به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، سکینه زلفی‌زاده، مدیر مدرسه علمیه بنت‌الهدی صدر، در کارگاه هویت فردی که در حاشیه اردوی فرهنگی‌تربیتی «راه دل» در مجتمع فرهنگی‌آموزشی حضرت جوادالائمه(علیه‌السلام) گلبهار برگزار شد، با اشاره به جایگاه رسالت انبیا و نقش حوزه‌های علمیه در حفظ و گسترش معارف دینی، اظهار کرد: روحانیت ادامه‌دهنده مسیر انبیاست و طلاب باید با شناخت جایگاه و مسئولیت خود، برای تقویت روحیه دینی جامعه و هدایت معنوی انسان‌ها تلاش کنند.
جایگاه حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) در جریان هدایت الهی
زلفی‌زاده در ابتدای سخنان خود با اشاره به حدیث قدسی منقول درباره جایگاه پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله)، امیرالمؤمنین علی(علیه‌السلام) و حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها)، به تبیین جایگاه این بزرگواران در جریان هدایت الهی پرداخت و اظهار کرد: در این حدیث، به جایگاه پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) و امیرالمؤمنین علی(علیه‌السلام) اشاره شده و در ادامه، عظمت وجود نازنین حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) در این جریان مورد توجه قرار گرفته است.
وی با طرح این پرسش که چرا در این حدیث، جایگاه حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) چنین برجسته بیان شده است، تصریح کرد: برای درک بهتر این موضوع باید به تاریخ هدایت بشر و مسیری که پیامبران الهی برای هدایت انسان‌ها پیمودند، توجه کنیم.
مدیر مدرسه علمیه بنت‌الهدی صدر با اشاره به شرایط جهان پیش از بعثت پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) بیان کرد: زمانی که جهان در ظلمت فرو رفته بود و جهالت بر عالم حاکم شده بود، حدود سیصد سال از حضور حضرت عیسی(علیه‌السلام) گذشته بود و از آنچه ایشان برای هدایت بشر آورده بودند، جز آنچه تحریف شده بود یا بخش اندکی که دیگر برای هدایت بشر کفایت نمی‌کرد، باقی نمانده بود.
وی افزود: خداوند اراده کرد که بهترین مخلوق خود، پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله)، را مبعوث کند. پیش از آن، یکصد و بیست‌وچهار هزار پیامبر در جهان آمدند و رسالت خود را انجام دادند، اما جهان بار دیگر به سوی تاریکی رفت تا اینکه خداوند اراده کرد پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) مبعوث شود و مردم را دوباره به توحید و یکتاپرستی دعوت کند.
زلفی‌زاده با اشاره به مفهوم جاهلیت در آن دوران خاطرنشان کرد: منظور از جاهلیت این نیست که هیچ‌کس چیزی نمی‌دانست، بلکه علم و نورانیتی که حقیقتاً بتواند مایه هدایت بشر باشد، در جامعه وجود نداشت. کتاب‌هایی که در اختیار پیروان ادیان پیشین بود نیز دیگر نمی‌توانست آن‌گونه که باید، مسیر هدایت انسان‌ها را روشن کند.
وی با طرح این پرسش که چه عاملی موجب شد آیین پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) برخلاف سرنوشت برخی ادیان پیشین باقی بماند، گفت: یکی از عوامل اساسی در حفظ این میراث الهی، وجود ائمه اطهار(علیهم‌السلام) بود؛ بزرگوارانی که آنچه پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) برای آن تلاش کرده بودند، حفظ کردند و زمینه گسترش و تبیین ابعاد مختلف این دین را فراهم آوردند.
حوزه‌های علمیه؛ میراث ائمه اطهار(علیهم‌السلام) برای تداوم هدایت بشر
مدیر مدرسه علمیه بنت‌الهدی صدر با اشاره به سیره ائمه اطهار(علیهم‌السلام) در حفظ و گسترش معارف اسلامی اظهار کرد: امیرالمؤمنین علی(علیه‌السلام) پس از بیست‌وپنج سال محرومیت از حق خود، حدود چهار سال و نه ماه حکومت کردند. پس از ایشان نیز امام حسن مجتبی(علیه‌السلام) برای مدتی کوتاه عهده‌دار حکومت شدند، اما پس از آن، زمینه تشکیل حکومت از سوی دیگر ائمه اطهار(علیهم‌السلام) فراهم نشد.
وی ادامه داد: با وجود این شرایط، حضور ائمه اطهار(علیهم‌السلام) در میان مردم موجب شد آنچه پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) برای آن تلاش کرده بودند، همچنان زنده بماند و گسترش پیدا کند.
زلفی‌زاده با اشاره به شرایط پس از واقعه عاشورا تصریح کرد: پس از عاشورا، شرایط به‌گونه‌ای تغییر کرد که حضور آشکار ائمه اطهار(علیهم‌السلام) در میان مردم با خطرهای بیشتری همراه شد. حاکمان دریافته بودند که حضور امام، موجب گسترش نور هدایت، رشد معنویت و مقابله با انحراف می‌شود؛ ازاین‌رو، تلاش می‌کردند ائمه را در محدودیت قرار دهند و ارتباط آنان با مردم را کاهش دهند.
وی با بیان اینکه در چنین شرایطی، آموزش و انتقال معارف دینی اهمیت بیشتری پیدا کرد، افزود: شکل‌گیری حوزه‌های علمیه با تلاش ائمه اطهار(علیهم‌السلام)، به‌ویژه امام باقر و امام صادق(علیهماالسلام)، زمینه‌ای برای حفظ و گسترش اسلام فراهم کرد. این بزرگواران آموزش معارف دینی را آغاز کردند و افرادی را که آمادگی و اشتیاق فراگیری داشتند، به شاگردی پذیرفتند.
مدیر مدرسه علمیه بنت‌الهدی صدر خاطرنشان کرد: شاگردان فراوانی در محضر این دو امام بزرگوار تربیت شدند و برخی از آنان در تاریخ اسلام همچون ستارگانی درخشیدند. این آموزش‌ها ادامه پیدا کرد و شاگردان پس از فراگیری معارف، برای تبلیغ و آموزش دین به مناطق مختلف فرستاده شدند تا مردم را با معارف اسلامی آشنا کنند.
وی افزود: این روند تا دوران امام حسن عسکری(علیه‌السلام) ادامه یافت. با ولادت حضرت مهدی(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف)، تنها برخی از افراد خاص امکان مشاهده ایشان را داشتند و ارتباط با امام در شرایط ویژه‌ای انجام می‌شد.
زلفی‌زاده با اشاره به اقدامات امام هادی(علیه‌السلام) در سامان‌دهی ارتباط مردم با امام بیان کرد: امام هادی(علیه‌السلام) با تشکیل سازمان وکالت و معرفی افرادی به‌عنوان وکلای خود در میان مردم، زمینه‌ای فراهم کردند تا شیعیان برای دریافت پاسخ پرسش‌ها و پیگیری امور دینی به نمایندگان مورد اعتماد ائمه مراجعه کنند. به این ترتیب، مردم به‌تدریج برای ارتباط با امام از طریق وکلای ایشان آماده شدند.
وی ادامه داد: پس از شهادت امام حسن عسکری(علیه‌السلام)، حضرت مهدی(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) درحالی‌که پنج سال داشتند، در مراسم نماز بر پیکر مطهر پدر بزرگوارشان حاضر شدند. هنگامی که جعفر کذاب برای اقامه نماز پیش آمد، حضرت از میان جمعیت ظاهر شدند و نماز را بر پیکر پدرشان اقامه کردند. پس از آن نیز مأموران حکومت در پی یافتن ایشان برآمدند.
مدیر مدرسه علمیه بنت‌الهدی صدر با اشاره به دوران غیبت صغری اظهار کرد: در این دوره، ارتباط حضرت با مردم از طریق نایبان خاص ادامه یافت و زمینه‌ای که ائمه پیشین برای ارتباط غیرمستقیم با امام فراهم کرده بودند، در این مسیر نقش داشت. در طول حدود شصت‌ونه سال غیبت صغری، نایبان خاص با مردم ارتباط داشتند و هر نایب، بنا بر تعیین امام، پس از دیگری عهده‌دار این مسئولیت می‌شد.
وی افزود: با پایان یافتن دوران نیابت خاص، حضرت مهدی(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) از تعیین نایب خاص پس از آخرین نایب خود منع کردند. در دوران غیبت کبری، عالمان دینی و حوزه‌های علمیه در ادامه مسیر هدایت و انتقال معارف اسلامی به مردم نقش مهمی بر عهده گرفتند.
زلفی‌زاده با اشاره به گسترش حوزه‌های علمیه در مناطق مختلف جهان تصریح کرد: در طول تاریخ، عالمان و نمایندگان دینی به مناطق گوناگون، از جمله هندوستان، پاکستان، ایران، مصر و آفریقا اعزام شدند تا معارف اسلامی را به مشتاقان بیاموزند و مسیر هدایت را برای آنان روشن کنند.
وی با اشاره به نقش عالمان دینی در روزگار معاصر گفت: حوزه‌های علمیه با تکیه بر همان میراثی که به دست امام باقر و امام صادق(علیهماالسلام) شکل گرفت، به مسیر خود ادامه داده‌اند و امروز نیز به برکت انقلاب اسلامی، این ظرفیت در ابعاد گسترده‌تری در حال فعالیت است.
مدیر مدرسه علمیه بنت‌الهدی صدر با اشاره به بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره جایگاه روحانیت اظهار کرد: ایشان فرموده‌اند که کار روحانیت، ادامه کار انبیاست و باید با همین نگاه به مسئولیت روحانیت نگریست.
وی با طرح این پرسش که رسالت پیامبران الهی چه بوده است، افزود: از حضرت آدم ابوالبشر(علیه‌السلام) تا پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله)، پیامبران الهی مردم را به پرستش خداوند یکتا دعوت می‌کردند. محور دعوت همه آنان این بود که مردم جز خداوند را نپرستند و عظمت الهی را بشناسند.
زلفی‌زاده ادامه داد: با وجود تلاش پیامبران، انسان‌ها بارها از مسیر توحید منحرف شدند و گاه امور دیگری را جایگزین خداوند کردند. در برخی تفکرات نیز انسان در مرکز عالم قرار گرفت و لذت‌ها و خواسته‌های او محور زندگی شد؛ درحالی‌که رسالت پیامبران، بازگرداندن انسان به مسیر توحید و یادآوری جایگاه خداوند در زندگی بشر بود.
وی با بیان اینکه عالمان دینی در عصر غیبت عهده‌دار ادامه این مسیر هستند، تصریح کرد: امروز وظیفه روحانیت، ادامه رسالت انبیا و گسترش توحید در میان مردم است. طلبه باید بداند که انتخاب مسیر طلبگی، صرفاً انتخاب یک رشته تحصیلی یا موقعیت شغلی نیست، بلکه پذیرش مسئولیتی در مسیر هدایت و تربیت معنوی انسان‌هاست.
مدیر مدرسه علمیه بنت‌الهدی صدر با اشاره به فعالیت شیخ ابراهیم زکزاکی در نیجریه اظهار کرد: شیخ زکزاکی، روحانی شیعه‌ای است که مدتی در ایران تحصیل کرد و سپس به نیجریه بازگشت و به تبلیغ معارف اسلامی پرداخت. فعالیت چنین عالمانی نشان می‌دهد که چگونه می‌توان در مناطق مختلف جهان، مردم را با اسلام آشنا کرد و در مسیر گسترش معارف دینی گام برداشت.
وی با اشاره به ضرورت استمرار این فعالیت‌ها افزود: عالمان دینی در هر منطقه‌ای که به تبلیغ و آموزش دین می‌پردازند، باید زمینه‌ای فراهم کنند تا پس از آنان نیز این مسیر ادامه یابد. این پرسش مطرح است که پس از درگذشت عالمانی همچون شیخ زکزاکی یا دیگر شخصیت‌های دینی، چه کسانی باید راه آنان را ادامه دهند و مسئولیت هدایت و آموزش دینی مردم را بر عهده بگیرند؟
زلفی‌زاده خاطرنشان کرد: پاسخ این پرسش را باید در تداوم فعالیت حوزه‌های علمیه و تربیت عالمان و مبلغان جست‌وجو کرد؛ مجموعه‌ای که با تلاش ائمه اطهار(علیهم‌السلام) شکل گرفت و امروز نیز مسئولیت تربیت نیروهای مورد نیاز برای استمرار هدایت دینی جامعه را بر عهده دارد.
وی با تأکید بر ضرورت شناخت جایگاه طلبگی بیان کرد: اگر از یک طلبه پرسیده شود که چه‌کاره است، در آینده به چه جایگاهی می‌رسد، درآمد او از کجا تأمین می‌شود یا مدرک تحصیلی‌اش چه اعتباری دارد، نباید پاسخ به این پرسش‌ها موجب غفلت از اصل مسئولیت او شود. جایگاه طلبگی را نمی‌توان صرفاً با معیارهای مادی و شغلی ارزیابی کرد.
مدیر مدرسه علمیه بنت‌الهدی صدر ادامه داد: هیچ موقعیت شغلی و مقام اجتماعی را نباید بدون توجه به مسئولیتی که انسان بر عهده دارد، معیار ارزش‌گذاری قرار داد. طلبه باید بداند که ادامه‌دهنده راه انبیاست و بخشی از رسالت آنان را در روزگار خود بر عهده دارد؛ ازاین‌رو، نباید از معرفی هویت طلبگی خود احساس شرمندگی کند.
وی با اشاره به نقش خانواده‌ها در حمایت از انتخاب طلبگی فرزندان اظهار کرد: هنگامی که فرزندی مسیر حوزه علمیه را انتخاب می‌کند، خانواده باید این انتخاب را فرصتی برای خدمت به دین بداند و از آن حمایت کند. طلبگی، مسیری است که در آن، انسان برای فراگیری معارف الهی و انتقال آن به دیگران قدم برمی‌دارد.
هویت طلبگی؛ مسئولیت هدایت معنوی و تربیت انسان‌ها
زلفی‌زاده با اشاره به تفاوت نگاه شغلی و نگاه رسالتی به طلبگی گفت: گاهی افراد پس از پایان تحصیلات، به دنبال انتخاب رشته‌ها و مشاغلی همچون مهندسی، پزشکی، معلمی یا مدیریت می‌روند و می‌خواهند بدانند در آینده چه جایگاه و درآمدی خواهند داشت؛ اما طلبه نیز باید از خود بپرسد که مسئولیت اصلی او چیست و برای چه هدفی وارد این مسیر شده است.
وی افزود: اگر در کشور به مهندس نیاز داشته باشیم، می‌توانیم از ظرفیت متخصصان کشورهای دیگر استفاده کنیم؛ همان‌گونه که در گذشته نیز برای رفع برخی نیازهای پزشکی از پزشکان کشورهای دیگر بهره گرفته می‌شد. البته هدف، بی‌ارزش دانستن متخصصان بومی نیست، بلکه رسیدن به خودکفایی و تربیت نیروهای مورد نیاز در داخل کشور اهمیت دارد.
مدیر مدرسه علمیه بنت‌الهدی صدر تصریح کرد: با این حال، آیا می‌توان برای ادامه رسالت انبیا نیز به همین شیوه عمل کرد و برای آموزش دین به مردم، همواره به سراغ افرادی از کشورهای دیگر رفت؟ اگر فعالیت دینی و تربیت معنوی انسان‌ها متوقف شود، چه کسی مسئولیت انتقال معارف الهی را بر عهده خواهد گرفت؟
وی با بازگشت به حدیث قدسی مطرح‌شده در ابتدای سخنان خود اظهار کرد: جریان هدایت الهی که به‌واسطه پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) آغاز شد، از طریق جانشینان ایشان ادامه یافت تا معارف دین به نسل‌های بعد منتقل شود. در این مسیر، حضرت فاطمه زهرا(سلام‌الله‌علیها) نیز جایگاهی ویژه دارند و توجه به عظمت وجود ایشان، درک ما را از اهمیت این جریان هدایت عمیق‌تر می‌کند.
زلفی‌زاده با اشاره به بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره وظایف حوزه‌های علمیه بیان کرد: ایشان فرموده‌اند که حوزه‌های علمیه در طول زمان توانسته‌اند دین را حفظ کنند و روحیه دینی مردم را تقویت کنند. این دو مسئولیت، از مهم‌ترین کارکردهای حوزه‌های علمیه در طول تاریخ به شمار می‌رود.
وی افزود: هر طلبه بخشی از مجموعه بزرگ حوزه‌های علمیه است؛ مجموعه‌ای که برای ایفای مسئولیتی مهم در مسیر حفظ دین و تقویت باورهای دینی جامعه شکل گرفته است. هر فرد باید تلاش کند نقش خود را در این مجموعه به‌درستی ایفا کند و در مسیر تربیت دینی و خدمت به مردم مؤثر باشد.
مدیر مدرسه علمیه بنت‌الهدی صدر با اشاره به دغدغه برخی خانواده‌ها درباره آینده تحصیلی و شغلی فرزندان طلبه اظهار کرد: گاهی خانواده‌ها از فرزندان خود می‌خواهند در کنار تحصیل در حوزه، در آزمون‌های دانشگاهی نیز شرکت کنند یا رشته‌هایی را انتخاب کنند که از همان ابتدا درآمد مشخصی دارند. این دغدغه‌ها قابل درک است، اما نباید موجب شود اصل مسئولیت طلبگی و اهمیت انتخاب این مسیر به حاشیه برود.
وی ادامه داد: در نگاه طلبگی، مسئله اصلی نباید صرفاً میزان درآمد، عنوان شغلی یا جایگاه اجتماعی باشد، بلکه باید دید انسان برای چه مسئولیتی انتخاب شده و چگونه می‌تواند از توانایی‌ها و فرصت‌های خود در مسیر خدمت به دین بهره ببرد.
زلفی‌زاده با اشاره به اهمیت توجه به برکت در زندگی خاطرنشان کرد: پول و برکت دو مقوله متفاوت‌اند. ممکن است فردی از درآمد بالایی برخوردار باشد، اما زندگی او از برکت لازم برخوردار نباشد و در مقابل، فرد دیگری با امکانات محدودتر، زندگی پربرکتی داشته باشد. بنابراین، نباید تمام ارزش مسیر زندگی را با معیارهای مادی سنجید.
وی با بیان اینکه انتخاب مسیر طلبگی نیازمند تلاش، اخلاص و پایبندی به مسئولیت است، افزود: هنگامی که انسان این مسیر را می‌پذیرد و برای آن وقت و عمر خود را صرف می‌کند، باید با جدیت در مسیر بماند و وظیفه خود را به‌درستی انجام دهد. در چنین شرایطی، توکل به خداوند و امید به یاری او نیز در زندگی انسان جایگاه ویژه‌ای پیدا می‌کند.
مدیر مدرسه علمیه بنت‌الهدی صدر با اشاره به نقش حوزه‌های علمیه در تربیت معنوی جامعه بیان کرد: مردم امروز پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) را در میان خود نمی‌بینند و ارتباط مستقیم با امام زمان(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) ندارند؛ ازاین‌رو، عالمان دینی و حوزه‌های علمیه در انتقال معارف دینی و تبیین آموزه‌های اسلامی برای جامعه نقش مهمی دارند.
وی افزود: این مسئولیت به زمان حاضر محدود نمی‌شود؛ نسل‌های آینده نیز به عالمانی نیاز دارند که بتوانند دین را به آنان آموزش دهند، از معارف اسلامی دفاع کنند و زمینه تقویت روحیه دینی جامعه را فراهم آورند. تربیت این نیروها، مستلزم حضور مستمر طلاب در حوزه‌های علمیه و جدیت آنان در فراگیری علوم دینی است.
زلفی‌زاده با اشاره به اهمیت تربیت معنوی دانشجویان و متخصصان جامعه تصریح کرد: در بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی، بر ضرورت توجه به دانشجویان و هدایت آنان تأکید شده است. دانشجویانی که امروز در دانشگاه‌ها تحصیل می‌کنند، در آینده به متخصصان بخش‌های مختلف جامعه تبدیل می‌شوند و آشنایی آنان با دین و معارف اسلامی اهمیت دارد.
وی ادامه داد: وظیفه حوزه‌های علمیه تنها آموزش علوم دینی به کسانی نیست که مستقیماً در این مراکز تحصیل می‌کنند، بلکه تربیت معنوی جامعه و کمک به آشنایی اقشار مختلف با معارف اسلامی نیز بخشی از مسئولیت عالمان دینی است. جامعه به متخصصانی نیاز دارد که در کنار دانش و مهارت حرفه‌ای، از شناخت دینی و معنوی نیز برخوردار باشند.
مدیر مدرسه علمیه بنت‌الهدی صدر با تأکید بر اهمیت جایگاه روحانیت اظهار کرد: خداوند برخی افراد را برای مسئولیت‌هایی حساس انتخاب می‌کند و آنان باید متناسب با این مسئولیت، برای انجام وظیفه خود تلاش کنند. در حوزه‌های علمیه نیز عالمان و فقیهانی تربیت می‌شوند که مسئولیت هدایت دینی جامعه را بر عهده می‌گیرند و هرکدام باید سهم خود را در این مسیر به‌درستی ایفا کنند.
وی با اشاره به تجربه خود از حضور در فضای حوزه‌های علمیه گفت: نزدیک به سی سال با حوزه‌های علمیه ارتباط داشته‌ام و با وجود آگاهی از دشواری‌ها و مسائل این مسیر، از انتخاب طلبگی پشیمان نشده‌ام. در این مسیر، موضوع اصلی نباید صرفاً مسائل مالی باشد، بلکه باید به مسئولیتی توجه کرد که انسان در برابر خداوند و جامعه بر عهده گرفته است.
زلفی‌زاده خاطرنشان کرد: طلبه باید انتخاب خود را فرصتی برای خدمت بداند و بابت این فرصت، خداوند را شکر کند. قرار گرفتن در مسیر فراگیری معارف دینی و تلاش برای انتقال آن به دیگران، مسئولیتی ارزشمند است که به اخلاص، جدیت و پایبندی نیاز دارد.
وی در پایان با اشاره به اهمیت دستگیری و حمایت معنوی در مسیر طلبگی افزود: در معارف دینی و حکایت‌های نقل‌شده از عالمان، نمونه‌های متعددی از عنایت و دستگیری حضرت حجت(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) از افرادی که در مسیر نشر معارف دینی تلاش می‌کنند، بیان شده است. این موضوع، اهمیت اخلاص و استمرار در انجام مسئولیت‌های دینی را یادآوری می‌کند.
نظر شما