به گزارش گروه ترجمۀ خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام نقی مهدی زیدی روحانی هندی، در خطبه های نماز جمعه که در تاراگرای هند برگزار شد، با اشاره به آموزههای قرآن کریم و سیره پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع) گفت: اسلام ضمن تأکید بر رعایت عدالت در برابر ظلم، صبر، عفو و گذشت را فضیلتی برتر میداند و انسان مؤمن را به آن فرامیخواند؛ چراکه بخشش در هنگام قدرت بر انتقام، جلوهای از ایمان، کرامت و بزرگواری انسان است.
عفو و گذشت؛ راهی برای پایان دادن به کدورتها
وی با استناد به روایتی از امام سجاد(ع) درباره حق کسی که با گفتار یا رفتار خود انسان را آزرده میکند، اظهار داشت: اگر فردی عمداً و از روی قصد به انسان بدی کرده باشد، عفو و گذشت در بسیاری از موارد برتر و شایستهتر است؛ زیرا گذشت میتواند موجب از بین رفتن کدورت، اصلاح رفتار فرد خاطی و تقویت اخلاق نیکو در جامعه شود.
این کارشناس دینی با اشاره به آموزههای قرآن کریم افزود: خداوند متعال در قرآن، ضمن به رسمیت شناختن حق انسان برای دفاع از خود و مقابله با ظلم، صبر و گذشت را فضیلتی برتر معرفی کرده است. انسان در صورت انتقام گرفتن نباید از حد عدالت تجاوز کند و پاسخ او نباید بیش از اندازه آسیبی باشد که متحمل شده است؛ اما اگر صبر و گذشت را انتخاب کند، این راه برای اهل صبر و شکیبایی خیر و برتر خواهد بود.
وی ادامه داد: این آموزه درباره کسی است که آگاهانه و از روی عمد مرتکب بدی شده است؛ اما اگر رفتار نادرست فرد از روی اشتباه و بدون قصد و عمد بوده باشد، مقابله عمدی با او و انتقام گرفتن، خود میتواند نوعی ظلم محسوب شود.
مقابله نکردن با خطای سهوی
این استاد حوزه در ادامه با تشریح تفاوت میان رفتار عمدی و غیرعمدی گفت: اگر شخصی بدون قصد و از روی اشتباه با انسان رفتار نامناسبی داشته باشد، نباید با آگاهی و عمد درصدد انتقام از او برآمد؛ چراکه در این صورت، فردی که مرتکب خطای سهوی شده، در برابر رفتاری عمدی قرار میگیرد و این امر با عدالت و اخلاق اسلامی سازگار نیست.
وی تأکید کرد: در چنین شرایطی، شایسته است انسان تا آنجا که میتواند با نرمی، مهربانی و محبت با فرد مقابل رفتار کند و خطای او را با بزرگواری نادیده بگیرد. چنین رویکردی علاوه بر حفظ کرامت انسان، زمینه اصلاح روابط اجتماعی و جلوگیری از گسترش کدورتها را فراهم میکند.
انتقام، چرخهای پایانناپذیر از خشونت
حجتالاسلام نقی مهدی زیدی در ادامه بیان کرد: اگر کسی با انسان بدرفتاری کند، دو حالت وجود دارد؛ یا این رفتار عمدی بوده و یا از روی اشتباه و بدون قصد انجام شده است. اگر رفتار عمدی بوده باشد، در صورتی که بخشش موجب سوءاستفاده فرد خاطی نشود، عفو و گذشت میتواند بهترین واکنش باشد. اما اگر رفتار او سهوی و غیرعمدی بوده است، شایسته نیست انسان در پاسخ به آن، آگاهانه و عمدی اقدام به انتقام کند.
وی هشدار داد: اگر هر فردی این اصل را در زندگی خود قرار دهد که هر زمان فرصت پیدا کرد، از کسی که به او بدی کرده است انتقام بگیرد، این روند هیچگاه پایان نخواهد یافت؛ بلکه به تدریج گستردهتر و شدیدتر میشود.
این روحانی هندی با اشاره به پیامدهای اجتماعی فرهنگ انتقام اظهار داشت: واکنشهای انتقامی معمولاً به همان اندازه رفتار اولیه باقی نمیمانند و در بسیاری از موارد، شدت بیشتری پیدا میکنند. ازاینرو، اگر این چرخه بدون کنترل ادامه یابد، یک رفتار نادرست میتواند به مجموعهای از رفتارهای متقابل و کینهتوزانه تبدیل شود و آرامش فرد و جامعه را از بین ببرد.
آرامش حقیقی در سایه عفو و گذشت
وی افزود: اگر موضوع انتقام را با دقت و بر اساس عقل و منطق بررسی کنیم، درمییابیم که انتقام معمولاً دستاورد حقیقی و پایداری برای انسان ندارد؛ بلکه در بسیاری از موارد تنها نوعی آرامش و تسکین موقت یا احساس برتری خیالی برای فرد ایجاد میکند.
امام جمعه تاراگرای هند خاطرنشان کرد: در مقابل، عفو و گذشت میتواند آرامش و آسودگی حقیقی برای انسان به همراه داشته باشد؛ زیرا فرد با گذشت از خطای دیگران، خود را از چرخه کینه، خشم و انتقام رها میکند و اجازه نمیدهد رفتار نادرست دیگران، آرامش درونی او را از بین ببرد.
عفو؛ یکی از آموزههای اساسی قرآن و اسلام
حجتالاسلام نقی مهدی زیدی با اشاره به جایگاه عفو و گذشت در منابع اسلامی، بهویژه قرآن کریم، گفت: در آموزههای اسلامی بارها بر کنترل خشم، صبر، گذشت و پرهیز از تجاوز در پاسخ به ظلم تأکید شده است. اسلام ضمن آنکه حق دفاع از مظلوم را به رسمیت میشناسد، انسان را به انتخاب راهی دعوت میکند که در آن عدالت با اخلاق و کرامت انسانی همراه باشد.
وی تأکید کرد: جامعهای که افراد آن به جای انتقامجویی، عفو، اصلاح و رفتار کریمانه را سرلوحه زندگی خود قرار دهند، از بسیاری از کینهها، دشمنیها و درگیریهای زنجیرهای در امان خواهد ماند و زمینه برای گسترش محبت، آرامش و همبستگی میان مردم فراهم خواهد شد.
قرآن؛ دعوت به عدالت همراه با صبر و گذشت
وی با اشاره به آیه ۱۲۶ سوره نحل اظهار داشت: خداوند متعال میفرماید: «وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمْ بِهِ وَلَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَیْرٌ لِلصَّابِرِینَ» خداوند در این آیه اجازه مقابله با ظلم را در چارچوب عدالت بیان کرده است؛ به این معنا که اگر انسان قصد مجازات دارد، نباید از اندازه ظلمی که بر او وارد شده فراتر رود؛ اما در عین حال، صبر و شکیبایی را برای اهل صبر بهتر و شایستهتر معرفی میکند.
حجتالاسلام نقی مهدی زیدی افزود: در برخی روایات آمده است که این آیه پس از واقعه احد و در پی شهادت حضرت حمزه سیدالشهدا(ع) نازل شد. هنگامی که رسول اکرم(ص) پیکر مطهر عموی بزرگوار خود، حضرت حمزه(ع)، را در آن وضعیت مشاهده کردند، بسیار اندوهگین شدند و از شدت ناراحتی فرمودند که اگر بر دشمنان غلبه پیدا کنند، در برابر آنان مقابله به مثل خواهند کرد.
وی ادامه داد: پس از آنکه این آیه بر پیامبر اکرم(ص) نازل شد، آن حضرت فرمودند: «من صبر میکنم، من صبر میکنم.» این ماجرا نشان میدهد که حتی در سختترین شرایط و در برابر سنگینترین مصیبتها نیز آموزه قرآن، انسان را از تجاوز از حدود عدالت بازمیدارد و او را به صبر و خویشتنداری دعوت میکند.
مرحلهای فراتر از عفو؛ پاسخ نیکی به بدی
خطیب نماز جمعه تاراگرای هند با بیان اینکه قرآن کریم مرحلهای والاتر از عفو و بخشش را نیز معرفی کرده است، گفت: در فرهنگ قرآن، تنها چشمپوشی از خطای دیگران مطرح نیست؛ بلکه انسان میتواند در برابر بدی، نیکی و رفتار شایسته داشته باشد و از این طریق، ریشه دشمنی و کینه را از بین ببرد.
وی با استناد به آیات سوره فصلت اظهار داشت: «وَلَا تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَلَا السَّیِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَبَیْنَهُ عَدَاوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ» نیکی و بدی یکسان نیستند؛ قرآن دستور میدهد بدی را با بهترین شیوه دفع کنید، چراکه نتیجه چنین رفتاری میتواند آن باشد که حتی دشمن انسان به دوستی صمیمی تبدیل شود.
این کارشناس دینی تأکید کرد: رسیدن به چنین جایگاهی آسان نیست و تنها کسی میتواند در برابر بدی، نیکی کند که از صبر، مقاومت، ایمان، تقوا و فضایل اخلاقی برخوردار باشد و بتواند در برابر خواستههای نفسانی خود ایستادگی کند.
وی خاطرنشان کرد: شایستهترین شیوه دفاع، همواره مقابله به مثل نیست؛ بلکه در بسیاری از موارد، رفتار کریمانه و نیکو میتواند دشمنی را از میان بردارد. این حقیقت از آموزههای مهم قرآن کریم و از جلوههای برجسته اخلاق انسانی است.
حضرت یوسف(ع)؛ نمونهای روشن از بخشش در اوج قدرت
این روحانی هندی در ادامه به داستان حضرت یوسف(ع) اشاره کرد و گفت: قرآن کریم ماجرای حضرت یوسف(ع) و برادران ایشان را بهعنوان نمونهای روشن از صبر، تقوا و گذشت بیان کرده است.
وی افزود: هنگامی که برادران حضرت یوسف(ع) در جریان سفر سوم خود به مصر، ایشان را شناختند، گفتند: «إِنَّکَ لَأَنْتَ یُوسُفُ»؛ آیا تو همان یوسف هستی؟ حضرت یوسف(ع) در پاسخ فرمودند: «أَنَا یُوسُفُ وَهَذَا أَخِی قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَیْنَا»؛ من یوسف هستم و این برادر من است و خداوند بر ما منت نهاده است.
حجتالاسلام نقی مهدی زیدی ادامه داد: حضرت یوسف(ع) در حالی که پس از سالها به قدرت و موقعیتی دست یافته بود که میتوانست برادران خود را به دلیل ظلمها و خطاهای گذشته مجازات کند، راه انتقام را انتخاب نکرد؛ بلکه آنان را بخشید.
وی با اشاره به آیه قرآن درباره سخن حضرت یوسف(ع) خطاب به برادرانش گفت: آن حضرت فرمود: «لَا تَثْرِیبَ عَلَیْکُمُ الْیَوْمَ یَغْفِرُ اللَّهُ لَکُمْ وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ» یعنی امروز هیچ سرزنش و ملامتی بر شما نیست؛ خداوند شما را میآمرزد و او مهربانترین مهربانان است.
وی تصریح کرد: این همان معنای واقعی عفو است؛ انسانی که قدرت انتقام دارد، اما با وجود توانایی، از حق خود میگذرد و خطاکار را میبخشد.
فتح مکه؛ جلوهای تاریخی از عفو پیامبر(ص)
حجتالاسلام نقی مهدی زیدی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به فتح مکه اظهار داشت: پیامبر اکرم(ص) در سال هشتم هجری وارد مکه شدند و پس از ورود به مسجدالحرام، در حالی که قدرت کامل در اختیار ایشان بود، با رفتار و سخنان خود درس بزرگی از عفو و گذشت به تاریخ بشریت ارائه کردند.
وی افزود: رسول خدا(ص) پس از ورود به مسجدالحرام و بوسیدن حجرالاسود، آیه «جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ کَانَ زَهُوقًا» را تلاوت کردند و دستور شکستن بتها را صادر فرمودند. و پس از آن، پیامبر اکرم(ص) خطاب به مردم مکه فرمودند: «ماذا تقولون وماذا تظنون؟»؛ چه میگویید و چه گمانی دارید؟ مردم مکه در پاسخ اظهار داشتند که از شما جز خیر انتظار نداریم؛ شما برادر بزرگوار و کریم ما و فرزند برادر کریم ما هستید و امروز بر ما قدرت دارید.
این روحانی هندی بیان کرد: پیامبر اکرم(ص) در آن لحظه که در اوج قدرت و اقتدار قرار داشتند، همان سخنی را بر زبان آوردند که حضرت یوسف(ع) خطاب به برادران خود گفته بود: «لَا تَثْرِیبَ عَلَیْکُمُ الْیَوْمَ یَغْفِرُ اللَّهُ لَکُمْ وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ»
وی تصریح کرد: پیامبر اکرم(ص) بسیاری از مردم مکه را که سالها در برابر اسلام و مسلمانان ایستاده و آنان را مورد آزار و ظلم قرار داده بودند، بخشیدند و فرمودند: «بروید، شما آزاد هستید.» این رفتار پیامبر(ص) نشان میدهد که عفو واقعی زمانی ارزشمندتر است که انسان قدرت انتقام داشته باشد، اما به دلیل ایمان، اخلاق و بزرگواری، راه بخشش را انتخاب کند. البته در برابر جنایات و ظلمهای سنگین نیز برخورد پیامبر(ص) بر اساس عدالت و مصالح جامعه اسلامی بود و نمیتوان مفهوم عفو را به معنای چشمپوشی از هرگونه جرم و جنایت دانست.
امیرالمؤمنین(ع): برترین عفو در هنگام قدرت است
حجت الاسلام نقی مهدی زیدی با اشاره به روایاتی از امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) درباره جایگاه عفو گفت: امام علی(ع) میفرمایند: «أَحْسَنُ الْعَفْوِ مَا کَانَ عَنْ قُدْرَةٍ» یعنی بهترین عفو، بخششی است که در هنگام قدرت و توانایی بر انتقام صورت گیرد.
وی همچنین با اشاره به یکی از کلمات حکمتآمیز امیرالمؤمنین(ع) در نهجالبلاغه اظهار داشت: «إِذَا قَدَرْتَ عَلَی عَدُوِّکَ فَاجْعَلِ الْعَفْوَ عَنْهُ شُکْرًا لِلْقُدْرَةِ عَلَیْهِ»یعنی هنگامی که بر دشمن خود قدرت پیدا کردی، عفو او را شکرانه این قدرت قرار بده.
حجتالاسلام نقی مهدی زیدی در پایان تأکید کرد: در منطق اسلام، ارزش واقعی عفو زمانی آشکار میشود که انسان توانایی انتقام داشته باشد اما به دلیل ایمان، تقوا و فضایل اخلاقی، از حق خود بگذرد. چنین بخششی نه نشانه ضعف، بلکه جلوهای از قدرت روحی، کرامت انسانی و تسلط بر نفس است و میتواند بسیاری از دشمنیها و کینهها را به محبت و صلح تبدیل کند.
نظر شما