خبرگزاری حوزه| خانواده، بنیادی‌ترین نهاد اجتماعی و یکی از مهم‌ترین بسترهای رشد فردی و تربیت نسل آینده است؛ اما تشکیل خانواده در شرایط امروز، به‌ویژه برای جوانان، با موانع و دشواری‌هایی همراه شده است که جامعه حوزوی نیز از آن مستثنی نیست. افزایش تجرد در میان طلاب و فرزندان آنان، ضرورت توجه جدی‌تر به مسئله ازدواج و طراحی راهکارهایی فراتر از حمایت‌های مالی را آشکار می‌کند.
تسهیلات ازدواج، هرچند ضروری و اثرگذار است، به‌تنهایی نمی‌تواند همه موانع تشکیل خانواده را برطرف کند. جوانان برای انتخاب آگاهانه همسر، شناخت معیارهای تناسب، کسب مهارت‌های ارتباطی و آمادگی برای پذیرش مسئولیت زندگی مشترک، به آموزش و مشاوره تخصصی نیاز دارند. از سوی دیگر، نبود ساختاری مشخص برای همسان‌یابی و سامان‌دهی واسطه‌گری ازدواج، می‌تواند مسیر آشنایی جوانان واجد شرایط را دشوارتر کند.
ازاین‌رو، ضروری است حوزه‌های علمیه با نگاهی جامع، مجموعه‌ای پیوسته از خدمات را از آموزش‌های پیش از ازدواج تا مشاوره‌های حین و پس از ازدواج، همسان‌یابی و تقویت شبکه‌های واسطه‌گری طراحی و اجرا کنند. شکل‌گیری مرکزی تخصصی با مأموریت روشن و هماهنگی میان نهادهای حوزوی می‌تواند گامی مؤثر در این مسیر باشد.
توجه به ازدواج، صرفاً رسیدگی به یک مسئله فردی نیست؛ بلکه سرمایه‌گذاری برای تحکیم خانواده، تربیت نسل آینده و تقویت بنیان‌های اجتماعی حوزه است. این مسئولیت، برنامه‌ریزی منسجم و مشارکت جدی همه نهادهای مرتبط را می‌طلبد.
حجت الاسلام والمسلمین قابل مسئول اداره خانواده معاونت تهذیب و تربیت حوزه های علمیه و مسئول گروه علمی ازدواج مرکز مشاوره اسلامی سماح در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، ضمن بررسی این موضوع، گزارشی از فعالیت های اداره خانواده ارائه داده که تقدیم حضورتان می گردد:
در ابتدای مصاحبه، اجمالی از فعالیت های اخیر خود در اداره خانواده را توضیح بفرمایید و اینکه رویکردتان برای ادامه سال چه هست؟
در آغاز از زحمات خبرگزاری حوزه که فعالیت‌های بخش‌های مختلف را منعکس می‌کند، تشکر می‌کنم. همچنین از اینکه این فرصت در اختیار این‌جانب قرار گرفت تا اشاره‌ای به فعالیت‌های امور خانواده معاونت تحصیل و تربیت داشته باشم، قدردانی می‌کنم.
در آستانه شهادت مظلومانه حضرت صدیقه طاهره، فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها قرار داریم. این مصیبت را تسلیت و تعزیت عرض می‌کنم. امیدوارم به عنایت حضرت صدیقه طاهره فاطمه شهیده سلام‌الله‌علیها، خداوند به همه ما توفیق دهد که رهروانی راستین در این مسیر نورانی باشیم و بتوانیم به جامعه ایمانی، به‌ویژه طلاب محترم و خانواده‌های گرامی آنان، خدمت کنیم.
* خانواده؛ یکی از مقدس‌ترین ارکان جامعه
نگاه ما به خانواده این است که خانواده یکی از مهم‌ترین و مقدس‌ترین ارکان جامعه به شمار می‌رود و صلاح و فساد آن، تأثیری مستقیم بر صلاح و فساد جامعه دارد. بی‌دلیل نیست که دشمن تمام همت و توان خود را به کار گرفته و همه امکانات مادی، رسانه‌ای و فرهنگی، ماهواره‌ها و نیروهای خود را بسیج کرده است تا خانواده را تحت تأثیر قرار دهد.
محیط مقدس خانواده، هدف برنامه‌ریزی‌های دشمن است. آنان برای دور کردن خانواده از مسیر متعالی‌ای که خداوند برای آن ترسیم کرده و نقشی که خانواده در جامعه به‌ویژه جامعه ایمانی ما بر عهده دارد، برنامه‌ریزی کرده‌اند.
اهمیت این مسئله زمانی بیشتر می‌شود که خانواده به جایگاهی منتسب باشد که در جامعه نقش الگویی دارد. روحانیون معظم در اجتماع از جایگاه الگویی برخوردارند و طبیعتاً خانواده‌های آنان نیز برای جامعه نقش الگویی دارند.
دستور قرآنی «قُوا أَنْفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ نَارًا» عمومیت دارد و همه افراد را در بر می‌گیرد. بر اساس این دستور، باید مراقب اهل و عیال خود باشیم، در مسیر اصلاح خانواده گام برداریم، برای ارتقای معنوی اعضای آن تلاش کنیم و در حفظ و صیانت از زندگی خانوادگی بکوشیم.
بااین‌حال، هنگامی که به خانواده‌ای می‌رسیم که در جامعه نقش الگویی دارد، اهمیت این موضوع دوچندان می‌شود و توجه به آن ضرورت بیشتری پیدا می‌کند.
* رسالت امور خانواده؛ تشکیل، تحکیم و تعالی خانواده
در معاونت تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه، مدیریتی با عنوان «مدیریت مشاوره و خانواده» فعالیت می‌کند. در بخش خانواده این مدیریت، توفیق خدمتگزاری به طلاب عزیز را دارم.
ما در این مجموعه، سه رسالت اساسی برای خود تعریف کرده‌ایم: تشکیل خانواده، تحکیم خانواده و تعالی خانواده.
در بخش تشکیل خانواده، سه گام را برای خود در نظر گرفته‌ایم که نخستین گام آن، آموزش‌های پیش از ازدواج است.
* گام نخست در تشکیل خانواده؛ آموزش‌های پیش از ازدواج
اصل تعارض در زندگی مشترک، امری طبیعی است؛ اما در برخی موارد، تعارض‌ها جدی می‌شوند و خانواده با مشکلاتی مواجه می‌شود که می‌تواند پیامدهایی به همراه داشته باشد.
در برخی بررسی‌های انجام‌شده، متوجه شدیم که بعضی از عزیزانی که برای ازدواج اقدام کرده‌اند، آمادگی لازم را نداشته‌اند یا در فرایند انتخاب همسر، دقت کافی به خرج نداده‌اند.
بر همین اساس، نخستین گام ما این است که برای جوانان عزیزی که در آستانه ازدواج قرار دارند، آموزش‌های پیش از ازدواج برگزار کنیم.
* تجربه همکاری با مرکز خدمات حوزه‌های علمیه در آموزش پیش از ازدواج
برای نمونه، در سال ۱۳۹۸، فعالیت مشترکی را با همکاری عزیزانمان در مرکز خدمات حوزه‌های علمیه آغاز کردیم. در قالب این همکاری، کارگاه‌های آمادگی پیش از ازدواج برای طلاب خواهر و برادر برگزار شد.
در ادامه، با شیوع بیماری کرونا مواجه شدیم و به همین دلیل، مسیر اجرای این برنامه‌ها را به‌صورت مجازی ادامه دادیم.
در سال ۱۴۰۳، عزیزانمان در مرکز خدمات حوزه‌های علمیه اقدام ارزشمندی انجام دادند و پایشی را درباره افرادی که طی پنج سال، از سال ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳، ازدواج کرده بودند، به انجام رساندند.
پس از این بررسی، مدیر محترم وقت مرکز خدمات حوزه‌های علمیه، طی نامه‌ای به آیت‌الله اعرافی، این آمار و نتایج را ارائه کردند. این بررسی نشان می‌دهد که آموزش‌های پیش از ازدواج تا چه اندازه می‌تواند در حفظ و صیانت از خانواده، شکل‌گیری خانواده متعالی و فراهم شدن زمینه انتخابی آگاهانه و به‌جا مؤثر باشد.
* راه‌اندازی شبکه مربیان ازدواج در سراسر کشور
به لطف خداوند، آموزش‌های پیش از ازدواج همچنان ادامه دارد. در همین راستا، شبکه مربیان ازدواج را راه‌اندازی کردیم. در این شبکه، افرادی از سراسر کشور گردهم آمدند که الزاماً مشاور نبودند، اما در استان‌های مختلف کارگاه‌های آموزشی برگزار می‌کردند، با مخاطبان ارتباط داشتند و به آموزش آنان می‌پرداختند.
ما این افراد را شناسایی و گردهم جمع کردیم، محتوای آموزشی یکسانی برای آنان آماده ساختیم و کلاس‌های آموزشی را در قم برگزار کردیم. به این ترتیب، شبکه مربیان ازدواج کشور راه‌اندازی شد.
به لطف خداوند، این فعالیت همچنان ادامه دارد و شبکه مذکور نیز به‌تدریج در حال تکمیل و گسترش است.
* همکاری با معاونت تبلیغ برای گسترش آموزش‌های ازدواج
به‌تازگی گفت‌وگوهایی نیز با عزیزانمان در معاونت تبلیغ حوزه‌های علمیه داشته‌ایم. در این گفت‌وگوها اعلام کرده‌ایم که آمادگی داریم آموزش‌های پیش از ازدواج را برای همه مبلغان عزیزی که در نقاط مختلف کشور حضور دارند، اجرا کنیم و کارگاه‌های آموزشی را برای آنان برگزار کنیم.
مبلغان در سراسر کشور مخاطبان بسیار زیادی دارند و می‌توانند از این ظرفیت برای پاسخ‌گویی به نیازهای مخاطبان خود بهره ببرند. بنابراین، گسترش این آموزش‌ها در میان مبلغان می‌تواند زمینه‌ای فراهم کند تا آنان نیز بتوانند در مواجهه با پرسش‌ها و نیازهای مخاطبان خود در زمینه ازدواج و تشکیل خانواده، پاسخ‌گوی بهتری باشند.
* گام دوم در تشکیل خانواده؛ همسان‌یابی ازدواج
دومین گام ما در زمینه تشکیل خانواده، موضوع همسان‌یابی است. ما چند سالی است که به‌صورت سنتی، خودمان این کار را انجام می‌دهیم.
* همکاری با مراکز حوزوی و مؤسسات فعال در حوزه ازدواج
با یکی از مراکز حوزوی خواهران نیز همکاری داریم و در این زمینه، کارگاه‌هایی برگزار می‌شود. در این کارگاه‌ها، وضعیت افراد بررسی می‌شود تا مشخص شود که آیا فرد آمادگی لازم برای ازدواج را دارد یا خیر؛ زیرا قرار نیست ازدواج به هر قیمتی صورت بگیرد. پس از بررسی‌های لازم، افراد برای آشنایی و ازدواج به یکدیگر معرفی می‌شوند.
علاوه بر این، در زمینه همسان‌یابی با برخی مؤسسات و مراکزی که در عرصه ازدواج فعالیت می‌کنند نیز همکاری‌هایی داریم.
* ضرورت ایجاد ساختار تخصصی ازدواج
امروز شاهد هستیم که در دانشگاه‌ها اقدامات بسیار ارزشمندی در حوزه ازدواج انجام می‌شود. ستاد ازدواج دانشجویی فعالیت دارد و در قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت نیز به این موضوع توجه شده است. به لطف خداوند، اقدامات ارزشمندی در این زمینه صورت گرفته و مجتمع‌های متعددی در دانشگاه‌ها راه‌اندازی شده‌اند.
برای نمونه، در دانشگاه تهران ساختمان‌هایی وجود دارد که در آن‌ها آموزش‌های پیش از ازدواج ارائه می‌شود، فرایند همسان‌یابی انجام می‌گیرد و حتی خوابگاه‌های متأهلی نیز در نظر گرفته شده است.
اجازه بدهید در این زمینه، به‌اختصار به برخی آمارها اشاره کنم. همان‌طور که آمار افراد مجرد در سطح کشور افزایش یافته است، طبق جدیدترین آماری که اعلام شده، حدود ۱۸ میلیون نفر در کشور مجرد هستند. برخی از این افراد به تجرد قطعی رسیده‌اند و برخی دیگر نیز امیدی به ازدواج ندارند.
ما به دنبال ایجاد یک مرکز تخصصی مشاوره ازدواج هستیم تا بتوانیم به‌صورت متمرکز، موضوع آموزش‌های پیش از ازدواج، آموزش‌های حین ازدواج، آموزش‌های پس از ازدواج و مسئله همسان‌یابی را دنبال کنیم.
* مشاوره پیش از ازدواج؛ اقدامی تخصصی برای انتخاب آگاهانه
موضوع دیگری که در این زمینه باید به آن بپردازم، مشاوره پیش از ازدواج است. بنده توفیق دارم به‌عنوان مدیر گروه علمی ازدواج «سماح» کشور در خدمت مشاوران عزیزمان باشم.
گاهی شنیده می‌شود که مشاوران ممکن است مانع ازدواج افراد شوند. اجازه بدهید برای روشن شدن این موضوع، به فرمایش امام شهیدمان استناد کنم.
در اینجا جا دارد یادی از امام شهیدمان داشته باشیم و به روح ایشان درود بفرستیم. امیدواریم مقامشان عالی و متعالی باشد.
حضرت آقا در تاریخ ۲۲ آبان ۱۳۸۸، در دیدار با مسئولان کنگره خانواده و سلامت جنسی ایران، درباره مشاوره پیش از ازدواج سخنان صریحی بیان کردند. البته پیش‌تر نیز فرمایشاتی از ایشان درباره مراجعه به مشاور نقل شده بود.
برای نمونه، هنگامی که حضرت آقا با مسئولان سازمان نظام روان‌شناسی دیدار داشتند، فرمودند که بسیار خوب است همه خانواده‌ها به مشاوران مؤمن و برخوردار از اخلاق حرفه‌ای اعتماد کنند؛ نه اینکه به هر مشاوری مراجعه کنند. ایشان در ادامه تأکید کردند که مدعیان در این عرصه زیاد هستند و برخی از آنان واقعاً صلاحیت لازم را ندارند.
اما حضرت آقا سال ۱۳۸۸ درباره مشاوره ازدواج، با صراحت فرمودند: «مشاوره‌ای که قبل از ازدواج و حتی بعد از ازدواج است چیز خوبی است؛ باید تأکید بشود و تأیید بشود که این کار انجام بگیرد.»
* مشاور قرار نیست به‌جای زوجین تصمیم بگیرد
در مشاوره پیش از ازدواج، هنگامی که دو جوان گفت‌وگوهای اولیه خود را انجام داده و شناخت اجمالی از یکدیگر پیدا کرده‌اند، مشاور قرار نیست به‌جای آن‌ها تصمیم بگیرد. مشاوره پیش از ازدواج، تلاشی تخصصی برای بررسی چند موضوع اساسی است.
نخست اینکه آیا این دو جوان آمادگی لازم برای ازدواج را دارند یا خیر.
موضوع دوم، بررسی مهارت‌های متناسب با نقش هر یک از زوجین در زندگی مشترک است؛ یعنی آیا آقا مهارت‌های لازم و متناسب با نقشی را که در زندگی بر عهده دارد، داراست و آیا خانم نیز از مهارت‌های متناسب با نقش خود در زندگی مشترک برخوردار است یا به آموزش بیشتری نیاز دارد.
گاهی با زوجینی مواجه می‌شویم که در این دو زمینه مشکلی ندارند و هر دو نیز افراد شایسته‌ای هستند؛ اما نکته مهم این است که هر فرد خوبی لزوماً برای زندگی مشترک با فرد خوب دیگری تناسب ندارد. گاهی دنیای این دو نفر با یکدیگر متفاوت است.
ازاین‌رو، سومین موضوع و در حقیقت، اصلی‌ترین بخش کار مشاور، بررسی میزان تناسب این دو نفر با یکدیگر است.
* پیشگیری از انتخاب نامناسب و تعارضات جدی خانوادگی
در حقیقت، مشاوره پیش از ازدواج تلاشی تخصصی برای پیشگیری از شکل‌گیری زندگی‌هایی است که بر اساس انتخابی نامناسب آغاز می‌شوند و در ادامه، تعارضات جدی و آسیب‌های مختلفی را برای خانواده به همراه می‌آورند؛ آسیب‌هایی که ممکن است به جدایی و مشکلات دیگر منجر شوند.
جامعه ما امروز با برخی از این آسیب‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کند و توجه به آموزش‌های تخصصی و مشاوره پیش از ازدواج می‌تواند در پیشگیری از شکل‌گیری چنین مشکلاتی مؤثر باشد.
اجازه بدهید این بخش را با سخنی از حضرت آقا به پایان برسانم و سپس وارد بخش دوم بحث شوم.
* ضرورت احیای سنت حسنه واسطه‌گری ازدواج
در یکی از دیدارهای دانشجویی که در ماه مبارک رمضان برگزار شد و دانشجویان خدمت حضرت آقا رسیده بودند، امام شهیدمان بر احیای سنت حسنه واسطه‌گری ازدواج تأکید کردند و فرمودند که این سنت باید احیا شود.
به لطف خداوند، طی سال‌های اخیر تلاش‌های خوبی در این زمینه صورت گرفته است. سازمان تبلیغات اسلامی و مجموعه‌های دیگری نیز در این عرصه فعالیت می‌کنند؛ بااین‌حال، همچنان به اقدامات بیشتری نیاز داریم.
ضرورت دارد که این موضوع در حوزه‌های علمیه نیز به‌صورت جدی دنبال شود. در طرح کلانی که برای این حوزه در نظر گرفته‌ایم، تشکیل شبکه واسطه‌گری ازدواج نیز پیش‌بینی شده است تا این سنت حسنه با رونق بیشتری دنبال شود.
از آنجا که تاکنون جایگاه و ساختار رسمی مشخصی برای متولی‌گری ازدواج طلاب تعریف نشده است، ایجاد چنین شبکه‌ای می‌تواند زمینه‌ساز سامان‌دهی بهتر این فعالیت‌ها باشد.
* بخش دوم رسالت امور خانواده؛ تحکیم خانواده
به‌اختصار، بخش نخست رسالت ما به تشکیل زندگی و تشکیل خانواده اختصاص داشت. بخش دوم، تحکیم خانواده است که در این زمینه، آموزش‌های دوره عقد و مهارت‌های زندگی را دنبال می‌کنیم.
در سال ۱۴۰۳، رصدی در مراکز مشاوره انجام شد تا وضعیت خانواده‌هایی که با تعارضات جدی مواجه بودند و برای دریافت خدمات مشاوره به این مراکز مراجعه می‌کردند، بررسی شود.
در جریان این بررسی و آسیب‌شناسی، مشخص شد که بخش قابل‌توجهی از تعارضات جدی این خانواده‌ها به این مسئله بازمی‌گردد که آنان مهارت‌های لازم برای مدیریت زندگی مشترک را نیاموخته‌اند.
* ضعف آموزش مهارت‌های زندگی؛ یکی از ریشه‌های تعارضات خانوادگی
متأسفانه این مهارت‌ها در بسیاری از خانواده‌ها آموزش داده نمی‌شود. واقعیت این است که در گذشته، پدر و مادرها تلاش می‌کردند پسرشان را به‌گونه‌ای تربیت کنند که آقا شود و دخترشان را به‌گونه‌ای پرورش دهند که خانم شود؛ اما امروز بسیاری از خانواده‌ها به دنبال تربیت آقای دکتر و خانم مهندس هستند. کمتر کسی در اولویت نخست خود به دنبال این است که فرزندش را به یک پدر خوب، مادر خوب یا همسر خوب تبدیل کند؛ بلکه این موضوعات در اولویت‌های بعدی قرار گرفته‌اند.
به همین دلیل، وقتی یک جوان عزیز یا دختر خانمی زحمات زیادی می‌کشد، به دانشگاه می‌رود و تحصیلات خود را ادامه می‌دهد، ممکن است شغل و موقعیت شغلی به اولویت اصلی زندگی او تبدیل شود. درنتیجه، اگر در جایی میان وظایف او در قبال همسر و فرزند از یک سو و شغلش از سوی دیگر تعارضی ایجاد شود، انتخاب اولویت برای او دشوار خواهد شد. بخشی از تعارضات خانوادگی نیز از همین مسئله ناشی می‌شود.
درحالی‌که مهارت‌های زندگی در بسیاری از محیط‌ها به افراد آموزش داده نشده است، ما در بخش تحکیم خانواده، آموزش این مهارت‌ها را دنبال می‌کنیم.
* تربیت مربیان مهارت‌های زندگی برای خانواده‌های طلاب
در سال‌های گذشته نیز این آموزش‌ها را داشتیم و در حال حاضر هم آن‌ها را ادامه می‌دهیم. مربیانی برای آموزش مهارت‌های زندگی تربیت شده‌اند که آمادگی دارند در استان‌های مختلف حضور پیدا کنند و این آموزش‌ها را برای خانواده‌های محترم برگزار کنند.
برای نمونه، همین امروز، پیش از آغاز این جلسه، از یکی از استان‌ها درخواستی دریافت کردیم و هماهنگی‌های لازم را انجام دادیم تا استاد مربوط اعزام شود و آموزش مهارت‌های زندگی را برای خانواده‌های آن استان برگزار کند.
بنابراین، در بخش تحکیم خانواده، یکی از اقدامات ما تربیت مربیان و فراهم کردن زمینه برگزاری آموزش‌های مهارت‌های زندگی برای خانواده‌های طلاب در سراسر کشور است.
* بخش سوم رسالت امور خانواده؛ تعالی خانواده از طریق آموزش معارف اسلامی
بخش پایانی رسالت ما به تعالی خانواده اختصاص دارد که در این زمینه، آموزش معارف اسلامی را دنبال می‌کنیم.
برادر عزیز طلبه ما در جامعه پیرامونی خود، پاسخ‌گوی نیازهای دینی مردم است. بر همین اساس، باید به سمتی حرکت کنیم که همسر طلبه نیز از دانش و توانمندی لازم برخوردار باشد و بتواند نیازهای جامعه بانوان را برطرف کند.
در همین راستا، طرحی از سال ۱۳۸۰ در قم با عنوان «طرح آموزش معارف اسلامی ویژه همسران طلاب» و با نام «طرح کوثر» در حال اجراست.
به لطف خداوند، این طرح با وجود فراز و نشیب‌هایی که داشته، همچنان ادامه یافته و تعطیل نشده است. از سال ۱۳۸۰ تاکنون، هزاران نفر از همسران طلاب در این دوره شرکت کرده و فارغ‌التحصیل شده‌اند.
* طرح کوثر؛ دوره سه‌ساله آموزش معارف اسلامی و مهارت‌های قرآنی
طرح کوثر یک دوره سه‌ساله است. در دو سال نخست، مباحث عمومی و معارف اسلامی آموزش داده می‌شود.
یکی از محورهای اصلی این دوره، آموزش قرآن کریم است. این آموزش‌ها از روخوانی و روان‌خوانی قرآن آغاز می‌شود و مباحثی مانند مفاهیم و تجوید را نیز در بر می‌گیرد. هدف آن است که شرکت‌کنندگان بتوانند به سطحی از توانمندی برسند که خودشان مربی قرآن شوند. به همین دلیل، روش کلاس‌داری قرآن نیز به همسران طلاب آموزش داده می‌شود.
علاوه بر قرآن، مباحث اعتقادی، اخلاق و احکام نیز در این دوره ارائه می‌شود. از سال گذشته، کتابی از آثار امام شهیدمان، حضرت آقا، با عنوان اندیشه کلی حضرت آقا را نیز به‌عنوان کتاب بخش عقاید این دوره اضافه کرده‌ایم.
در کنار این مباحث، مهارت‌های موردنیاز خانواده نیز آموزش داده می‌شود. برنامه آموزشی به‌گونه‌ای تنظیم شده است که روزانه حدود یک ساعت تا یک ساعت و نیم از وقت شرکت‌کنندگان را می‌گیرد و زمان بیشتری از آنان نمی‌طلبد.
* گسترش سراسری طرح کوثر؛ از آموزش حضوری تا دوره‌های مجازی
در هفته گذشته و هم‌زمان با میلاد حضرت زینب کبری سلام‌الله‌علیها، افتتاحیه دوره جدید طرح کوثر برگزار شد.
در دوران کرونا، تجربه برگزاری مجازی این طرح را به دست آوردیم و مشاهده کردیم که این شیوه نیز به لطف خداوند پاسخ‌گوست. بر همین اساس، اکنون طرح کوثر را به‌صورت سراسری در کل کشور اجرا می‌کنیم.
برای اطلاع شما عرض می‌کنم که با آغاز دوره جدید در همین هفته، علاوه بر همسران طلابی که به‌صورت حضوری در شهر قم در کلاس‌ها شرکت می‌کنند، این دوره به‌صورت مجازی نیز برای علاقه‌مندان در سراسر کشور برگزار می‌شود.
در حال حاضر، حدود ۳۰۰ نفر در دوره حضوری قم شرکت می‌کنند و بیش از ۵۰۰ نفر نیز در سراسر کشور به‌صورت مجازی در این طرح حضور دارند.
* استقبال همسران طلاب با تحصیلات مختلف از طرح کوثر
نکته جالب‌توجه این است که شرکت‌کنندگان طرح کوثر از نظر تحصیلات، تنوع قابل‌توجهی دارند. امروز که آمار شرکت‌کنندگان را بررسی کردم، مشاهده شد که سطح تحصیلات آنان از دیپلم تا دکتری متغیر است.
در میان شرکت‌کنندگان، چهار نفر از همسران طلاب دارای مدرک دکتری هستند که با همین مدرک تحصیلی در این طرح حضور یافته‌اند. همچنین تعداد قابل‌توجهی از شرکت‌کنندگان دارای مدرک کارشناسی ارشد هستند و افراد زیادی نیز تحصیلات حوزوی در سطح سه دارند.
این موضوع نشان می‌دهد که معارف و مهارت‌هایی که در این دوره ارائه می‌شود، برای گروه‌های مختلفی از همسران طلاب با سطوح تحصیلی متفاوت، موردنیاز و قابل‌استفاده است.
* آموزش همسرداری و فرزندپروری در چهارشنبه‌های مهارتی
از جمله مباحثی که در ضمن دوره طرح کوثر آموزش داده می‌شود، مهارت‌های زندگی، آموزش همسرداری و فرزندپروری است.
برنامه آموزشی از شنبه تا سه‌شنبه، روزانه حدود یک ساعت برگزار می‌شود و چهارشنبه‌ها را به‌طور ویژه به آموزش مهارت‌های خانواده اختصاص داده‌ایم. این برنامه را با عنوان «چهارشنبه‌های مهارتی» برگزار می‌کنیم و در این روز، مباحث مرتبط با مهارت‌های خانواده را به شرکت‌کنندگان آموزش می‌دهیم.
به این ترتیب، در کنار آموزش معارف اسلامی، به موضوعات کاربردی و موردنیاز خانواده‌ها نیز توجه می‌شود تا شرکت‌کنندگان بتوانند از این آموزش‌ها در زندگی مشترک و تربیت فرزندان خود بهره ببرند.
* حضور دختران بالای ۱۸ سال طلاب در طرح کوثر
نکته دیگری که لازم می‌دانم به آن اشاره کنم، توسعه جامعه مخاطبان این طرح است.
از سال گذشته، یعنی حدود دو سال قبل، دختران بالای ۱۸ سال طلاب را نیز به طرح کوثر اضافه کردیم؛ زیرا این دختران نیز در آینده وارد زندگی مشترک خواهند شد و فراگیری معارف اسلامی و مهارت‌های خانوادگی می‌تواند برای آنان مفید باشد.
بنابراین، در حال حاضر علاوه بر همسران طلاب، دختران بالای ۱۸ سال طلاب نیز در این طرح شرکت می‌کنند.
* از شرکت‌کننده ۱۶ ساله تا ۵۷ ساله
جالب‌توجه است که در دوره‌ای که همین هفته آغاز شده، کوچک‌ترین شرکت‌کننده، خانمی ۱۶ ساله است که همسر طلبه است و بالاترین سن در میان شرکت‌کنندگان نیز به همسر بزرگوار یکی از طلاب با ۵۷ سال سن تعلق دارد.
این تنوع سنی، در کنار تفاوت‌های تحصیلی شرکت‌کنندگان، نشان‌دهنده گستردگی جامعه مخاطبان طرح کوثر است و بیانگر آن است که این آموزش‌ها می‌تواند برای افراد در سنین و موقعیت‌های مختلف مورد استفاده قرار گیرد.
* راه‌های ارتباطی و ثبت‌نام در طرح کوثر
عزیزانی که در شهر قم حضور دارند و می‌خواهند با این طرح آشنا شوند یا در آن شرکت کنند، می‌توانند با اداره خانواده در معاونت تحصیل و تربیت حوزه‌های علمیه تماس بگیرند.
شماره تماس ویژه متقاضیان شهر قم:
۰۲۵-۳۲۱۹۱۴۴۱
همچنین عزیزانی که در استان‌های دیگر حضور دارند و تمایل دارند در دوره مجازی طرح کوثر شرکت کنند، می‌توانند با شماره زیر تماس بگیرند:
۰۲۵-۳۳۱۳۳۴۸۶
در این بخش نیز تلاش کرده‌ایم در چارچوب رسالت تعالی خانواده، خدماتی را در زمینه آموزش معارف اسلامی و مهارت‌های موردنیاز در اختیار خانواده‌های محترم طلاب قرار دهیم.
سعی کردم بخشی از فعالیت‌هایی را که در حوزه خانواده و ازدواج برای طلاب عزیز و خانواده‌های محترم آنان انجام می‌دهیم، خدمت شما ارائه کنم. در خدمتتان هستم.
حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها به‌عنوان برترین الگوی زن در تاریخ بشریت شناخته می‌شوند. با توجه به موضوع خانواده که شما نیز به آن اشاره کردید و با در نظر گرفتن مشکلاتی که امروز خانواده‌های ما با آن مواجه هستند، از مسائل ساختاری خانواده گرفته تا تأثیرات نامطلوب فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی، چه نکاتی را می‌توان با توجه به سیره و سبک زندگی حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها مطرح کرد؟ چگونه می‌توانیم از سیره حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها، به‌ویژه برای زنان و دختران جوانی که در آستانه ازدواج قرار دارند، الگوبرداری کرده و آنان را به امر مقدس ازدواج ترغیب کنیم و سیره آن حضرت را متناسب با مأموریت تخصصی خود در حوزه خانواده به آنان معرفی کنیم؟
سخنی از وجود مقدس امام عصر ارواحنا فداه نقل شده است که ایشان هنگام معرفی الگوی خود، حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها را معرفی می‌کنند و می‌فرمایند که مادرشان فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها برای ایشان الگو هستند.
این سخن، جایگاه رفیع حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها را نشان می‌دهد؛ شخصیتی که امام زمان عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف، مادر بزرگوار خود را به‌عنوان الگوی خویش معرفی می‌کنند.
حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در همه ابعاد زندگی، الگویی شایسته برای ما هستند. همان‌طور که اشاره فرمودید، از همسرداری و فرزندپروری گرفته تا نقشی که آن حضرت در اجتماع و در دفاع از ولایت بر عهده داشتند و نقش حماسی ایشان، در همه این عرصه‌ها، بهترین الگو وجود نازنین حضرت صدیقه طاهره، فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها هستند.
* بازشناسی اولویت‌های زندگی در عصر رسانه‌ها
یکی از مشکلات امروز ما این است که تا حدودی تحت تأثیر رسانه‌ها و فضای مجازی، اولویت‌های خود را گم کرده‌ایم. اگر توجه بیشتری به اولویت‌های زندگی داشته باشیم، می‌توانیم بسیاری از مسائل را بهتر مدیریت کنیم.
امام شهیدمان در جمع خانواده‌ها و بانوان، به این موضوع اشاره کردند که میان ازدواج یک خانم، ادامه فعالیت‌های علمی، همسرداری شایسته، فرزندپروری مناسب و ایفای نقش اجتماعی، هیچ منافاتی نمی‌بینند.
در همان جلسه نیز نمونه‌هایی معرفی شدند و حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها به‌عنوان الگوی این مسیر مورد توجه قرار گرفتند.
سیره حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها نشان می‌دهد که یک زن می‌تواند همسر شایسته‌ای باشد و در عین حال، تحصیل کند، فعالیت علمی داشته باشد، فرزندان خود را به‌خوبی تربیت کند و در جامعه نیز نقش‌آفرین باشد.
بنابراین، تحصیل نمی‌تواند مانعی برای ازدواج باشد و شغل نیز نباید بهانه‌ای برای کنار گذاشتن ازدواج و تشکیل زندگی مشترک شود.
البته گاهی با تعارضاتی در خانواده‌ها مواجه می‌شویم و ما نیز بر این نکته تأکید داریم که ازدواج نباید به هر قیمتی صورت بگیرد؛ بلکه باید آگاهانه و به‌هنگام باشد. به همین دلیل، همان‌طور که پیش‌تر عرض کردم، خانواده‌ها باید از قبل زمینه آمادگی فرزندان خود برای ازدواج را فراهم کنند و این موضوع را بخشی از وظایف ذاتی خود بدانند.
* تربیت فرزندان با الگوگیری از سیره فاطمی
خانواده‌ها باید فرزندان خود را برای پذیرش مسئولیت‌های زندگی آماده کنند. حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها نیز فرزندان خود را به مسجد می‌فرستادند تا با معارف دینی آشنا شوند و از سوی دیگر، روحیه حماسی را در آنان تقویت می‌کردند.
نخستین صحنه‌هایی که فرزندان آن حضرت از مادر خود مشاهده می‌کردند، صحنه‌های دفاع از ولایت و حضور حماسی ایشان بود.
امروز نیز در تجمعات شبانه، شاهد حضور پررنگ بانوان هستیم؛ حضوری که در برخی موارد، از حضور آقایان نیز پررنگ‌تر است. این روحیه را می‌توان برگرفته از همان مکتب فاطمی دانست.
بنابراین، باید با تأسی به سیره حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها، فرزندان خود را هم برای تشکیل زندگی مشترک و هم برای ایفای مسئولیت‌هایشان در متن زندگی آماده کنیم. تربیت فرزندان نباید تنها به آموزش‌های علمی و تحصیلی محدود شود؛ بلکه باید آنان را برای پذیرش مسئولیت‌های خانوادگی و اجتماعی نیز آماده سازیم.
* رفق و مدارا؛ پایه استحکام روابط خانوادگی
در روایتی از پیامبر گرامی اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله نقل شده است که وقتی خداوند برای خانواده‌ای خیر بخواهد، رفق و مدارا را میان اعضای آن قرار می‌دهد.
بر اساس این روایت، اعضای خانواده با یکدیگر رفیق و همراه می‌شوند؛ زن و شوهر با یکدیگر رفاقت دارند و فرزندان نیز با پدر و مادر خود رابطه‌ای همراه با رفاقت برقرار می‌کنند. در چنین خانواده‌ای، زن و شوهر به‌جای آنکه در برابر یکدیگر قرار بگیرند و با هم رقابت کنند، همراه و پشتیبان یکدیگر خواهند بود.
این نگاه، یکی از مبانی مهم تحکیم خانواده است. زندگی مشترک زمانی از استحکام بیشتری برخوردار می‌شود که اعضای خانواده، به‌جای تقابل و رقابت، بر پایه رفاقت، مدارا و همکاری با یکدیگر رفتار کنند.
* کمک به همسر در خانه؛ الگویی از سیره امیرالمؤمنین علیه‌السلام
در روایتی نقل شده است که پیامبر گرامی اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله درِ خانه را باز کردند و مشاهده کردند که امیرالمؤمنین علیه‌السلام در حال پاک کردن عدس هستند.
در ادامه، روایت نورانی دیگری نیز وجود دارد که مرحوم علامه مجلسی آن را نقل کرده‌اند. این روایت مفصل است و از جمله در آن بیان شده است که اگر مردی در خانه به همسر خود کمک کند و این کار را بدون منت انجام دهد، خداوند پاداش شهید را برای او ثبت می‌کند.
این آموزه‌ها نشان می‌دهد که همکاری در امور خانه و کمک به همسر، از جمله رفتارهایی است که در سیره اهل‌بیت علیهم‌السلام مورد توجه قرار گرفته است.
اگر الگوهای شایسته‌ای همچون حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها و امیرالمؤمنین علیه‌السلام را به‌خوبی به نسل جوان معرفی کنیم، می‌توانیم در تربیت فرزندان و آماده‌سازی آنان برای پذیرش مسئولیت‌هایشان در جامعه و خانواده، گام‌های مؤثری برداریم.
* معرفی الگوهای شایسته؛ ضرورتی برای نسل جوان
حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها و امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌توانند الگوهای ما در تربیت فرزندان، آماده‌سازی آنان برای پذیرش نقش‌های اجتماعی، ولایت‌پذیری، تقویت روحیه حماسی، خانه‌داری، همسرداری و فرزندپروری باشند.
اگر این الگوهای شایسته به‌درستی به نسل جوان شناسانده شوند، نسل جوان ما از این جهت چیزی کم نخواهد داشت.
این مسئله، مسئولیت ما را سنگین می‌کند. امیدواریم خداوند به ما توفیق دهد که هم این الگوهای شایسته را به‌درستی بشناسیم و هم بتوانیم آن‌ها را به دیگران بشناسانیم.
سخن پایانی:
می‌خواهم از این فرصت برای طرح یک پیشنهاد استفاده کنم. حقیقتاً درباره مسئله ازدواج جوانان نگران هستم، زیرا از نزدیک با این عزیزان مواجه هستم و مسائل و مشکلات آنان را مشاهده می‌کنم.
درخواست من این است که در این زمینه، توجه ویژه‌ای صورت بگیرد و برنامه‌ریزی جدی‌تری انجام شود.
وقتی از امر ازدواج سخن می‌گویم، منظورم یک بسته کامل است؛ بسته‌ای که از آموزش خانواده‌ها و آموزش جوانان آغاز شود و آموزش‌های پس از ازدواج را نیز در بر بگیرد. همچنین، موضوع همسان‌یابی، تشکیل شبکه واسطه‌گری ازدواج، شبکه مربیان ازدواج و تسهیلات موردنیاز نیز باید در این مجموعه دیده شود.
خوشبختانه، عزیزان ما در مرکز خدمات حوزه‌های علمیه فعال هستند و بیشتر در زمینه تسهیلات و ارائه خدمات فعالیت می‌کنند اما پیش از رسیدن به مرحله ارائه تسهیلات، برای اصل ازدواج اتفاق مشخصی نمی‌افتد و مجموعه‌ای نیز متکفل این امر نیست.
درخواست من این است که مسئولان امر به این نکته نیز توجه ویژه‌ای داشته باشند و برای سامان‌دهی مسئله ازدواج طلاب، اقدامات لازم را انجام دهند.
خداوند به همه ما توفیق دهد که با وظایف خود آشنا شویم و بتوانیم به وظایفمان عمل کنیم. به‌ویژه امیدوارم توفیق خدمتگزاری به عزیزانی را داشته باشیم که سربازی حضرت ولی‌عصر ارواحنا فداه روزی آنان شده است و خداوند این افتخار را نصیبشان کرده است؛ ما نیز بتوانیم توفیق خدمت به این عزیزان را داشته باشیم.
انتهای پیام/
نظر شما