، و تمدنی و راهبردی بررسی کرد:
۱. بعد علمی و معنوی
نخستین بعد برجسته سیمای رهبر شهید(قدس سره)، جایگاه علمی و معنوی معظم له است. رهبر انقلاب اسلامی(مدظله) از ایشان با تعابیر و توصیفاتی یاد میکنند که بیانگر پیوند فقاهت، بصیرت، سلوک معنوی و عمل مجاهدانه است: «فقیهی زمانشناس و بصیر، مجاهدی خستگیناپذیر، عالمی عامل و ربانی، اهل ذکر و تهجد و تضرع به درگاه ربوبی و توسل به ذوات مقدسه معصومین صلوات الله و سلامه علیهم اجمعین، و از عمق جان، مؤمن به وعدههای الهی بودند.» (۲۱ اسفند ۱۴۰۴).
این تعبیرها نشان میدهد که علم در وجود ایشان از عمل جدا نبوده است و معنویت او باعث انزوا و عزلتگزینی و کنارهگیری از میدان نشده است. معظم له فقیهی بود که زمانه را میشناخت، عالمی بود که به علم خود عمل میکرد و مردی الهی بود که رفتار بیرونیاش ریشه در ذکر، تهجد و تضرع داشت.
رهبر انقلاب اسلامی(مدظله) در پیام دیگر، منشأ این جامعیت را روشن نموده و میفرمایند: «همه این هنرها و مزیتها منشائی جز عنایات خاصه الهی و توجه خاص سرورمان و آباء طاهرین ایشان صلواتالله علیهم اجمعین نداشت» (۲۰ فروردین ۱۴۰۵).
این فراز از پیام، موفقیتها و برجستگیهای علمی و معنوی رهبر شهید(قدس سره) را به عنایت خاص الهی و اهل بیت عصمت و طهارت(ع) به ویژه امام عصر(عج) پیوند میزند؛ که هر چه داشتند از خوان کرم و عنایات و توجه خاص آنان است.
۲. بعد جهادی و انقلابی
دومین بعد، چهره جهادی و انقلابی رهبر شهید(قدس سره) است. رهبر انقلاب اسلامی(مدظله) توفیقات ایشان را ثمره «بیش از شصت سال مجاهدت در راه خدا» معرفی میکنند (۲۱ اسفند ۱۴۰۴). این بیان، جایگاه معظم له را حاصل عمری طولانی از: مجاهدت، استقامت و حضور در میدانهای سخت میداند که نتیجه آن «گوهری تابناک» و «چهرهای ممتاز در طول تاریخ» شده است (۲۱ اسفند ۱۴۰۴). تعبیر «کوهی از صلابت» در پیام رهبر معظم انقلاب حکایتگر آن است که استواری رهبر شهید(قدس سره) برآمده از شجاعت، ثبات قدم، پایداری در برابر فشارها و حفظ جهتگیری انقلابی در طول سالیان متمادی است.
در این بیانِ رهبر انقلاب که فرمودند: «رهبرا! مظلومیتهای زیادی را مقتدرانه و با حلم تحمل کردید و خم به ابرو نیاوردید» (۲۱ اسفند ۱۴۰۴)، همین روحیه جهادی و انقلابی آشکار میشود؛ حلم و بردباری در اینجا نشانه ضعف نیست، بلکه جلوهای از اقتدار، صبر و مجاهدت آگاهانه و پوشیدن جامه جهادی و ایثارگری است.
۳. بعد سیاسی و اجتماعی
سومین بعد، نقش سیاسی و اجتماعی رهبر شهید(قدس سره) است. در پیام رهبر معظم انقلاب(مدظله)، ایشان شخصیتی اجتماعی و جامعهساز است که در شکلگیری افکار و روحیات عمومی سهم وافری دارند. از همین رو، یکی از ویژگیهای ممتاز ایشان «هنر تربیت و پرورش اجتماع از طریق ساخت افکار و روحیات و عواطف» است (۲۰ فروردین ۱۴۰۵). این تعابیر، مدیریت رهبر شهید را فراتر از مدیریت اجرایی صرف دانسته که ایشان در کنار مدیریت برجسته، به دنبال پرورش ذهن و ضمیر جمعی جامعه بوده است.
رهبر معظم انقلاب در کنار این تعابیر به «قدرت خلق معانی از طریق ساخت واژگان و ایجاد گفتمان عمومی» نیز اشاره میکنند (۲۰ فروردین ۱۴۰۵). این نکته نشان میدهد که رهبر شهید(قدس سره) افزون بر حضور در میدان، به دنبال گفتمانسازی بودهاند و ایشان میتوانست مفاهیم سیاسی را به زبان عمومی نزدیک کند، زبان را به گفتمان بدل سازد و گفتمان را به نیروی اجتماعی تبدیل کند. به این ترتیب، بعد سیاسی و اجتماعی شخصیت ایشان در پیوند میان هدایت افکار، تربیت عواطف، گفتمانسازی و نهادسازی روشن میشود.
۴. بعد ملی و حکمرانی
چهارمین بعد، نسبتِ رهبر شهید(قدس سره) با ایران بزرگ، منافع ملی، استقلال و الزامات حکمرانی است. در این سطح، ایشان شخصیتی است که در زمینه عزت، اقتدار و پیشرفت کشور دغدغهای جدی دارد. اهتمام ایشان به ایران، را میتوان در استقلالطلبی، حفظ انسجام ملی، تقویت وحدت کلمه و توجه به سرمایههای انسانی و اجتماعی جستجو کرد.
توجه به علم و فناوری، اهتمام به جوانان و تکریم خانوادههای شهدا، همگی نشانگر آن است که نگاه رهبر شهید به کشور، نگاهی جامع بوده است؛ نگاهی که پیشرفت را در یک حوزه محدود نمیدید، بلکه آن را در کرامت اجتماعی، اقتدار ملی و هویت تاریخی ایران دنبال میکرد. در همین راستا، بعد ملی و حکمرانی شخصیت ایشان را باید در جمع میان آرمانهای انقلاب اسلامی و نیازهای واقعی کشور فهمید که در این جمع، هم عزت ملی دیده میشود و هم پیشرفت و انسجام اجتماعی.
۵. بعد تمدنی و راهبردی
پنجمین بعد، افق تمدنی و نگاه راهبردی رهبر شهید(قدس سره) است. رهبر انقلاب اسلامی در پیام 20 فروردین، ایشان را شخصیتی معرفی میکنند که نگاهش از مسائل روزمره و تدبیرهای کوتاهمدت فراتر رفته و به افقهای دوردست مینگریست؛ نگاهی که میتوان آن را «نگاهی تمدنی با چشم دوختن به افقهای دوردست» نامید (۲۰ فروردین ۱۴۰۵). در این نگاه، ایشان تنها مدیر یک موقعیت یا بازیگر یک مقطع تاریخی نیست، بلکه درک و طراحی ایشان معطوف به مسیرهای بلندمدت و آیندهساز است.
اشاره رهبر انقلاب به نقش ایشان در «رشد سریع و معجزهوار این ملت» (۲۰ فروردین ۱۴۰۵) نیز نشان میدهد که اثرگذاری رهبر شهید در مقیاسی فراتر از اقدامات معمول سیاسی و اجرایی بوده است. ایشان حال و آینده را در امتداد یک مسیر تاریخی مشاهده میکردند؛ از اینرو، کنش ایشان افقدار، جهتدار و راهبردی بود.
جمعبندی
با نگاهی گذرا به دو پیام ذکرشده از رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله)، دانسته میشود که این پیامها بهرغم کوتاه بودن آن، ترسیمکننده شخصیتی جامع و چندبعدی از رهبر شهید انقلاب(قدس سره) است: «فقیهی زمانشناس و بصیر»، «عالمی عامل و ربانی»، «مجاهدی خستگیناپذیر»، «گوهری تابناک»، «چهرهای ممتاز در طول تاریخ» و «کوهی از صلابت» (۲۱ اسفند ۱۴۰۴). این تعابیر نشان میدهد که عظمت ایشان در جمع میان علم و معنویت، جهاد و صبر، سیاست و تربیت اجتماعی، دغدغه ملی و افق تمدنی نهفته است. در عین حال، رهبر انقلاب(مدظله) ریشه این هنرها و مزیتها را روشن کردهاند: «همه این هنرها و مزیتها منشائی جز عنایات خاصه الهی و توجه خاص سرورمان و آباء طاهرین ایشان صلواتالله علیهم اجمعین نداشت» (۲۰ فروردین ۱۴۰۵).
بر این بنیاد سیمای رهبر شهید انقلاب(قدس سره) در پرتو این دو پیام، سیمای انسانی است که زندگی او بر تکیه بر حق، مجاهدت مستمر، سلوک ربانی، تربیت اجتماعی، دغدغه ملی و نگاه راهبردی استوار بوده است و همین جامعیت است که ایشان را به شخصیتی ماندگار و ممتاز بدل ساخته است.
علیرضا کمالی، استادیار گروه معارف قرآن و حدیث دانشگاه معارف اسلامی
نظر شما