به گزارش خبرگزاری حوزه، همزمان با برگزاری شانزدهمین دوره کرسیهای آزاداندیشی در دانشگاه طلوع مهر قم با موضوع «عقلانیت دینی؛ از اندیشه تا حکمرانی»، مجموعه نشستهایی با حضور حجتالاسلام والمسلمین محسن مهاجرنیا رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی «طلوع مهر»، برگزار میشود. این دوره از امروز دوشنبه ۲۵ مردادماه آغاز میشود و طی ۲۰جلسه، نسبت عقلانیت دینی با مبانی معرفتی، اخلاق، جامعه، سیاست و حکمرانی و همچنین مسائل عینی و روزآمد کشور بررسی خواهد شد.
حجتالاسلام والمسلمین مهاجرنیا رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی «طلوع مهر» در تشریح مفهوم عقلانیت دینی معتقد است: این مفهوم نه به معنای عقل سکولار و نه به معنای نقلگرایی صرف است، بلکه بکارگیری خردورزی در چارچوب ارزشها، اهداف و نصوص دینی و با رویکردی اجتهادی، پویا و مسئلهمحور است. از این منظر، عقلانیت دینی میتواند حلقه پیوند میان آرمانهای اسلامی و واقعیتهای اجتماعی باشد و برای مسائل پیچیدهای همچون عدالت، معیشت، سیاست و حکمرانی، راهحلهایی متناسب با هویت و شرایط جامعه ارائه دهد.
وی با اشاره به رویکرد این دوره از کرسیهای آزاداندیشی میگوید: تلاش شده است بحث عقلانیت از سطح مفاهیم انتزاعی فراتر رفته و در متن مسائل واقعی جامعه دنبال شود. در این ۲۰ جلسه قرار است از مباحث بنیادین و نظری آغاز و به موضوعاتی همچون فساد، نابرابری، مشارکت سیاسی، بحرانهای اقتصادی، جنگ، مدیریت بحران و شیوه مملکتداری پرداخته شود؛ رویکردی که میتواند به شکلگیری یک پروژه کاربردی در مسیر تحول علوم انسانی اسلامی کمک کند.
در این چارچوب، مباحث دوره در پنج محور کلی دنبال میشود: نخست، بررسی حقیقت مفهومی عقلانیت دینی و نسبت آن با عقل فلسفی، عرفی و سیاسی؛ دوم، بررسی بنیادهای معرفتی و نسبت عقل و وحی؛ سوم، تبیین رابطه انسان، جامعه و اخلاق؛ چهارم، بررسی پیوند سیاست و قدرت با عقلانیت و امکان شکلگیری حکمرانی عقلانی دینی؛ و پنجم، پرداختن به مسائل عینی همچون تعامل عقلانی احزاب و گروههای سیاسی، مدیریت بحران و شرایط جنگی و روش مملکتداری خردمندانه.
رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی «طلوع مهر» درباره الگوی حکمرانی عقلانی دینی نیز تأکید دارد که نمیتوان یک الگوی آماده را از بیرون وارد کرد. حتی تجربه صدر اسلام و دوران حکومت امیرالمؤمنین(ع) نیز باید با توجه به شرایط جدید مورد بازخوانی قرار گیرد. از نگاه وی، حکمرانی مطلوب باید بر مشارکت خردمندانه شهروندان، بهرهگیری از ابزارهای علمی و آیندهپژوهی در کنار اصول شرعی و اخلاقی و برخورداری از توان مدیریت بحران استوار باشد.
وی همچنین عقلانیت دینی را عاملی برای تقویت گفتوگوی سیاسی و کاهش تنشهای اجتماعی میداند و بر ضرورت تفکیک «رقابت سیاسی» از «دشمنانگاری» تأکید میکند. به باور او، احزاب و جریانهای سیاسی میتوانند با پذیرش اختلافنظر و حرکت در چارچوب گفتوگوی انتقادی و متعهد، به جای حذف و تخریب یکدیگر، بر منافع ملی و مصالح عمومی تمرکز کنند.
حجتالاسلام والمسلمین مهاجرنیا در تبیین نسبت عقل و وحی نیز بر مکمل بودن این دو تأکید دارد و معتقد است: در نگاه توحیدی، عقل و وحی در تقابل با یکدیگر قرار ندارند بلکه عقل میتواند در فهم و پاسداری از وحی نقشآفرین باشد. از این منظر، استفاده همزمان از عقل و وحی در فرآیند اجتهاد و مواجهه با مسائل جدید، زمینه را برای تولید دانش بومی و خروج علوم انسانی اسلامی از وضعیت تقلیدی فراهم میکند.
وی مخاطبان اصلی این مباحث را نسل جوان و دانشجویانی میداند که دغدغه تحول در علوم انسانی و اصلاح امور جامعه را دارند و تأکید میکند که تولید دانش باید از دل مسائل واقعی جامعه و شرایط معاصر صورت گیرد. به اعتقاد او، نباید تجربههای تمدنی دیگر جوامع را به صورت عینی و بدون توجه به تفاوتهای فرهنگی، هویتی و اجتماعی تکرار کرد؛ بلکه باید با بهرهگیری از عقلانیت دینی، به سمت تولید الگوهای متناسب با نیازهای جامعه حرکت کرد.
حجتالاسلام والمسلمین مهاجرنیا از حوزویان، دانشگاهیان، پژوهشگران و فعالان سیاسی دعوت کرده است در این سلسله نشستها حضور داشته باشند و با نقد، گفتوگو و ارائه راهکار، به غنای مباحث کمک کنند. حاصل این همفکری میتواند گامی در جهت ارتقای علوم انسانی اسلامی و بهبود کیفیت حکمرانی در کشور باشد.
وی در پایان با اشاره به این کلام امیرالمؤمنین(ع) که «العقل ما عُبِدَ به الرحمن»، ابراز امیدواری کرده است که این دوره از کرسیهای آزاداندیشی بتواند گامی در مسیر شکلگیری و تقویت «پرستش خردمندانه» و بهکارگیری عقلانیت در عرصههای مختلف زندگی فردی و اجتماعی باشد.
نظر شما