به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، آیت‌الله محسن اراکی، عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه و عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری، در برنامه تلویزیونی «بیان» با اشاره به تفاوت مبانی جامعه اسلامی با دیگر جوامع اظهار کرد: برای شناخت فلسفه اجتماعی و سیاسی اسلام باید به این نکته توجه کنیم که جامعه به‌وسیله انسان‌ها و با اراده آنان شکل می‌گیرد. صرف گردآمدن گروهی از انسان‌ها در یک مکان، جامعه را به وجود نمی‌آورد، بلکه وجود یک محور حاکمیتی از عوامل شکل‌گیری جامعه است.
عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه با تفکیک میان مشروعیت و قدرت حکومت گفت: موجودیت حکومت به اراده و پشتیبانی مردم وابسته است، اما مشروعیت آن از خداوند سرچشمه می‌گیرد. انسان‌ها در شکل‌گیری حکومت نقش دارند، ولی در انتخاب خود نیز مسئول‌اند و باید بر اساس معیارها و ارزش‌های درست تصمیم بگیرند.
آیت‌الله اراکی با انتقاد از دیدگاه‌هایی که ارزش‌ها را صرفاً محصول جامعه می‌دانند، اظهار کرد: اگر ارزش‌ها تنها ساخته جامعه تلقی شوند، معیاری فراتر از خواست صاحبان قدرت برای تشخیص خوب و بد باقی نمی‌ماند و ممکن است آنچه حاکمان و قدرتمندان تحمیل می‌کنند، به‌عنوان ارزش پذیرفته شود. از نگاه اسلام، ارزش‌ها معیارهایی پیشینی دارند و اراده انسان باید در چارچوب آنها قرار گیرد.
وی با اشاره به نمونه‌هایی از رفتار قدرت‌های جهانی و حمایت برخی دولت‌های غربی از اقدامات رژیم صهیونیستی، این رویکرد را نمونه‌ای از تحمیل ارزش‌ها و منافع صاحبان قدرت دانست و گفت: در چنین نگرشی، منافع و رفاه مورد ادعای حاکمان می‌تواند به توجیه رفتارهایی تبدیل شود که به زیان دیگر ملت‌هاست.
تفاوت رفاه در جامعه اسلامی و نظام سرمایه‌داری
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری با اشاره به جایگاه رفاه و آسایش در جامعه مطلوب اسلامی اظهار کرد: اسلام نیز برای رفاه مردم اهمیت قائل است، اما تعریف و معیار آن با آنچه در برخی نظام‌های اقتصادی و سیاسی دنبال می‌شود، تفاوت دارد. در نگاه اسلامی، حاکمیت باید برای ارتقای سطح زندگی مردم تلاش کند تا فقر و وابستگی انسان‌ها به ثروتمندان از میان برود و افراد جامعه ناچار نباشند برای تأمین نیازهای خود در موقعیت فرودست قرار گیرند.
آیت‌الله اراکی با انتقاد از مناسبات حاکم بر نظام سرمایه‌داری، آن را زمینه‌ساز شکل‌گیری روابط نابرابر دانست و تأکید کرد: صرف برگزاری تجمعات گسترده مردمی در جوامع غربی، لزوماً به معنای اثرگذاری آنها بر تصمیم‌های سیاسی نیست.
نقش اراده مردم در شکل‌گیری حکومت
وی در ادامه، با اشاره به مبانی فلسفه سیاسی اسلام، مشروعیت و قدرت را دو پایه متمایز حکومت دانست و گفت: مشروعیت، مسئولیت حکومت را مشخص می‌کند و قدرت، امکان تحقق و حضور بیرونی آن را فراهم می‌آورد. بر همین اساس، حتی اگر حاکمی از مشروعیت برخوردار باشد، تحقق حکومت او در جامعه به حضور و پشتیبانی مردم نیاز دارد.
آیت‌الله اراکی با اشاره به سخن امیرالمؤمنین علی(ع) درباره علت پذیرش حکومت، به عبارت «لولا حضور الحاضر و قیام الحجة بوجود الناصر» استناد کرد و گفت: اعلام آمادگی مردم برای همراهی و حمایت از امام، در تحقق حکومت نقش دارد؛ هرچند مشروعیت امام به حمایت یا عدم حمایت مردم وابسته نیست.
وی سپس به شیوه‌های کسب قدرت در حکومت‌های غیردینی پرداخت و اظهار کرد: فریب مردم یا استفاده از زور، تهدید و ارعاب از ابزارهایی است که برخی حاکمان برای جلب اطاعت و حفظ قدرت به کار می‌گیرند. گاهی این دو روش در کنار یکدیگر استفاده می‌شوند؛ به این معنا که بخشی از جامعه با تبلیغات فریبنده همراه می‌شود و بخش دیگر تحت فشار و تهدید قرار می‌گیرد.
عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه با تأکید بر وجود یک نظام سیاسی در فقه اسلامی گفت: در منابع اسلامی، مباحث مربوط به حاکمیت، مشروعیت، قدرت و رابطه حکومت با مردم به‌صورت دقیق مورد توجه قرار گرفته است؛ اما فرصت کافی برای تبیین این مبانی در جامعه فراهم نشده و گاهی هیاهوهای رسانه‌ای مانع شنیده‌شدن استدلال‌ها می‌شود.
محبت؛ محور رابطه امام و امت
آیت‌الله اراکی با بازگشت به موضوع محبت در جامعه مطلوب اسلامی، این ویژگی را مبنای رابطه میان امام و امت و نیز روابط میان افراد جامعه دانست و گفت: در جامعه اسلامی، پیوند مردم با امام و حاکمیت باید بر محور محبت شکل بگیرد؛ محبتی که به رضایتمندی و همراهی مردم می‌انجامد و ماهیتی متفاوت از برخی الگوهای ارتباطی در جوامع دیگر دارد.
وی با اشاره به آیه ۳۱ سوره آل‌عمران، «قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی»، اظهار کرد: در منطق قرآن، محبت به خداوند با پیروی از پیامبر اکرم(ص) همراه است. از این منظر، محبت به پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) جلوه‌ای از محبت به خداوند و راهی برای پیروی از ارزش‌های الهی است.
عضو هیئت‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری با اشاره به روایات مربوط به محبت پیامبر(ص) به مردم، خاطرنشان کرد: این محبت، رابطه‌ای یک‌طرفه نبود؛ بلکه پیامبر اکرم(ص) نیز نسبت به اطرافیان و مؤمنان توجه و محبت داشتند و در مواردی برای آگاهی از وضعیت آنان پیگیر احوالشان می‌شدند.
وی افزود: محبت به پیامبر و اهل‌بیت(ع) تنها یک احساس فردی نیست، بلکه می‌تواند در زندگی اجتماعی نیز آثار خود را نشان دهد. جامعه‌ای که محبت به خوبی‌ها و ارزش‌های الهی در آن ریشه‌دار باشد، ظرفیت بیشتری برای رشد، مسئولیت‌پذیری، ابتکار و بهره‌گیری از استعدادهای انسانی خواهد داشت.
ضرورت توجه به مبانی اسلامی در سیاست‌گذاری
آیت‌الله اراکی در بخش دیگری از سخنان خود، با انتقاد از غلبه رویکردهای تکنوکراتیک و الگوهای برگرفته از علوم انسانی غربی در برخی سیاست‌گذاری‌ها، گفت: دانش در حوزه مسائل اجتماعی و علوم انسانی از ارزش‌ها و مبانی معرفتی جدا نیست و دیدگاه‌های مختلف درباره انسان و جامعه بر نتیجه‌گیری‌های علمی تأثیر می‌گذارند.
وی با تأکید بر اینکه این نقد به معنای نفی همه دستاوردهای علوم انسانی غربی نیست، اظهار کرد: در این حوزه‌ها گزاره‌های مفیدی نیز وجود دارد، اما تشخیص و ارزیابی آنها نیازمند بررسی دقیق مبانی و معیارهایشان است. جامعه اسلامی باید در سیاست‌گذاری‌های خود به دانش مبتنی بر استدلال، مبانی عقلانی و آموزه‌های دینی توجه کند.
عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه در پایان، با تأکید بر ضرورت بازشناسی مبانی جامعه مطلوب اسلامی، محبت، رضایتمندی مردم، مشروعیت الهی و مسئولیت حکومت در تأمین رفاه و آسایش جامعه را از محورهایی دانست که باید در بررسی نظام سیاسی اسلام مورد توجه قرار گیرند.
انتهای پیام/
نظر شما