به گزارش «خبرگزاری حوزه»، کتاب «البرهان علی ثبوت الإیمان» از آثار کلامی ابوالصلاح تقی‌بن نجم حلبی (۳۷۴–۴۴۷ق) است که در آن، اصول اعتقادی امامیه با رویکردی استدلالی و بر پایه براهین عقلی تبیین شده است. این اثر نخستین عنوان از مجموعه آثار ابوالصلاح حلبی است که به مناسبت هزاره درگذشت این فقیه و متکلم امامی منتشر شده است.
ابوالصلاح حلبی از چهره‌های اثرگذار در سنت کلامی امامیه به شمار می‌رود که در پیوند میان مکتب کلامی بغداد و حوزه علمی حلب نقش داشته است. اندیشه‌های او در فضای علمی متأثر از میراث متکلمانی همچون سید مرتضی و شیخ طوسی شکل گرفته و آثارش در بازشناسی روند انتقال و گسترش آموزه‌های کلامی شیعه اهمیت دارد. از آثار شناخته‌شده او می‌توان به کتاب «تقریب المعارف» اشاره کرد.
ساختار و محورهای اعتقادی کتاب
مؤلف مباحث این رساله را در دو بخش اصلی «الکلام فی التوحید» و «مسائل العدل» سامان داده است. در این چارچوب، موضوعاتی همچون اثبات وجود خداوند، توحید و صفات الهی، عدل، نبوت و معجزه، امامت و مسائل مرتبط با آن، از جمله عصمت و ضرورت نصب امام، و نیز معاد بررسی می‌شود.
روش استدلالی مؤلف و تکیه او بر براهین عقلی، از ویژگی‌های مهم این اثر است. ابوالصلاح در تبیین مبانی اعتقادی، بر ضرورت شناخت اصول ایمان تأکید می‌کند و نسبت به ناآگاهی یا تردید در این مباحث موضعی سخت‌گیرانه دارد؛ رویکردی که جایگاه معرفت اعتقادی را در منظومه فکری او نشان می‌دهد.
انتقال متن در ضمن اثری دیگر
یکی از ویژگی‌های نسخه‌شناختی «البرهان علی ثبوت الإیمان»، نبود نسخه خطی مستقلی از این رساله است. متن کامل اثر در کتاب «أعلام الدین فی صفات المؤمنین» نوشته حسن‌بن محمد دیلمی نقل شده و از این طریق به دست پژوهشگران معاصر رسیده است. ازاین‌رو، تصحیح انتقادی رساله به بررسی و مقابله نسخه‌های خطی کتاب دیلمی وابسته بوده است.
مصححان در این چاپ، متن رساله را بر اساس مقابله دو نسخه خطی «أعلام الدین» آماده کرده‌اند. نسخه مبنا در کتابخانه نسخه‌های خطی آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود و نسخه دیگر، به خط شیخ محمد سماوی، در کتابخانه آیت‌الله حکیم در نجف قرار دارد.
بر اساس توضیحات مصححان، نسخه آستان قدس رضوی به شماره ۵۶۷۹ از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. آنان تاریخ کتابت این نسخه را ۶۶۸ قمری دانسته‌اند و یادداشت متأخر موجود در آن را یادداشت قرائت، نه تاریخ استنساخ، ارزیابی کرده‌اند؛ برداشتی که با برخی تفسیرهای پیشین از تاریخ این نسخه تفاوت دارد.
شیوه تصحیح و آماده‌سازی متن
در فرایند تصحیح، نسخه مبنا رونویسی و با نسخه دوم مقابله شده و اختلاف نسخه‌ها در پانوشت‌ها آمده است. انتخاب قرائت نهایی نیز با توجه به شواهد نسخه‌شناختی، سیاق عبارت و قرائن علمی صورت گرفته است. افزون بر این، آیات قرآن شناسایی و ارجاع‌دهی شده و با سامان‌دهی نشانه‌گذاری و تفکیک مطالب، خوانایی متن افزایش یافته است.
مصححان همچنین کوشیده‌اند ساختار استدلالی رساله را روشن‌تر عرضه کنند؛ به همین منظور، مقدمات و نتایج استدلال‌ها، اعتراض‌ها و پاسخ‌ها با نظم بیشتری تنظیم شده‌اند تا امکان مطالعه و ارزیابی دقیق‌تر استدلال‌های مؤلف برای پژوهشگران فراهم شود.
مقدمه پژوهشی و جایگاه ابوالصلاح حلبی
از دیگر بخش‌های این چاپ، مقدمه پژوهشی آن است که به زندگی علمی ابوالصلاح حلبی، جایگاه او در سنت کلامی امامیه، آثار و منابع مرتبط با اندیشه‌هایش و تحلیل محتوای رساله می‌پردازد. در این مقدمه، نسبت فکری مؤلف با فضای کلامی بغداد و ارتباط او با میراث علمی شخصیت‌هایی همچون سید مرتضی و شیخ طوسی نیز بررسی شده است.
بخش دیگری از مقدمه به ارزیابی برخی جریان‌های فلسفی و عرفانی از منظر تدوین‌کنندگان اختصاص دارد. این مباحث، دیدگاه و داوری علمی نویسندگان مقدمه را بازتاب می‌دهد و می‌تواند در چارچوب مطالعات معاصر درباره نسبت کلام امامی با فلسفه و عرفان مورد بررسی قرار گیرد.
گامی در بازشناسی میراث کلامی امامیه
کتاب «البرهان علی ثبوت الإیمان» با همکاری پژوهشی مهدی عزیزپوریان، حسین مرادی و جعفر هنرمند تصحیح و تحقیق شده و انتشارات علمیه آن را منتشر کرده است. انتشار این اثر، با توجه به فقدان نسخه خطی مستقل از رساله و حفظ متن آن در ضمن کتابی دیگر، برای مطالعات تاریخ کلام امامیه و نسخه‌شناسی متون کلامی اهمیت دارد.
این چاپ، افزون بر فراهم‌کردن امکان دسترسی به متن رساله، زمینه مطالعه دقیق‌تر مبانی اعتقادی ابوالصلاح حلبی، شیوه استدلال او و جایگاهش در سنت کلامی امامیه را فراهم می‌کند و می‌تواند در شناخت ابعاد مختلف میراث فکری این متکلم برجسته مورد استفاده پژوهشگران و علاقه‌مندان تاریخ اندیشه اسلامی قرار گیرد.
دریافت نسخهٔ الکترونیکی کتاب:
https://taaghche.com/book/296637
خرید نسخهٔ فیزیکی کتاب:
https://elmiyepub.ir/shop/همۀ-کتاب-ها/P45380-البرهان-علی-ثبوت-الإیمان.html
ارتباط با انتشارات علمیه در پیام‌رسان بله:
نظر شما