خبرگزاری حوزه | عقیل جماعتی، مستندساز در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با اشاره به روند تولید تازهترین آثار مستند خود، حفظ آیینهای عاشورایی و ثبت میراث ناملموس را یکی از مهمترین وظایف مستندسازان دانست و اظهار کرد: بسیاری از آیینهای مذهبی که امروز در شهرها و روستاهای کشور برگزار میشوند، تنها یک مراسم مناسبتی نیستند، بلکه بخشی از هویت تاریخی، فرهنگی و دینی مردم به شمار میروند. اگر این آیینها به درستی ثبت و مستندسازی نشوند، بخشی از حافظه فرهنگی جامعه به مرور زمان از میان خواهد رفت. بر همین اساس تصمیم گرفتم مستند «میراث پنجاه ساله» را با محور یکی از تعزیههای قدیمی استان بوشهر تولید کنم؛ تعزیهای که بیش از پنج دهه در میان مردم جریان داشته و نسلهای مختلف در حفظ آن نقش ایفا کردهاند.
وی افزود: محور اصلی این مستند، تعزیه «کاروان اسرای کربلا» است که در یکی از محلههای قدیمی دشتستان برگزار میشود. ویژگی این تعزیه آن است که برخلاف بسیاری از اجراهای رایج، در یک مکان ثابت باقی نمیماند و گروه تعزیه همراه با مردم در مسیرهای مختلف محله حرکت میکنند تا روایت اسارت اهل بیت امام حسین (ع) را به تصویر بکشند. همین ویژگی، فضای متفاوتی به این آیین داده و آن را به یکی از نمونههای شاخص تعزیه در جنوب کشور تبدیل کرده است.
این مستندساز با بیان اینکه بخش عمده تصویربرداری این اثر به پایان رسیده است، گفت: تولید این مستند تنها ثبت تصاویر یک مراسم نبود، بلکه تلاش کردیم پیشینه تاریخی، روایتهای شفاهی و خاطرات افرادی را که سالها در برگزاری این تعزیه نقش داشتهاند نیز ثبت کنیم. بسیاری از مطالبی که در این مستند مطرح میشود، حاصل گفتوگو با پیشکسوتان و کسانی است که دههها در این آیین حضور داشتهاند و روایتهای آنان تاکنون در هیچ منبع مکتوبی ثبت نشده بود.
جماعتی با اشاره به سابقه شخصی خود در این آیین اظهار کرد: از کودکی با این تعزیه زندگی کردهام و سالها نیز به عنوان تعزیهخوان در آن حضور داشتم. حتی نسخهای که امروز در این مراسم اجرا میشود، سالها قبل توسط خودم بازنویسی شده است. پس از آن به دلیل شرایط زندگی و سکونت در جزیره خارک، از فضای تعزیه فاصله گرفتم، اما تولید این مستند سبب شد دوباره به این عرصه بازگردم و حتی در جریان ساخت فیلم، بار دیگر لباس تعزیه بر تن کنم. این اتفاق برای من تنها یک تجربه حرفهای نبود، بلکه بازگشتی به بخشی از هویت و خاطرات دوران نوجوانیام محسوب میشد.
وی با تاکید بر اینکه تعزیه یکی از جلوههای فرهنگ دینی ایرانیان است، تصریح کرد: نباید تعزیه را صرفا از منظر یک مراسم مذهبی مورد توجه قرار داد. این هنر آیینی مجموعهای از ادبیات، موسیقی، نمایش، روایتگری و فرهنگ بومی را در خود جای داده است و به همین دلیل از ارزش بالایی در حفظ میراث ناملموس کشور برخوردار است. هر منطقه نیز با توجه به فرهنگ بومی خود، شیوه خاصی از اجرای تعزیه را شکل داده و همین تنوع، ظرفیت ارزشمندی را برای پژوهش و مستندسازی فراهم کرده است.
جماعتی با اشاره به وضعیت امروز تعزیه در جنوب کشور گفت: گرمای شدید هوا در برخی ماههای سال و همچنین کاهش حضور نسل قدیمی، مشکلاتی را برای استمرار برخی مجالس تعزیه ایجاد کرده است، اما تجربه امسال نشان داد هر زمان زمینه برگزاری مناسب فراهم شود، مردم همچنان استقبال گستردهای از این آیین دارند. اجرای دوباره این تعزیه پس از چند سال وقفه، با حضور پرشمار مردم همراه بود و همین موضوع نشان داد فرهنگ عاشورایی همچنان در میان مردم منطقه زنده و اثرگذار است.
جماعتی در ادامه با اشاره به دیگر مستند خود با عنوان «اژدهای کارون» اظهار کرد: این اثر از نظر موضوع و فضای روایت تفاوت زیادی با «میراث پنجاه ساله» دارد، اما در یک نقطه با آن مشترک است و آن توجه به فرهنگ و باورهای مردم جنوب ایران است. داستان این مستند از دل روایتهای بومی جزیره خارک شکل گرفته و تلاش میکند بخشی از باورهای رایج میان مردم منطقه را با نگاهی پژوهشی مورد بررسی قرار دهد. تصویربرداری این اثر به پایان رسیده و اکنون مراحل نهایی آمادهسازی آن در حال انجام است تا برای حضور در جشنوارههای سینمایی آماده شود.
وی افزود: در جریان تحقیقات این مستند با روایتهای متعددی روبهرو شدیم که نسل به نسل در میان مردم نقل شده است. بخشی از این روایتها به موضوعات ماورایی و موجودات نامرئی مربوط میشود، اما هدف فیلم اثبات یا رد این باورها نیست. تلاش ما این بود که ریشههای تاریخی، فرهنگی و اجتماعی شکلگیری چنین اعتقاداتی را بررسی کنیم و نشان دهیم چگونه این روایتها در طول سالیان به بخشی از فرهنگ شفاهی مردم تبدیل شدهاند.
این مستندساز با تاکید بر اینکه باورهای دینی نیز در شکلگیری روایت فیلم نقش دارند، گفت: در فرهنگ اسلامی درباره برخی موجودات نامرئی مطالب روشنی وجود دارد و قرآن کریم نیز به وجود جن اشاره کرده است، اما بسیاری از داستانهایی که در میان مردم رواج یافته، حاصل تجربههای فردی یا نقلهای شفاهی است. به همین دلیل در این مستند تلاش شده میان آموزههای معتبر دینی و برداشتهای عامیانه تفاوت قائل شویم تا مخاطب بتواند با نگاه دقیقتر و آگاهانهتری این موضوعات را دنبال کند.
جماعتی ادامه داد: روایت «اژدهای کارون» بر پایه تقابل دو نگاه شکل گرفته است؛ شخصیتی که به وجود این پدیدهها باور دارد و شخصیتی که همه این روایتها را با دیده تردید مینگرد. این تقابل، مسیر داستان را پیش میبرد و در نهایت مخاطب را با پرسشهایی درباره نسبت میان تجربههای انسانی، فرهنگ بومی و باورهای دینی مواجه میکند. البته پایان فیلم به گونهای طراحی شده که بخشی از قضاوت را بر عهده مخاطب میگذارد و به همین دلیل ترجیح میدهم پیش از نمایش عمومی، جزئیات بیشتری از آن بیان نکنم.
وی در سخنان خود به مستند «ماموریت غیرممکن» اشاره کرد و گفت: این اثر همچنان در مرحله تولید قرار دارد و روایت آن به روزهای عملیات رمضان و مقاومت شماری از خانوادههای بومی جزیره خارک بازمیگردد؛ خانوادههایی که با وجود شرایط دشوار جنگ و صدور دستور تخلیه، حاضر به ترک خانه و سرزمین خود نشدند. بخشی از این روایت نیز به خانواده خودم مربوط میشود و همین موضوع مسئولیت مرا در ثبت دقیق این خاطرات دوچندان کرده است.
جماعتی در پایان بیان کرد: مستندسازی زمانی ارزش واقعی خود را نشان میدهد که بتواند روایتهای کمتر شنیدهشده را برای نسلهای آینده حفظ کند. چه در ثبت آیینهای عاشورایی مانند تعزیه، چه در بررسی باورهای دینی و فرهنگ بومی و چه در روایت مقاومت مردم در دوران دفاع مقدس، هدف اصلی من حفظ بخشی از هویت فرهنگی و اعتقادی این سرزمین است؛ هویتی که اگر امروز ثبت نشود، ممکن است در گذر زمان به فراموشی سپرده شود.
انتهای پیام
نظر شما