اطاعت از خدا و مراقبت از انحرافات؛ دو وظیفه اساسی سرپرستان خانواده

به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، حجت‌الاسلام والمسلمین حسین انصاریان در سومین جلسه سخنرانی ایام فاطمیه در حسینیه صاحب‌الزمان(عج) تهران، با تفسیر آیه ششم سوره مبارکه تحریم، بر مسئولیت سرپرستان خانواده در حفظ خود و اعضای خانواده از عذاب الهی تأکید کرد و گفت: اطاعت از خداوند، پرهیز از گناه و پایبندی عملی به دستورات الهی، از مهم‌ترین وظایف سرپرست خانواده است؛ چراکه اعضای خانواده بیش از آنکه از سخنان او تأثیر بپذیرند، از رفتار و عملکردش الگو می‌گیرند.

وی با اشاره به آیه شریفه «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ نَارًا» اظهار کرد: پروردگار متعال از روی لطف و رحمت، مؤمنان را به مسئولیت مهمی توجه داده است؛ اینکه انسان نه‌تنها باید در اندیشه نجات خود باشد، بلکه در قبال سرنوشت معنوی خانواده‌اش نیز مسئولیت دارد. در ادامه آیه، خداوند از فرشتگان سخت‌گیر دوزخ سخن می‌گوید که از فرمان الهی سرپیچی نمی‌کنند و مأموریت خود را انجام می‌دهند.

حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان با استناد به توضیحات مرحوم علامه مجلسی در کتاب بحارالانوار، به تبیین راه‌های مصون ماندن از عذاب الهی پرداخت و گفت: بر اساس روایات اهل‌بیت(ع)، سرپرست خانواده باید خود را در مسیر اطاعت خداوند حفظ کند و اجازه ندهد از این مسیر خارج شود. اطاعت از خدا، نخستین وظیفه‌ای است که در این زمینه بر عهده انسان قرار دارد.

وی با اشاره به سفارش قرآن کریم درباره پرهیز از اطاعت شیطان افزود: نباید تصور کرد شیطان تنها به ابلیس محدود می‌شود؛ هر فرد یا جریانی که انسان را از خدا، دین، حلال و حرام الهی و انجام عبادت دور کند و به سوی گمراهی بکشاند، می‌تواند در مسیر شیطانی قرار گرفته باشد. ازاین‌رو، شناخت عوامل انحراف و مراقبت از تأثیرپذیری از آنها، برای هر خانواده‌ای ضروری است.

این استاد حوزه با بیان اینکه گاهی نزدیک‌ترین افراد نیز ممکن است انسان را از مسیر درست دور کنند، به نقش تربیتی والدین اشاره کرد و گفت: اگر پدر و مادر در برابر خطاهای فرزند خود بی‌تفاوت باشند یا رفتار نادرست او را تأیید کنند، ممکن است زمینه گسترش انحراف را فراهم سازند. همان‌گونه که رفتار والدین بر فرزندان اثر می‌گذارد، رفتار فرزندان نیز می‌تواند بر تصمیم‌ها و مسیر زندگی والدین تأثیر بگذارد.

وی با اشاره به ماجرای زبیر و نقش فرزندش عبدالله در انحراف او، اظهار کرد: در تاریخ اسلام نمونه‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد تأثیر اطرافیان می‌تواند انسان را از مسیر حق دور کند؛ بنابراین، سرپرست خانواده باید مراقب باشد که تحت تأثیر خواسته‌ها و فشارهای اطرافیان، از وظایف دینی خود فاصله نگیرد.

حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان با اشاره به آیه ۱۴ سوره تغابن، «إِنَّ مِنْ أَزْوَاجِکُمْ وَأَوْلَادِکُمْ عَدُوًّا لَکُمْ فَاحْذَرُوهُمْ»، گفت: قرآن کریم هشدار می‌دهد که گاهی همسر یا فرزند ممکن است انسان را از انجام کار خیر بازدارد یا به مسیری خلاف دستورات الهی سوق دهد. این هشدار به معنای دشمن دانستن خانواده نیست، بلکه بر ضرورت هوشیاری در برابر خواسته‌هایی تأکید دارد که انسان را از وظایف دینی و اخلاقی دور می‌کنند.

وی افزود: خداوند بارها و به زبان پیامبران، انسان را از پیروی شیطان برحذر داشته است. بنابراین، مؤمن باید در انتخاب مسیر زندگی، معیار اطاعت الهی را در نظر بگیرد و اجازه ندهد خواسته‌های نادرست دیگران بر تصمیم‌های او غلبه کند.

این استاد حوزه علمیه با تأکید بر اینکه اطاعت از پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) در امتداد اطاعت از خداوند قرار دارد، اظهار کرد: قرآن کریم می‌فرماید «مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ»؛ هر کس از پیامبر اطاعت کند، در حقیقت از خدا اطاعت کرده است. بنابراین، پیروی از پیامبر و امامان معصوم(ع) راهی جدا از اطاعت الهی نیست، بلکه بخشی از همان مسیر بندگی است.

وی با اشاره به دلایل ضرورت اطاعت از خداوند گفت: خداوند خالق، مالک و روزی‌رسان انسان است و زندگی، مرگ، هدایت و سرانجام او در اختیار پروردگار قرار دارد. خداوند عقل را به انسان عطا کرده، پیامبران را برای هدایت او فرستاده و قرآن کریم را در اختیار بشر قرار داده است. در مقابل، دیگران در زندگی انسان نقش ابزار و واسطه را دارند و نباید جایگاه پروردگار را در تصمیم‌ها و باورهای او بگیرند.

حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان با اشاره به نقش اسباب مادی در زندگی انسان خاطرنشان کرد: کشاورز در تولید غذا، صنعتگر در ساخت ابزار و پزشک در درمان بیماری نقش دارند، اما این اسباب به‌تنهایی مستقل از اراده خداوند نیستند. قرآن کریم در آیه ۸۰ سوره شعراء می‌فرماید: «وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ یَشْفِینِ»؛ هنگامی که بیمار می‌شوم، خداوند است که مرا شفا می‌دهد. بنابراین، انسان ضمن بهره‌گیری از اسباب طبیعی، باید سرچشمه اصلی خیر و اثرگذاری را بشناسد و بندگی خود را متوجه پروردگار کند.

وی اطاعت از خداوند را راه اتصال به سرچشمه خیر و برکت دانست و با اشاره به آثار عبادت گفت: نماز، روزه، انفاق و دیگر اعمال عبادی، هرکدام راهی برای بهره‌مندی از فیوضات الهی هستند. حتی عبادت‌های مستحب نیز می‌توانند آثار و پاداشی فراتر از تصور انسان داشته باشند.

این استاد حوزه با اشاره به نماز شب و پاداش عبادت، به آیه ۱۷ سوره سجده، «فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِیَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْیُنٍ»، استناد کرد و گفت: خداوند درباره پاداش برخی اعمال صالح، از نعمت‌هایی سخن گفته است که هیچ‌کس از اندازه و حقیقت آنها آگاهی ندارد. همچنین در روایات، برای نماز جماعت و اجتماع مؤمنان در عبادت، ثواب فراوانی بیان شده است؛ اینها نشان می‌دهد که اطاعت از خداوند، زمینه برخورداری از برکات گسترده دنیوی و اخروی را فراهم می‌کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان با اشاره به سیره آیت‌الله‌العظمی بروجردی، پایبندی به تکلیف شرعی را از ویژگی‌های شاخصعالمان دینی دانست و گفت: آنچه انسان را به مراتب بالای معنوی می‌رساند، صرفاً دانستن مسائل دینی نیست، بلکه عمل به فرمان خداوند و تسلیم بودن در برابر تکلیف الهی است.

وی در بیان نمونه‌ای از این سیره نقل کرد: آیت‌الله‌العظمی بروجردی در روزی از ماه مبارک رمضان، هنگامی که به دلیل وضعیت جسمانی نیاز به افطار داشتند، پیش از اذان دستور دادند برای ایشان آب بیاورند. وقتی خادمشان به باقی‌ماندن زمان تا اذان اشاره کرد، ایشان توضیح دادند که تا زمانی که روزه بر عهده‌شان بوده، به تکلیف عمل کرده‌اند و اکنون که ادامه روزه برایشان دشوار شده، باید مطابق وظیفه شرعی رفتار کنند. این نمونه، بیانگر اهمیت تشخیص و انجام تکلیف الهی در هر شرایط است.

استاد حوزه علمیه همچنین با اشاره به ماجرایی از زندگی پیامبر اکرم(ص) گفت: در دوران آغازین هجرت به مدینه که مسلمانان با کمبود امکانات مالی و نیروی انسانی روبه‌رو بودند، رئیس قبیله‌ای ثروتمند و پرجمعیت پیشنهاد کرد با تأمین نیرو و امکانات، به مسلمانان کمک کند؛ اما در مقابل، خواستار آن شد که پیامبر(ص) جانشینی او را پس از خود تضمین کند. پیامبر اکرم(ص) این درخواست را نپذیرفت و فرمود که در این زمینه تابع فرمان خداوند است و هر کس را خداوند برای جانشینی تعیین کند، معرفی خواهد کرد.

وی این ماجرا را نمونه‌ای از پایبندی پیامبر(ص) به اطاعت الهی دانست و تأکید کرد: حتی اگر پیشنهاد دیگران از نظر مالی و قدرت اجتماعی سودمند به نظر برسد، نمی‌توان برای دستیابی به منافع ظاهری از فرمان خداوند فاصله گرفت. معیار مؤمن در تصمیم‌گیری باید رضایت پروردگار و انجام وظیفه باشد.

حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان در ادامه، به سیره حضرت فاطمه زهرا(س) در اطاعت از امیرالمؤمنین علی(ع) اشاره کرد و گفت: در روایتی آمده است که پس از درخواست برخی افراد برای دیدار با حضرت زهرا(س)، امیرالمؤمنین علی(ع) موضوع را با ایشان در میان گذاشتند. حضرت فاطمه(س) نیز با تأکید بر جایگاه همسرشان، تصمیم را به ایشان واگذار کردند. این رفتار، جلوه‌ای از احترام، فروتنی و پایبندی به پیوند خانوادگی در سیره آن بانوی بزرگوار است.

وی با اشاره به ضرورت حفظ روابط خانوادگی و پرهیز از کینه‌ورزی افزود: گاهی اختلاف‌های کوچک و غیرضروری، سال‌ها میان اعضای خانواده فاصله ایجاد می‌کند؛ در حالی که آموزه‌های دینی بر رعایت حقوق دیگران، حفظ حرمت خانواده و رفتار همراه با اخلاق تأکید دارند. خانواده‌ای که بر پایه اطاعت خداوند، احترام متقابل و مسئولیت‌پذیری شکل بگیرد، زمینه مناسب‌تری برای تربیت دینی فرزندان خواهد داشت.

انتهای پیام/