به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران، حجتالاسلام اسماعیل رمضانی، سخنران مذهبی و کارشناس دینی در سلسله جلسات تفسیر قرآن کریم که در حسینیه عشاق الحسین(ع) برگزار شد، با اشاره به اهمیت نگاه منظومهای به آیات قرآن کریم، اظهار کرد: ما باید هر فرازی از قرآن و هر کلام قرآن را در ارتباط با مجموعه آیات و مفاهیم دیگر مورد توجه قرار دهیم؛ چراکه هرکدام از فرازهای قرآن کریم یک نقطه اتصال دارند.
وی افزود: زمانی که میخواهیم تفسیر منظومه فکری قرآنی نسبت به یک فراز، با همه لوازم و حدود آن برای ما شکل بگیرد، باید ببینیم این مفهوم در جای دیگری از قرآن با چه مفاهیم دیگری ارتباط پیدا میکند؛ این ارتباطها در کنار یکدیگر یک منظومه را تشکیل میدهند.
حجتالاسلام رمضانی ادامه داد: برای نمونه، آیاتی که درباره انفاق هستند، اگر تنها با کلمه «انفاق» جمعآوری شوند، تصویری از جایگاه این مفهوم در قرآن به ما میدهند، اما ممکن است در برخی آیات خودِ کلمه انفاق وجود نداشته باشد و مفاهیم مرتبط با آن مطرح شده باشد.
وی بیان کرد: ممکن است در منظومه اقتصادی قرآن کریم، کلمه «مال»، «زکات»، «انفاق» و تعابیر دیگر هر کدام بخشی از این منظومه را تشکیل دهند. در لایه سوم نیز روایات میتوانند ساختمان نهایی این منظومه را تأیید، تکمیل یا در برخی موارد جزئیات آن را روشن کنند.
سه لایه برای فهم منظومه قرآنی
این کارشناس دینی با اشاره به اینکه تسلط بر لایههای مختلف مفاهیم قرآن، نیازمند توجه به ارتباط میان آیات و روایات است، گفت: یکی از برکات تفسیر منظومهای این است که نقاط تقاطع مفاهیم را به انسان نشان میدهد.
وی برای تبیین این موضوع به مثال نقشه شهری اشاره کرد و افزود: اگر کسی نقشه در دست نداشته باشد، ممکن است تنها خیابان آزادی یا خیابان امام حسین(ع) را بشناسد، اما زمانی که نقشه را از بالا نگاه کند، متوجه میشود که خیابانهای مختلف چگونه به یک نقطه تقاطع میرسند.
حجتالاسلام رمضانی خاطرنشان کرد: برای رسیدن به میدان امام حسین(ع)، ممکن است مسیرهای مختلفی وجود داشته باشد که در نهایت همه آنها به یک نقطه میرسند. کشف نقاط تقاطع مفهومی، یکی از برکات تفسیر منظومهای است و تفسیر خطی بهتنهایی نمیتواند این ارتباطات را بهخوبی آشکار کند.
وی با اشاره به مفهوم «لا خوف علیهم ولا هم یحزنون» گفت: اگر فقط عبارت «لا خوف علیهم» را محور قرار دهیم، ممکن است برداشت کنیم که ترس بر انسان مؤمن مسلط نمیشود، اما وقتی این مفهوم۰ را در منظومه قرآن بررسی کنیم، مسیرهای مختلفی را میبینیم که به این نقطه تقاطع میرسند.
این استاد حوزه افزود: قرآن کریم در مواردی میفرماید کسانی که از هدایت الهی تبعیت کنند، «لا خوف علیهم ولا هم یحزنون» هستند. در جای دیگر، انفاق بدون منت و اذیت، اقامه نماز و پرداخت زکات مطرح میشود و در آیات دیگر، مسئله شهادت و دیگر مفاهیم مرتبط به میان میآید.
وی تصریح کرد: در این نگاه، استقامت، اقامه نماز، انفاق، شهادت و تبعیت از ولایت، میتوانند در یک نقطه تقاطع مفهومی قرار گیرند و انسان با کنار هم گذاشتن این مفاهیم، به یک منظومه دست پیدا میکند.
تفسیر منظومهای، زمینه استخراج دستورالعملهای قرآنی را فراهم میکند
حجتالاسلام رمضانی اظهار کرد: اگر کسی بخواهد برای جامعهای که دچار ترس و اضطراب است، بر اساس قرآن کریم دستورالعملی استخراج کند، باید مجموعهای از این مفاهیم را در کنار یکدیگر ببیند و از آنها یک منظومه بسازد.
وی همچنین به تنوع مفاهیم مربوط به «قول» در قرآن کریم اشاره کرد و گفت: قرآن کریم در ارتباط با پدر و مادر از «قول کریم»، درباره برخی افراد «قول معروف» و در موارد دیگر از تعابیر دیگری مانند «قول بلیغ» و «قول سدید» استفاده میکند.
این کارشناس دینی ادامه داد: با بررسی این تعابیر میتوان انواع سخن و شیوههای گفتوگو را در قرآن کریم کشف کرد و دریافت که مفاهیم مختلف چگونه یک میدان مفهومی را تشکیل میدهند.
تقوا؛ مراقبت از مرزهای الهی
حجتالاسلام رمضانی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مفهوم تقوا، گفت: در بررسی تقوا باید توجه داشت که تقوا صرفاً انجام دادن یک کار نیست، بلکه به معنای محافظت و مراقبت از خطوط قرمز الهی است.
وی افزود: اگر مرزها بهدرستی تعریف نشوند، ممکن است انسان تصور کند تا زمانی که از مرز عبور نکرده، اشکالی وجود ندارد؛ در حالی که انسان باید مراقب باشد به تدریج به سمت مرزهای خطر حرکت نکند.
این سخنران مذهبی با اشاره به رابطه تقوا و قلب، بیان کرد: قرآن کریم درباره تقوای قلب نیز سخن گفته است و باید بررسی کنیم از کجا میتوان فهمید که تقوای قلب در انسان وجود دارد و چگونه میتوان آن را تقویت کرد.
وی با توضیح مفهوم «امتحان»، گفت: امتحان را میتوان به معنای ظرفیتسازی دانست؛ همانگونه که یک ورزشکار ابتدا باید عضلات خود را آماده کند و ظرفیت لازم را به دست آورد، سپس وارد مسابقه شود و درجات بالاتری را طی کند.
حجتالاسلام رمضانی ادامه داد: در قرآن کریم نیز درباره ظرفیتسازی قلب برای تقوا سخن گفته شده است؛ بنابراین باید دید چه نشانههایی نشان میدهد قلب انسان برای تقوا ظرفیت پیدا کرده است.
ادب در برابر اولیای الهی، نشانه ظرفیت قلب
وی یکی از نشانههای مهم ظرفیت قلب را ادب در محضر اولیای الهی دانست و گفت: قرآن کریم در سوره حجرات درباره رعایت ادب در برابر پیامبر اکرم(ص) تأکید میکند و حتی نسبت به بلند کردن صدا در محضر رسول خدا(ص) هشدار میدهد.
این کارشناس دینی افزود: در این نگاه، انسان نباید بهگونهای سخن بگوید که حریم اولیای الهی شکسته شود. رعایت ادب در برابر پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع) بخشی از استخوانبندی ایمانی انسان است.
وی با اشاره به تعبیر «عظم» در برخی اذکار، گفت: همانگونه که استخوان، عامل استواری و قوام بدن است، انسان نیز باید از یک استخوانبندی محکم ایمانی برخوردار باشد.
نقاط تقاطع مفاهیم اخلاقی و اعتقادی در قرآن
حجتالاسلام رمضانی در ادامه با اشاره به ارتباط برخی اعمال و مفاهیم قرآنی، گفت: اگر اعمالی مانند شرک، ارتداد، کفر و قتل را در کنار مسئله بیادبی نسبت به پیامبر اکرم(ص) بررسی کنیم، ممکن است در نگاه نخست ارتباط آنها روشن نباشد، اما تفسیر منظومهای میتواند نقاط تقاطع این مفاهیم را آشکار کند.
وی با بیان نمونهای از ماجرای قضاوت در عصر پیامبر(ص)، اظهار کرد: در نقلهای روایی، شخصی نزد رسول خدا(ص) آمد و درباره معاملهای مالی ادعایی را مطرح کرد. در چنین مواردی قرآن کریم بر ضرورت ثبت و مستندسازی معاملات مالی تأکید دارد و همین موضوع نشان میدهد که قضاوت دینی باید بر اساس معیارهای روشن و عادلانه صورت گیرد.
این استاد حوزه در پایان تأکید کرد: وقتی انسان قرآن کریم را به صورت منظومهای مطالعه میکند، مفاهیمی که در نگاه نخست جدا از یکدیگر به نظر میرسند، در نقاطی به هم متصل میشوند و همین ارتباطها میتواند فهم دقیقتری از نظام فکری قرآن کریم در اختیار انسان قرار دهد.
انتهای پیام/
نظر شما