حجتالاسلام والمسلمین مجتبی الهی خراسانی، استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان، در حاشیه یازدهمین نمایشگاه تخصصی کتب حوزوی و معارف اسلامی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، با اشاره به جایگاه کتاب و کتابخوانی در نهادهای علمی، اظهار کرد: کتاب برای نهادهای علمی، چیزی فراتر از یک محصول تمدنی است و در همه نهادهای علمی، از جمله حوزههای علمیه، واسطه انتقال دانش و فضای عمومی تحصیل، بهشدت وابسته به کتاب است.
وی افزود: از این منظر، کتاب شرط اصلی علمورزی محسوب میشود و توسعه منابع کتابخانهای، تولید منابع، بازخوانی انتشارات و آشنا شدن با جریانهای مختلف نشر کشور، یکی از جنبههای نهاد علمورزی است که باید مورد توجه حوزویان قرار گیرد.
نسخه کاغذی کتاب همچنان جایگاه خود را حفظ کرده است
استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان در پاسخ به پرسشی درباره جایگاه کتاب در دنیای امروز و با وجود گسترش اپلیکیشنها و نسخههای الکترونیکی، بیان کرد: وقتی از کتاب سخن میگوییم، کتاب نسخههای مختلفی دارد؛ نسخه کاغذی، صوتی، الکترونیکی و سایر نسخهها، که همه این موارد، شکلهای مختلفی از یک محصول تولیدی هستند.
وی ادامه داد: اگر منظور از کتاب، شکل کاغذی آن باشد، همچنان در دنیا نسخه کاغذی کتاب، نسخه مرسوم محسوب میشود؛ البته نه به این دلیل که خواندن آن آسانتر است، چراکه اپلیکیشنها و ابزارهای جدید، مطالعه را بسیار آسان کردهاند و نه به دلیل در دسترس بودن، زیرا کتابهای برخط امکان دسترسی بیشتری را برای ما فراهم میکنند، بهویژه اینکه ابزارهای ارتباطی برخط، مانند تلفن همراه، همواره همراه ما هستند و یک نظام دسترسی دائمی را فراهم میکنند.
حجتالاسلام والمسلمین الهی خراسانی با اشاره به ویژگیهای نسخه کاغذی کتاب تصریح کرد: نسخه کاغذی برای برخی افراد، حس انس و نوستالژیک دارد، اما از منظری دیگر، باید به امکان تعامل مبتکرانه خواننده با نسخه کاغذی توجه کرد که تا حد زیادی بیشتر از سایر نسخههاست.
وی افزود: کتاب کاغذی، علاوه بر اینکه مستقیماً قابل حمل و نگهداری است، این امکان را فراهم میکند که در محیط شخصی خود، آن را در اولویت قرار دهیم، بخشبندی و بودجهبندی کنیم، در آن یادداشت بگذاریم، علامتگذاری کنیم و با محتوای آن تعامل داشته باشیم. از این منظر، همچنان تنوع کاربرد نسخه کاغذی کتاب در مقیاس فردی به نظر میرسد که باعث ترجیح آن شود.
این استاد حوزه علمیه خراسان خاطرنشان کرد: توسعه نسخههای کتاب از شکل کاغذی به سایر نسخهها، قطعا کاری لازم و بهصرفه است؛ چراکه همه این کتابها بر پایه مصرف کاغذ و منابع گیاهی کره زمین تولید میشوند و منابع گیاهی نیز محدود هستند. بنابراین، در تولید کتاب کاغذی باید با وسواس و دقت بیشتری عمل کرد.
وی اظهار کرد: ایکاش زمانی که محتوای کتاب تولید میشود و در ایران یا کشورهای دیگر به چاپ میرسد، پس از اطمینان از فاخر بودن، شایستگی و مهمتر از همه، لذتبخش بودن آن و اینکه کتابی خواندنی است، نسخه کاغذی آن را تولید کنیم.
«خواندنی بودن» رمز پایداری ارتباط با کتاب است
حجتالاسلام والمسلمین الهی خراسانی با تأکید بر اهمیت «خواندنی بودن» کتاب گفت: عنصر خواندنی بودن بسیار مهم است و حتی نام آخرین کتاب آسمانی نیز ناظر به همین مفهوم است؛ قرآن، یعنی خواندن. بنابراین، خواندنی بودن، رمز پایداری ارتباط با دنیای کتاب است.
وی با اشاره به قابلیتهای نسخه کاغذی کتاب بیان کرد: در حوزه کتاب کاغذی، مقداری که دست ما برای اهدای کتاب، امانت دادن، نگهداری و حتی ایجاد اشکال جدید از آن باز است، در نسخههای دیگر کتاب وجود ندارد.
استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان افزود: اگر میخواهیم کتاب را برای دوستان، خانواده و فرزندان خود تهیه کنیم، باید مراقب باشیم در دام توصیه یا هدیه کتاب مفید نیفتیم. کتاب مفید، شرط لازم است، اما شرط کافی نیست؛ کتاب باید هم مفید باشد و هم لذتبخش.
وی ادامه داد: به جای اینکه در پیشخوان انتشاراتیها به دنبال کتابهای مفید باشیم، گویی که در قفسه داروها به دنبال داروی مفید میگردیم، باید کتاب را به مثابه غذای روح ببینیم؛ غذایی که لذتبخش باشد و با ذائقه خواننده سازگار شود و اثری شیرین و پایدار بر جای بگذارد.
استانداردهای نشر در خواندنی شدن کتاب مؤثر است
حجتالاسلام والمسلمین الهی خراسانی با اشاره به اهمیت شکل ارائه کتاب و نحوه نشر آن، اظهار کرد: در اینجا باید به موضوعی اشاره کنم که تا مدتها مغفول بود و اکنون وضعیت آن بهتر شده است و آن، نحوه تجلی و صفحهآرایی کتابهاست.
وی تصریح کرد: در خوانش خود کتاب، نوع تجلیل، نوع طراحی، تغییر و جلد و جنس جلد، همگی مؤثر هستند. کتابی که با یک بار خواندن، شیرازهاش از هم پاشیده شود، ما را به نگهداری آن ترغیب نمیکند.
استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان ادامه داد: کتابهایی داریم که بهتنهایی کار معرفی کتاب را انجام میدهند؛ یعنی با طراحی و قالب ادبی کتاب، معرفی اثر، اشاره به محیطی که این کتاب در آن تعریف شده، اشاره به پدیدآورندگان و اهداف نویسنده، در واقع خود کتاب، اثر را معرفی میکند.
وی افزود: این کتاب با کتابهایی که شما تا چند صفحه یا حتی بیشتر مطالعه میکنید و هنوز متوجه نمیشوید کتاب درباره چیست، فاصله زیادی دارد. بنابراین، رعایت استانداردهای نشر و اصول نشر زیبا، قطعاً در خواندنیتر شدن کتابها و لذت خواندن نسخههای کاغذی مؤثر خواهد بود.
نظر شما