به گزارش خبرگزاری حوزه، آیتالله علیرضا اعرافی مدیر حوزههای علمیه کشور، در آیین رونمایی از محصولات فناورانه علوم اسلامی مؤسسه علم، تمدن و عرفان در حوزه کاربست هوش مصنوعی در مطالعات دینی که امروز پنجشنبه ۱۲ شهریور ۱۴۰۵ در دانشگاه بینالمللی آلالبیت(ع) قم برگزار شد، با گرامیداشت یاد و خاطره امام شهید و شهدای محور مقاومت، اظهار داشت: بر روح مطهر حضرت امام شهید و ارواح شهدای محور مقاومت درود میفرستیم و از خداوند نصرت اسلام و مسلمین را در کارزار بزرگ کنونی که کارزاری عظیم تمدنی میان اسلام و کفر و جهان مستضعفان و مستکبران است، مسئلت داریم.
ببینید:
تصاویر/ آیین رونمایی از محصولات فناورانه علوم اسلامی
مدیر حوزههای علمیه کشور با خیرمقدم به علما، اساتید، فضلا، طلاب، دانشجویان و فعالان حوزه و دانشگاه حاضر در این مراسم افزود: از همه شخصیتهای حقیقی و حقوقی و مجموعههایی که طی دهههای گذشته برای آشنایی حوزه و نزدیک کردن آن به تحولاتی که در عالم فناوری و دانش رخ میدهد تلاش کردهاند، صمیمانه تقدیر و تشکر میکنم.
آیت الله اعرافی با تقدیر ویژه از دست اندرکاران مؤسسه علم، تمدن و عرفان، گفت: از برادران و خواهران طلبه، دانشجو، نخبگان و دوستان حوزه و دانشگاه که جمعی جوان، خوشفکر، باانگیزه و فعال در این عرصه و در ارتباط با این مؤسسه هستند نیز تشکر میکنم. ما مدیون شوق، ذوق و انگیزه وافر این عزیزان برای گسترش مرزهای علوم اسلامی و تبیین قلمروهای مشترک و نقاط تلاقی علم و دانش، علوم اسلامی، تحولات علوم شناختی و فناوریهای پیشرفته هستیم.
مدیر حوزههای علمیه کشور با بیان اینکه هدف اصلی از حضور در این مراسم، عرض ادب و احترام به اساتید و صاحبنظران حاضر بوده است، افزود: نکاتی را که در جلسه قبل مطرح کردم، یادآوری میکنم و چند نکته کوتاه نیز عرض خواهم کرد.
نخستین نکته:
دو مواجهه نادرست با تحولات علمی و فناوری
آیتالله اعرافی در تشریح نخستین نکته گفت: ما همواره در برابر تحولاتی که در حوزههای نو از علوم تا فناوریها و سبکهای گوناگون رخ میدهد، با دو نوع مواجهه نادرست روبرو بودهایم:
۱- یک نوع مواجهه با تحولات جدید، مواجههای منفعلانه است که همراه با ذوقزدگی، بهرهگیری شتابزده، بدون عمق و با نگاه سطحی است. این نوع مواجهه را در بسیاری از جوامع و حتی در میان خودمان نسبت به برخی تحولات و تطورات دنیا در حوزههای علمی و فناوری شاهد بودهایم و روشن است که این مواجهه درست نیست.
۲- نوع دیگر مواجهه، مواجهه غفلتزده و رویگردانانه و احیاناً نفی و نادیدهانگاری یک تحول یا تحولات بزرگ است.
مدیر حوزه های علمیه خاطرنشان کرد: هر دو نوع مواجهه را در بسیاری از مسائل، هم در حوزه و هم خارج از حوزه و در میان ملتهای عالم در برابر تطورات و تحولات علمی، فناوری، اجتماعی و سیاسی دنیا شاهد بودهایم.
راه سومی که اهل خرد و اندیشه برگزیدهاند
عضو فقهای شورای نگهبان با بیان این که مواجهه ذوقزده، سطحی، شتابزده، تسلیمپذیر و منفعل از یک سو و مواجهه رویگردانانه، نادیدهانگارانه، غفلت و نسیان از سوی دیگر، هیچکدام راه صحیح نیست، اظهار کرد: صاحبان حکمت و اهل خرد و اندیشه و کسانی که از معارف ناب اسلام بهره گرفتهاند، نه آن راه و نه این راه را انتخاب میکنند، بلکه راه خردمندانه و سوم را در مواجهه با پدیدههای نو برمیگزینند؛ راهی که بر فهم دقیق، دریافت عمیق، تلاش برای شناخت هوشمندانه و حکیمانه، نقد درست و بهرهگیری بر اساس مبانی و موازینی است که از عقل و دین فرامیگیرند.
حوزه در برابر هوش مصنوعی رویکردی حکیمانه داشته باشد
آیت الله اعرافی تصریح کرد که این راه سوم درست است و ما در فضای حوزه و تلاشی که دوستان در مؤسسه علم، تمدن و عرفان انجام میدهند، مطابق با روش و منهجی که از بزرگان خود آموختهایم، راه سوم را در برابر علوم شناختی، تکانههای فناوریهای پیشرفته و هوش مصنوعی برگزیدهایم.
مدیر حوزههای علمیه کشور ابراز امیدواری کرد: خردمندان، محققان و پژوهشگران با همین نگاه استوار و رویکرد حکیمانه همانند بسیاری از عرصههای دیگر، بتوانند در مواجهه با این تحولات حضور پیدا کنند و گام بردارند.
دومین نکته:
آیتالله اعرافی در ادامه به نکته دوم اشاره کرد و گفت: هنگامی که علوم شناختی و فناوریهای پیشرفته و هوش مصنوعی را در مقایسه با متون، منابع و علوم اسلامی و معارف الهی قرار میدهیم، این دو حوزه با یکدیگر تباین ندارند، بلکه همپوشانیهای وسیعی میان آنها وجود دارد.
وی افزود: از اینجا دستکم دو محور باید مورد توجه پژوهشگران و محققان قرار بگیرد.
محور اول:
مدیر حوزههای علمیه کشور نخستین محور را بهرهگیری از تحولات علمی و فناوری در کارهای علمی، تحقیقاتی و مطالعات علوم اسلامی دانست و گفت: در این محور دستکم شش یا هفت عرصه مهم وجود دارد که دوستان نیز فعالیتهایی را در این زمینه آغاز کردهاند.
عضو فقهای شورای نگهبان این عرصهها را چنین برشمرد:
۱. کاربرد هوش مصنوعی و فناوریهای نو در منابع و متون اصلی علوم اسلامی؛
۲. کاربرد آنها در منابع و متون ثانوی؛
۳. کاربرد آنها در متن علوم اسلامی و نظامات اسلامی؛
۴. کاربرد آنها در حوزه تبلیغ، تبیین و ترویج معارف الهی؛
۵. کاربرد آنها در پیادهسازی اسلام و الگوسازی برای عینیتبخشی به اسلام در عرصههای مختلف فردی و اجتماعی؛
۶. کاربست آنها در حکمرانی اسلامی؛
۷. بررسی کلی تطورات و تحولات تمدن اسلامی با یک نگاه جامع.
آیتالله اعرافی تصریح کرد: اینها دستکم هفت عرصه مهمی است که در جلسه گذشته عرض کرده بودیم. در محور نخست، تأثیراتی که این قلمرو بر پیکره علوم، معارف و کاربستهای دین میگذارد، موضوعی است که نمیتوان خود را از آن کنار کشید؛ بلکه باید وارد شد، پیشاپیش تلاش کرد و منفعل نبود.
محور دوم:
وی محور دوم را معکوس مسئله نخست دانست و گفت: اسلام نیز در این قلمرو سخن دارد و باید سخن دین، اسلام، معارف الهی، پیامبر عظیمالشأن(ص) و اهلبیت(ع) در پیکره هوش مصنوعی، دانشهای پیرامونی و انواع تطورات روشن شود.
مدیر حوزههای علمیه کشور ادامه داد: در این محور دوم نیز همانطور که دوستان اشاره کردند و اکنون در بخش دانشگاهی مؤسسه علم، تمدن و عرفان دنبال میشود، ۵ موضوع باید مورد توجه قرار بگیرد:
۱- فلسفه هوش مصنوعی با رویکرد اسلامی و حکمی؛
۲- فقه و حقوق هوش مصنوعی؛
۳- کلام و الهیات هوش مصنوعی؛
۴- اخلاق هوش مصنوعی؛
۵- نظام اسلامی در قلمرو هوش مصنوعی.
به گفته عضو فقهای شورای نگهبان، اسلام باید از این زوایا و منظرها و در مجموعه علوم خود، تکلیفش را با این تطورات و تحولات روشن کند و پیشآمدگیها و اقتضائات خود این عرصه را در نظر بگیرد.
آیتالله اعرافی افزود: این نکته دوم در این دو محور، راه آیندهای است که مؤسسه علم، تمدن و عرفان باید دنبال کند.
سومین نکته:
بازخوانی پیکره علوم اسلامی با پیوست هوش مصنوعی
عضو شورای عالی حوزه های علمیه در ادامه به نکته سوم اشاره کرد و گفت: با توجه به دایره و دامنه تطورات علوم شناختی و هوش مصنوعی، به نظر میرسد باید با نگاه باز، عمیق، مجتهدانه و مبتنی بر اصالتهای خودمان، پیکره علوممان را با پیوست هوش مصنوعی بازخوانی کنیم.
مدیر حوزههای علمیه کشور این اقدام را حساس و دشوار دانست و توضیح داد: یک بار باید علم کلام نظری و عقلی خود را که دانش فاخر تاریخی است، با پرسشهایی که از این عرصه پدید آمده است، بازخوانی کنیم. این کار تا حدی از سوی دوستان آغاز شده است. در کتاب ارائهشده، از مقدمات اثبات واجب تا مباحثی که دوستان مطرح کردند، این موضوع دنبال شده است؛ از بحث وجود مادی و مجرد گرفته تا مباحث رسالت، معاد، اعجاز، جایگاه انسان و اختیار انسان و بسیاری از مباحثی که در علم کلام داریم، نیازمند یک خوانش جدید با توجه به این تحولات است.
وی ادامه داد: البته این به معنای آن نیست که ما از مبانی خود دست برداریم؛ ما بر پایههای متقن اندیشه حکمی، عقلی و اجتهادی خود استواریم و به آنها ایمان داریم. این خوانش نو با نگاه به تطورات جدید، یک محور مهم در علوم اسلامی است و میتواند به عنوان یک پیوست در همه این مباحث مورد توجه قرار گیرد.
آیت الله اعرافی با بیان این که در فلسفه و حکمت متعالیه نیز باید با همین نگاه، خوانش و قرائت جدیدی انجام شود، افزود: در حوزه فقه و اخلاق نیز همینطور است و پیکره دانشهای ما میتواند با این پیوست، مورد مداقه و بررسی جدید قرار گیرد.
مدیر حوزههای علمیه کشور خاطرنشان کرد: امیدواریم حوزه بزرگ قم و حوزههای علمیه به این مسئله بپردازند. البته در همه این عرصهها نیاز به تعامل با متخصصان و دانشگاه وجود دارد و انشاءالله این تعامل و همکاری دنبال خواهد شد.
چهارمین نکته:
فرصتها و تهدیدهای هوش مصنوعی بهصورت جامع بررسی شود
آیتالله اعرافی در ادامه به چهارمین نکته پرداخت و با تاکید بر این که فرصتها و تهدیدهای این تطورات گسترده نیز باید مورد توجه قرار گیرد، اظهار کرد: بسیاری از اندیشمندان و پژوهشگران در غرب درباره فرصتها و تهدیدهای این پیشرفتها از حوزه علم و دانش تا اقتصاد، سیاست، حکمرانی، آینده انسان، حیات انسان و تمدن بشری بحث کردهاند و باید بررسی شود که بازتاب این تطورات در این قلمروها مثبت است یا منفی و اگر مثبت است چه ابعاد و آثاری دارد و اگر منفی است، چه پیامدهایی به دنبال خواهد داشت.
مدیر حوزههای علمیه کشور با اشاره به حوزه دفاع و امنیت افزود: این مسئله به حوزه دفاع و امنیت نیز میرسد؛ چنانکه در همین جنگهای تحمیلی دیدیم برای نخستین بار این فناوریها بهصورت مؤثر و گسترده مورد استفاده قرار گرفت. تا پیش از جنگ تحمیلی ۱۲روزه و جنگ رمضان، این حجم از کاربردها و تغییر در مقولههای مختلف دفاع، امنیت و جنگ به این شکل خود را نشان نداده بود و اکنون برای نخستین بار این تطورات در این حوزهها مورد استفاده قرار گرفته است.
آیتالله اعرافی با بیان اینکه در این عرصهها هم نقاط قوت و هم نقاط ضعف وجود داشته است، گفت: در جاهایی که ضعف داشتیم، آسیبپذیر بودیم و از این جهت باید تلاش بیشتری انجام شود.
ضرورت توجه به هوش مصنوعی در حوزه دفاع و امنیت
عضو شورای عالی حوزه های علمیه کشور با اشاره به دیداری که دو سال قبل با رهبر شهید انقلاب اسلامی داشته است، اظهار کرد: دو سال قبل در محضر رهبر معظم انقلاب و فرمانده شهید حضور داشتم و آنجا عرض کردم که روی سه مسئله باید کار شود؛ یکی پدافند غیرعامل و موضوعات دیگر در این حوزه و همچنین مسئله هوش مصنوعی. عرض کردم که تا حدی که بنده میفهمم، هوش مصنوعی به اندازهای که لازم است در دانشگاه، حوزه و مراکز حساس ما مورد توجه نیست و از این ناحیه ممکن است آسیبهای جدی را شاهد باشیم؛ از این رو باید تلاش بیشتری صورت گیرد.
استفاده ظالمانه دشمن از فناوریهای نو در جنگها / اقتدار شگفت انگیز ایران
آیتالله اعرافی با اشاره به تجربه جنگهای تحمیلی اخیر گفت: در دو جنگ تحمیلی دیدیم که در حوزههای اقتصاد، سیاست، امنیت، حکمرانی و دفاع، از این فناوریها برای آسیب زدن به نظام اسلامی، انقلاب اسلامی و محور مقاومت به شیوههای ظالمانه استفاده کردند.
وی در عین حال تصریح کرد: در نقطه مقابل، قدرت ما نیز قدرتی شگفتانگیز بود. آنچه در این جنگ ها اتفاق افتاد، یک پدیده معجزهآسای تاریخی بود که در این قرن اخیر نظیر ندارد؛ اینکه یک ملت در مقابل یکی از قدرتمندترین قدرتهای علمی، فناوری، اقتصادی، سیاسی و نظامی دنیا بتواند بایستد و مقاومت کند.
مدیر حوزههای علمیه کشور مقاومت ملت و نیروهای مسلح ایران را یک پدیده تاریخی دانست و گفت: این معجزهآساترین کاری بود که ملت بزرگ ما، نیروهای مسلح ما، رهبری معظم انقلاب و شهدای عالیقدر آن را جامه عمل پوشاندند.
اعجاب جهانی نسبت به عظمت ملت ایران
آیتالله اعرافی با اشاره به دیدار اخیر خود با جمعی از علمای کشورهای آفریقایی اظهار کرد: حدود ۵۰ نفر از علمای مهم کشورهای آفریقایی اینجا بودند و در جلسه حضور داشتند. حدود ۴۰ دقیقه برای آنان صحبت کردم و همه آنها از عظمتی که در ایران وجود دارد، شگفتزده بودند.
راهکار حفظ عظمت ایران و ایرانی
مدیر حوزههای علمیه کشور با اشاره به سفرهای اخیر خود به کشورهای مختلف گفت: در سفرهای اخیر که به عراق، مالزی و پیش از آن به روسیه و چند جای دیگر داشتم، همه جا اعجاب جهانی نسبت به عظمت ملت ایران و گفتمان بزرگ انقلاب اسلامی را شاهد بودم. این عظمت، یک سرمایه است، اما برای حفظ این دستاورد و عظمت، باید در همه مرزهای دانش پیش برویم.
اهتمام ویژه رهبر شهید به تولید اقتدار علمی و فناوری
آیتالله اعرافی با اشاره به اهتمام رهبری شهید به علم و فناوری تصریح کرد: اقتدار علمی و فناوری از مهمترین سیرههای رهبر شهید ما بود. همه این موضوع را در سخنرانیها و رفتوآمدها دیدند و از نزدیک نیز انسان مشاهده میکرد که ایشان چقدر به مسائل علم و فناوری اهتمام داشتند و پیگیر بودند؛ حضرت آقای شهید جزئیات و قدمبهقدم وضعیت علم و فناوری کشور را دنبال میکردند.
مدیر حوزههای علمیه کشور تصریح کرد: مطمئنم بخش زیادی از تطوراتی که در علوم و پیشرفتهای علمی و فناوریهای برتر کشور پیدا کردیم، بدون اهتمام ایشان رقم نمیخورد یا دستکم به این شکل درنمیآمد. این اهتمام باید تداوم پیدا کند.
حوزه باید پیشرو و سرآمد تحولات علمی باشد
آیتالله اعرافی با اشاره به رسالتهای حوزههای علمیه اظهار داشت: ما در حوزه رسالتهای دینی و مسئولیتهای خود بار سنگینی بر دوش داریم و باید بر پایه علوم اسلامی و با همان اجتهاد، دقتخواهی و تلاش جانفرسایی که فقها، محدثان و بزرگان داشتهاند، با همان مشی و منهج به این قلمروها و ساحتهای جدید بپردازیم. باید آفاق نور را بگشاییم، پیشرو و سرآمد باشیم و در پیشگاه تحولات قرار بگیریم.
مدیر حوزههای علمیه کشور با بیان اینکه تحقق این هدف در میدان عمل دشوار است، گفت: گفتن این مطالب آسان است و در مقام توصیف بسیار آسان به نظر میرسد، اما در مقام تحقق و در میدان عمل دشوار است. بحمدالله جامعه جوان، فضلا و اساتید جوان ما ظرفیتهای بزرگی هستند که در کنار دانشگاهیان میتوانند این مسیرها را طی کنند.
تربیت نیروی انسانی و تولید دانش برای آینده
آیتالله اعرافی در پایان با اشاره به فعالیتهای مؤسسه علم، تمدن و عرفان اظهار کرد: مؤسسه علم، تمدن و عرفان این مسیر را دنبال میکند که هم نیروسازی حوزوی و دانشگاهی در قلمروهای گفتهشده و گفتهنشده انجام شود و انسانهای بزرگی برای آینده تربیت و کادر سازی شوند.
انتهای پیام
نظر شما