به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران، حجتالاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی امروز چهارشنبه ۲۵ شهریورماه در آیین اختتامیه همایش ملی «تنظیمگری فضای مجازی» که در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد، با تبریک میلاد حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)، از تلاشهای پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در پرداختن به مسائل نوپدید و مورد نیاز کشور تقدیر کرد و اظهار داشت: پژوهشگاه در موضوعات جدیدی که نیازمند کار علمی و فکری است، پیشگام بوده و در زمینه فضای مجازی نیز آثار و مطالعات قابل توجهی انجام داده است.
وی با اشاره به ضرورت پشتیبانی علمی از تصمیمگیریهای کلان کشور، افزود: نهادهای حاکمیتی و شوراهای عالی برای تصمیمگیری حکیمانه در مسائل جدید، نیازمند پشتوانه علمی و پژوهشی هستند و مراکز علمی باید در این زمینه نقش خود را ایفا کنند.
فضای مجازی به زیستجهان جدید انسان تبدیل شده است
حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه با بیان اینکه فضای مجازی را نمیتوان صرفاً یک فناوری یا ابزار ارتباطی دانست، تصریح کرد: فضای مجازی امروز در عرصههای مختلف زندگی انسان از جمله علم، آموزش، آموزش عالی، اقتصاد، فرهنگ، اشتغال، سرمایهگذاری، مدیریت و خدمات عمومی حضور دارد و به تدریج زیستجهان جدیدی برای انسان ایجاد کرده است.
وی ادامه داد: این تغییر صرفاً مربوط به ابزارهای ارتباطی نیست، بلکه سبک زندگی و حتی هویت انسان را تحت تأثیر قرار داده و باعث شده است بخش قابل توجهی از زندگی واقعی انسان با فضای مجازی پیوند بخورد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تغییر جایگاه رسانههای سنتی، خاطرنشان کرد: با تغییر زیستجهان نسل جدید، الگوی دریافت اطلاعات و ارتباطات نیز تغییر کرده است و نسل جوان بیش از گذشته به سمت سکوها و بسترهای مجازی حرکت کرده است؛ بنابراین نمیتوان نسبت به این تحولات بیتفاوت بود و باید درباره نحوه تنظیمگری آن اندیشید.
تنظیمگری، یکی از ارکان حکمرانی است
حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه با اشاره به مفهوم حکمرانی، اظهار داشت: حکمرانی را میتوان در پنج مرحله سیاستگذاری، تنظیمگری، راهبری و گفتمانسازی، اجرا و در نهایت نظارت و ارزیابی مورد توجه قرار داد.
وی افزود: تنظیمگری در این معنا عمدتاً ناظر به قانونگذاری، تعیین قواعد، تقسیم مسئولیتها، تدوین آییننامهها و مشخص کردن چارچوبهای فعالیت است که بخشی از آن در مجلس شورای اسلامی و بخشی در دولت و دیگر نهادهای مسئول دنبال میشود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به قانون جرایم رایانهای، گفت: قانون جرایم رایانهای که در سال ۱۳۸۸ تصویب شده، با تحولات گستردهای که در فضای مجازی و زیستبوم دیجیتال کشور اتفاق افتاده، دیگر نمیتواند پاسخگوی همه ابعاد این حوزه باشد؛ چراکه امروز فضای مجازی عرصههای پیچیدهای همچون اقتصاد، فرهنگ، رسانه، آموزش، سکوهای دیجیتال و فناوریهای نوین را دربرگرفته است.
سرعت تحول هوش مصنوعی، بازنگری در قوانین را ضروری میکند
حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه با اشاره به سرعت بالای تحول هوش مصنوعی، اظهار داشت: در سالهای اخیر سند ملی هوش مصنوعی تدوین شده و در ادامه نیز قانون هوش مصنوعی با هماهنگی و در چارچوب سیاستهای شورای عالی انقلاب فرهنگی در مجلس دنبال و به دولت ابلاغ شده است؛ اما سرعت تحولات فناوری به اندازهای بالاست که حتی اسناد و قوانین جدید نیز ممکن است در فاصله کوتاهی نیازمند بازنگری شوند.
وی افزود: امروز بسیاری از مردم برای دریافت اطلاعات و تحلیل مسائل به ابزارهای هوش مصنوعی مراجعه میکنند و این وضعیت مشابه تغییری است که پیش از این با شکلگیری دانشنامههای برخط رخ داد؛ اما مسئله این است که اطلاعات موجود در چنین بسترهایی همواره صحیح نیست و ممکن است اطلاعات نادرست تولید و بازنشر شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی هشدار داد: اگر با یک هوش مصنوعی مواجه باشیم که اطلاعات نادرست تولید میکند، باید پرسید چه اتفاقی برای جامعه رخ خواهد داد و چه سازوکاری برای مواجهه با این مسئله وجود دارد.
الگوریتمها نیز حامل ارزش هستند
حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه با اشاره به ماهیت الگوریتمی هوش مصنوعی، گفت: هوش مصنوعی بر اساس الگوریتمها فعالیت میکند و الگوریتم نیز توسط انسان طراحی میشود؛ بنابراین ارزشها و پیشفرضهای طراح میتواند در نحوه عملکرد آن اثرگذار باشد.
وی تصریح کرد: دیگر نمیتوان تنظیمگری فضای مجازی را صرفاً به تعیین محتوای مجاز و غیرمجاز، جرمانگاری، فیلترینگ و شیوههای سنتی محدود کرد؛ بلکه باید به سمت تنظیمگری فعالانه حرکت کنیم.
حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه این رویکرد را «تنظیمگری حکمی و حکمتبنیان» خواند و گفت: حکمت، صرفاً یک مفهوم نظری نیست، بلکه ارتباط میان عقلانیت و سیاست و پیوند میان شناخت حقیقت و اقدام عملی را مورد توجه قرار میدهد.
تنظیمگری حکمی باید بر پایه عقلانیت، فضیلت و خدمت باشد
وی ادامه داد: تنظیمگری حکمی یعنی تنظیم فعالیت ارائهدهندگان خدمات عمومی در فضای مجازی بر اساس عقلانیت، فضیلت و خدمت به مردم.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به مفهوم حکمت در معارف اسلامی اظهار داشت: حکمت در منظومه معرفتی اسلام با توحید ارتباط دارد و در آیاتی از قرآن کریم از جمله سورههای اسراء و لقمان نیز مورد توجه قرار گرفته است.
حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه با تأکید بر ضرورت توجه به غایت انسان در تنظیمگری فناوری گفت: اگر فناوری را بدون انسانشناسی مورد توجه قرار دهیم، ممکن است گرفتار فناوریزدگی و اصالت دادن به فناوری شویم؛ از سوی دیگر، اگر انسان را بدون توجه به فناوریهای جدید در نظر بگیریم، به یک نگاه غیرواقعبینانه خواهیم رسید. بنابراین باید میان انسانشناسی و فناوری تناسب و هماهنگی برقرار شود.
هفت اصل برای تنظیمگری حکمی فضای مجازی
حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه در ادامه به اصول مورد نیاز برای تنظیمگری حکمی اشاره کرد و گفت: در این زمینه اصول متعددی وجود دارد که برخی از آنها اصول بنیادین حکمرانی، برخی اصول حکمی و برخی نیز اصول تنظیمگری هستند.
۱. کرامت انسانی
وی نخستین اصل را کرامت انسانی دانست و اظهار داشت: حریم خصوصی، امنیت، حق انتخاب و فراهم کردن فرصت رشد انسان در فضای مجازی باید مورد توجه تنظیمگران قرار گیرد.
۲. عدالت در دسترسی به زیرساختها و دادهها
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به اصل عدالت گفت: امروز توان پردازشی، دادهها، حکمرانی داده، مدلهای بزرگ و زیرساختهای هوشمند در اختیار تعداد محدودی از شرکتها و کشورها قرار دارد و مسئله عدالت در این زمینه باید جدی گرفته شود.
وی افزود: در داخل کشور نیز باید مناطق محروم، پژوهشگران دانشگاهی در مناطق دوردست و شرکتهای دانشبنیان کوچک مورد توجه قرار گیرند تا آنها نیز امکان استفاده از زیرساختهای پایه و ظرفیتهای فناوری را داشته باشند.
۳. آزادی همراه با مسئولیت
حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه سومین اصل را آزادی همراه با مسئولیت عنوان کرد و گفت: نه میتوان فضای مجازی را رها کرد و نه میتوان با عنوان مسئولیت، آزادیهای مشروع را از بین برد.
وی افزود: آزادیای که موجب از بین رفتن استقلال ملی شود، آزادی واقعی نیست، بلکه به نوعی اسارت تبدیل میشود؛ بنابراین باید میان حقوق فردی، حقوق عمومی و مصلحت عمومی جامعه رابطهای عقلانی برقرار کرد.
۴. امنیت و حقوق شهروندان
وی با تأکید بر اصل امنیت و حقوق شهروندان گفت: کاربران در فضای مجازی فقط مصرفکننده نیستند، بلکه در تولید محتوا نیز مشارکت دارند و این مشارکت میتواند فرصتآفرین باشد؛ اما در کنار آن باید امنیت، سلامت و حقوق شهروندان و حقوق کاربران و مخاطبان نیز مورد توجه قرار گیرد.
حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه افزود: نمیتوان تنها حقوق تولیدکنندگان و عوامل یک اثر را مورد توجه قرار داد و حقوق مخاطبان را نادیده گرفت؛ اگر یک فیلم یا سریال موجب افزایش آسیب اجتماعی در زندگی مخاطب شود، باید پرسید آیا حقوق شهروندی مخاطب در فرآیند تنظیمگری مورد توجه قرار گرفته است یا خیر.
۵. اصل جریان ارزشها از تولید تا مصرف
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه به اصل «سریان» اشاره کرد و گفت: اصول و ارزشها باید از مرحله تولید و طراحی تا مراحل بعدی فناوری مورد توجه قرار گیرند.
وی با اشاره به نقش الگوریتمها اظهار داشت: تنظیمگری نباید تنها به محصول نهایی توجه کند، بلکه باید الگوریتمها و ارزشهای موجود در الگوریتمها نیز مورد بررسی قرار گیرند.
حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه افزود: دانشگاهها علاوه بر آموزش مهندسی هوش مصنوعی، باید به سمت مدیریت و مهندسی هوش مصنوعی نیز حرکت کنند؛ همانگونه که در حوزه فناوریهای جدید از جمله مهندسی و مدیریت فناوریهای کوانتومی نیز باید نگاه جامع وجود داشته باشد.
۶. توجه به گستره حوزههای فضای مجازی
وی ششمین اصل را توجه به گستره حوزههای فضای مجازی دانست و گفت: هوش مصنوعی، فناوری کوانتومی، سلامت دیجیتال، آموزش هوشمند، رسانه و خدمات عمومی، تنها بخشی از عرصههایی هستند که باید در تنظیمگری مورد توجه قرار گیرند.
حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه با اشاره به فناوری کوانتومی اظهار داشت: این فناوری در آینده نقش مهمی خواهد داشت و اقدامات و مطالعاتی نیز در کشور در این زمینه در حال انجام است و باید نتایج آن را در آینده نزدیک مورد توجه قرار داد.
وی درباره آموزش نیز گفت: بسیاری از روشهای فعلی آموزش در آینده تغییر خواهد کرد و این سخن به معنای نقد مدیران فعلی نیست، بلکه باید با نگاه آیندهپژوهانه و سیستمی تحولات را دید؛ زیرا اگر حکمرانی از این تحولات عقب بماند، در آینده با مسائل پیچیدهتری مواجه خواهد شد.
۷. همافزایی و هماهنگی مستمر
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان، همافزایی و هماهنگی مستمر را از دیگر اصول مورد نیاز در این عرصه دانست و تأکید کرد: تنظیمگری فضای مجازی نیازمند ارتباط مستمر میان نهادهای مختلف، مراکز علمی، سیاستگذاران و فعالان این حوزه است.
ضرورت عبور از تنظیمگری سنتی
حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه در جمعبندی سخنان خود خاطرنشان کرد: فضای مجازی به بخشی از زندگی انسان تبدیل شده و به همین دلیل نمیتوان با روشهای سنتی و صرفاً سلبی با آن مواجه شد.
وی تأکید کرد: تنظیمگری حکمی و حکمتبنیان باید بتواند میان عقلانیت، فضیلت، کرامت انسانی، عدالت، آزادی، امنیت، حقوق شهروندی و پیشرفت فناوری ارتباط برقرار کند و در عین توجه به تحولات سریع فناوری، غایت انسانی و منافع عمومی جامعه را نیز در نظر داشته باشد
انتهای پیام /
نظر شما