خبرگزاری حوزه | پیادهروی اربعین حسینی، که هر ساله با حضور دهها میلیون زائر از سراسر جهان در مسیرهای منتهی به کربلا برگزار میشود، نهتنها یک آیین مذهبی، بلکه پدیدهای چندبعدی با ابعاد اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و مدیریتی است. این رویداد عظیم، افزون بر ریشههای عمیق در فرهنگ شیعی، با مفاهیم قرآنی و آمادگی برای تحقق حکومت جهانی مهدوی پیوندی ناگسستنی دارد. در این یادداشت، به بررسی جایگاه قرآنی اربعین، ظرفیتهای مدیریتی آن و نقش این راهپیمایی بهمثابه تمرینی برای مدیریت واحد جهانی در عصر ظهور میپردازیم.
اربعین در قرآن؛ از عدد چهل تا میقات الهی
عدد چهل (اربعین) در چهار آیه از قرآن کریم بهکار رفته است که سه مورد آن درباره قوم حضرت موسی(ع) است. در آیه ۵۱ سوره بقره میخوانیم:
«وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَی أَرْبَعِینَ لَیْلَةً»
(و هنگامی را که با موسی چهل شب وعده گذاردیم). همچنین در آیه ۱۴۲ سوره اعراف و آیه ۱5 سوره احقاف و آیه ۲۶ سوره مائده نیز به عدد چهل اشاره شده است. این تکرار نشاندهنده جایگاه ویژه عدد چهل در نظام الهی است؛ عددی که نماد تکامل، تهذیب و آمادگی برای دریافت وحی و تحول اساسی بهشمار میآید.
اربعین حسینی نیز در امتداد همین سنت قرآنی، چهلمین روز شهادت امام حسین(ع) است؛ روزی که زیارت آن در روایات مورد تأکید ویژه قرار گرفته و بهعنوان یکی از نشانههای ایمان مؤمنان معرفی شده است. افزون بر این، قرآن کریم در آیه ۲۷ سوره حج، بهصراحت به زیارت با پای پیاده اشاره دارد:
«وَأَذِّن فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ یَأْتُوکَ رِجَالًا»
(و در میان مردم برای حج اعلام کن تا پیاده بهسویت آیند). اگرچه این آیه در زمینه حج نازل شده، اما مفسران آن را دلیلی بر فضیلت زیارت با پای پیاده دانستهاند؛ امری که در پیادهروی اربعین بهصورت عینی و گسترده تحقق یافته است.
ظرفیتهای مدیریت اسلامی در پیادهروی اربعین
پیادهروی اربعین، با وجود گستردگی بینظیر و حضور میلیونی زائران از ملیتها، زبانها و فرهنگهای گوناگون، یکی از بزرگترین نمونههای مدیریت خودجوش و مردمی در جهان معاصر بهشمار میرود. این رویداد که مدیریت اصلی آن بر عهده خود مردم و نهادهای مردمی است، ظرفیتهای بینظیری را در عرصه مدیریت اسلامی به نمایش میگذارد:
نظم و انضباط جمعی: راهپیمایی اربعین، با وجود جمعیت عظیم و شرایط سخت جغرافیایی و آبوهوایی، با نظمی شگفتانگیز برگزار میشود. عناصری همچون نظم جمعی، نظم اجتماعی، خدمترسانی و همگرایی، از مؤلفههای اصلی کارکرد تمدنی این راهپیمایی بهشمار میآیند. این نظم، نه از سر اجبار و زور، بلکه برخاسته از عشق و ارادت قلبی زائران به سیدالشهدا(ع) و التزام عملی به ارزشهای دینی است.
خدمترسانی و ایثار: موکبهای پذیرایی در مسیر اربعین، جلوۀ بارزی از فرهنگ ایثار، محبت و ازخودگذشتگی است. میلیونها خادم، بدون هیچ چشمداشتی، به زائران خدمت میکنند و این صحنه، تصویری از جامعه آرمانی را به نمایش میگذارد که در آن همدلی و خدمترسانی در اولویت قرار دارد.
وحدت و همگرایی امت اسلامی: اربعین بهعنوان بزرگترین اجتماع دینی جهان، به محور وحدت امت اسلامی تبدیل شده است. این راهپیمایی نه تنها مخصوص شیعیان نیست، بلکه مسلمانانی از فرقههای گوناگون و حتی پیروان سایر ادیان را در کنار یکدیگر گرد هم میآورد. این همگرایی، تمرینی عینی برای تحقق «امت واحده» اسلامی است که در قرآن به آن اشاره شده است.
تمرین مدیریت جهانی مهدوی
ارتباط اربعین با حکومت جهانی حضرت ولی عصر(عج)، از مهمترین ابعاد این پدیده بهشمار میآید. صاحبنظران و اندیشمندان، پیادهروی اربعین را «تمرین زندگی بعد از دوران ظهور» و «دعوت جهانی برای تشکیل حکومت مهدوی» دانستهاند.
پژوهشهای علمی نشان داده است که پیادهروی اربعین، هم حامل نشانهها و نمادهای ظاهری و هم نشانههای مفهومی و معناگرایانه حکومت مهدوی است. درواقع، اربعین میتواند نماد کوچکشدۀ جامعه مهدوی باشد؛ جامعهای که در آن مردم در تمام ابعاد، سعادت و کمال را در سایۀ رهبری معصوم(عج) حس میکنند. مؤلفههای مشترک این دو گفتمان عبارتاند از: عبودیت محض، عدالت، استحکام ارزشهای انسانی و پیوندهای اجتماعی، صلح و امنیت، ساماندهی اقتصادی، و امتگرایی و وحدت.
اربعین، بهمثابه یک «رزمایش» و «مانور» برای روز ظهور، زمینهسازی برای سربازی امام زمان(عج) و آمادگی برای یاری ایشان است. این راهپیمایی، با نمایش آمادگی امت اسلامی برای بذل جان و مال در راه اهداف الهی، مقدمات ظهور را فراهم میآورد.
ظرفیت جهانی اربعین و الگوی مدیریت واحد
یکی از شگفتیهای پیادهروی اربعین، مدیریت خودجوش و مردمی آن است؛ پدیدهای که با وجود نبود یک مدیریت متمرکز دولتی، با نظمی مثالزدنی اداره میشود. این الگوی مدیریتی، که مبتنی بر عشق، ایمان و مسئولیتپذیری جمعی است، میتواند الگویی برای مدیریت جهانی در عصر ظهور باشد. در آن دوران که به فرموده قرآن درآیه 55 سوره نور، «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنکُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْضِ»
(خدا به کسانی از شما که ایمان آورده و کارهای شایسته کردهاند وعده داده است که حتماً آنان را در زمین جانشین خواهد کرد)، مدیریت واحد جهانی بر پایۀ عدل و معنویت تحقق خواهد یافت.
اربعین بهعنوان بزرگترین گردهمایی مسالمتآمیز جهان، ظرفیت تغییر معادلات فرهنگی و تمدنی جهان را دارد و میتواند بستر مناسبی برای گفتمانسازی مهدوی و ترویج معارف الهی در سطح جهانی باشد.
پیادهروی اربعین حسینی، پدیدهای است که ریشه در قرآن و سنت نبوی دارد و با مفاهیمی چون عدد چهل، زیارت با پای پیاده و میقات الهی پیوند خورده است. این رویداد عظیم، افزون بر کارکردهای عبادی و عاطفی، ظرفیتهای بینظیری در عرصه مدیریت اسلامی به نمایش میگذارد؛ منظمترین و خودجوشترین گردهمایی جهانی که الگویی از نظم، خدمترسانی، ایثار و وحدت را ارائه میدهد. اربعین، تمرینی عینی برای مدیریت واحد جهانی در عصر ظهور حضرت ولی عصر(عج) است؛ عصری که در آن، تمام نقاط کره زمین زیر سایۀ مدیریت عادلانه و معنویِ امام معصوم قرار خواهد گرفت. بنابراین، تقویت و تداوم این حرکت عظیم، نهتنها پاسداشت خون سیدالشهدا(ع)، بلکه گامی مؤثر در جهت آمادهسازی امت اسلامی برای تحقق وعده الهی و تشکیل حکومت جهانی مهدوی است.
حجتالاسلام رسول ملکیان اصفهانی
نظر شما