به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، محمدرضا قائمینیک، معاون پژوهشی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در سیصدمین برنامه سهشنبههای علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی که به مناسبت اربعین حسینی با موضوع نقش تمدنی پیادهروی اربعین از منظر امام شهید در تالار اندیشه کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی بهصورت حضوری و مجازی برگزار شد، با تسلیت ایام اربعین حسینی، به تبیین جایگاه علمی و تمدنی این آیین بزرگ پرداخت.
اربعین، فراتر از یک مناسک مذهبی
وی با بیان اینکه یکی از حوزههای مهم علوم انسانی در جهان، مطالعات آیینی است، اظهار داشت: آیینها در نگاه دانشگاهی صرفاً مجموعهای از مراسم مذهبی نیستند، بلکه بهعنوان پدیدههایی اثرگذار در عرصههای اجتماعی، فرهنگی، ارتباطی، اقتصادی و حتی تمدنی مورد مطالعه قرار میگیرند.
قائمینیک افزود: در سنت شیعی، زیارت و آیینهای عزاداری دو نمونه برجسته از این مناسک هستند که در طول تاریخ، نقش مهمی در شکلگیری هویت دینی و انسجام اجتماعی ایفا کردهاند؛ با این حال، پژوهشگران غربی در دهههای اخیر بیش از مراکز علمی داخلی به مطالعه این حوزه پرداختهاند.
وی با اشاره به آثار پژوهشی منتشرشده درباره آیینهای شیعی گفت: دهها پژوهشگر و مستشرق طی سالهای گذشته، آیینهای عزاداری و زیارت را از منظر جامعهشناسی، مردمشناسی و مطالعات تمدنی بررسی کردهاند و این موضوع نشان میدهد که این مناسک، ظرفیتی فراتر از یک مراسم مذهبی دارند.
معاون پژوهشی دانشگاه علوم اسلامی رضوی با اشاره به جایگاه تاریخی مشهد تصریح کرد: این شهر تنها مقصد زیارت نیست، بلکه در طول تاریخ یکی از مهمترین کانونهای برگزاری آیینهای مذهبی، هیئتهای عزاداری و مناسک دینی بوده و به همین دلیل از ظرفیت کمنظیری برای مطالعات آیینی برخوردار است.
وی ادامه داد: اسناد تاریخی، تصاویر، وقفنامهها، گزارشهای مربوط به هیئتها و سنتهای مذهبی موجود در آستان قدس رضوی میتواند پشتوانهای ارزشمند برای پژوهشهای تاریخی و تمدنی باشد و این میراث باید بیش از گذشته مورد توجه محققان قرار گیرد.
قائمینیک با بیان اینکه مطالعات آیینی شاخههای متعددی دارد، اظهار داشت: امروز موضوعاتی مانند اقتصاد آیین، ارتباطات آیینی، سیاستگذاری مناسک، روانشناسی آیینها و آثار فرهنگی و اجتماعی آنها بهصورت تخصصی در دانشگاههای معتبر جهان تدریس و پژوهش میشود.
وی افزود: پیادهروی اربعین نمونهای روشن از یک آیین تمدنساز است که شبکهای گسترده از ارتباطات انسانی، تعاملات فرهنگی، مشارکتهای مردمی و سرمایه اجتماعی را ایجاد میکند؛ ظرفیتی که در کمتر پدیده اجتماعی دیگری میتوان نمونهای مشابه آن یافت.
معاون پژوهشی دانشگاه علوم اسلامی رضوی خاطرنشان کرد: مردمی بودن، مشارکت داوطلبانه، فرهنگ خدمت، وقف، نذورات و ارتباط مستقیم میان ملتهای مختلف، از مهمترین ویژگیهایی است که پیادهروی اربعین را به یک پدیده ممتاز اجتماعی و تمدنی تبدیل کرده و ضرورت پژوهشهای عمیقتر درباره این آیین را دوچندان میسازد.
اربعین، نماد بیداری اسلامی و مقاومت
قائمینیک با اشاره به بیانات رهبر معظم انقلاب درباره پیادهروی اربعین اظهار داشت: در منظومه فکری ایشان، اربعین تنها یک اجتماع عظیم مذهبی نیست، بلکه جلوهای از بیداری اسلامی، مقاومت، وحدت امت اسلامی و یکی از مهمترین ظرفیتهای شکلگیری تمدن نوین اسلامی به شمار میرود.
وی افزود: مرور بیانات رهبر معظم انقلاب نشان میدهد که ایشان در سالهای مختلف، بیش از آنکه به ابعاد ظاهری این آیین بپردازند، بر کارکردهای اجتماعی، فرهنگی، تمدنی و تمدنساز آن تأکید کردهاند و اربعین را رسانهای کمنظیر برای تبیین معارف اهلبیت(ع)، نمایش اقتدار امت اسلامی و تقویت همبستگی میان ملتهای مسلمان دانستهاند.
معاون پژوهشی دانشگاه علوم اسلامی رضوی با اشاره به تحولات سالهای اخیر منطقه تصریح کرد: یکی از مهمترین محورهای تحلیل رهبر معظم انقلاب، نسبت اربعین با گفتمان مقاومت است؛ در شرایطی که برخی جریانهای سیاسی منطقه به دنبال عادیسازی روابط با رژیم صهیونیستی و تغییر هویت فرهنگی غرب آسیا هستند، اربعین بهعنوان نماد هویت دینی، مقاومت و وحدت امت اسلامی، روایت متفاوتی از آینده منطقه ارائه میکند.
وی افزود: پیادهروی اربعین، با گردهم آوردن میلیونها انسان از ملتها و فرهنگهای مختلف، ظرفیت بیبدیلی برای تقویت انسجام جهان اسلام و مقابله با پروژههای هویتزدایانه دارد و از همین منظر باید آن را یک پدیده تمدنی دانست.
ارتباطات مردمی، سرمایه بزرگ اربعین
قائمینیک با بیان اینکه یکی از مهمترین ویژگیهای اربعین، شکلگیری ارتباطات انسانی و فرهنگی است، گفت: این آیین بدون اتکا به ساختارهای رسمی، شبکهای گسترده از تعاملات مردمی میان ملتها ایجاد کرده است؛ ارتباطاتی که در توسعه همدلی، انتقال تجربه، فرهنگ خدمت و گسترش سرمایه اجتماعی نقش مؤثری دارند.
وی ادامه داد: شکلگیری و گسترش فرهنگ موکبداری، مشارکت داوطلبانه مردم و حضور فعال زائران در عرصه خدمترسانی، از جلوههای برجسته این سرمایه اجتماعی است که باید در مطالعات علمی و سیاستگذاریهای فرهنگی مورد توجه قرار گیرد.
اربعین، پیشران تمدن نوین اسلامی
وی با تأکید بر اینکه اربعین از نگاه رهبر معظم انقلاب، نیروی محرکه تمدن نوین اسلامی است، اظهار داشت: ویژگی ممتاز این آیین، تبدیل زائران از تماشاگر به کنشگر اجتماعی است؛ هر فرد در این حرکت با خدمت، میزبانی، روایتگری، پیادهروی و فعالیت فرهنگی، سهمی در پیشبرد این جریان ایفا میکند.
معاون پژوهشی دانشگاه علوم اسلامی رضوی خاطرنشان کرد: اربعین ظرفیت آن را دارد که الگوهای همکاری، همبستگی، مسئولیتپذیری، فرهنگ ایثار و مشارکت اجتماعی را به سایر عرصههای زندگی مسلمانان منتقل کند و از این جهت، صرفاً یک مناسک عبادی نیست، بلکه موتور محرک تحولات فرهنگی و تمدنی جهان اسلام به شمار میآید.
وی در پایان بر ضرورت توسعه مطالعات تاریخی و تمدنی اربعین تأکید کرد و گفت: بررسی اسناد تاریخی، مسیرهای زیارتی، پیوند ظرفیتهای فرهنگی ایران و عراق و مطالعه میراث آیینی مرتبط با اربعین، میتواند زمینه تولید ادبیات علمی جدید و تقویت شناخت تمدنی از این حرکت عظیم مردمی را فراهم سازد.
انتهای پیام/
نظر شما