به گزارش خبرگزاری حوزه، استاد رضا رمضانی، دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت(ع) و نماینده مردم استان گیلان در مجلس خبرگان رهبری، شب گذشته در مراسم یادبود سی‌امین سالگرد ارتحال عالم ربانی آیت‌الله حاج شیخ محمد واصف لاهیجی(ره) در قم، با اشاره به ابعاد گسترده علمی، فقهی، فلسفی، ادبی و تبلیغی این شخصیت حوزوی، اظهار کرد: جامعیت علمی آیت‌الله واصف لاهیجی به‌گونه‌ای است که شناخت کامل ابعاد شخصیت او نیازمند بررسی و تأمل بیشتری است و به نظر می‌رسد این عالم برجسته همچنان در جامعه علمی ما ناشناخته مانده است.
ببینید:
تصاویر/ سی‌امین سالگرد آیت‌الله واصف لاهیجی و سوگواره فاطمیه
عضو مجلس خبرگان رهبری با بیان اینکه حوزه‌های علمیه در روزگار کنونی نیز در برخورداری از شخصیت‌هایی که در مجموعه گسترده‌ای از علوم تخصص داشته باشند، با محدودیت مواجه‌اند، افزود: اگر شخصیتی علاوه بر تسلط بر علوم حوزوی، در دانش‌های جدیدی همچون فیزیک، ریاضیات و شیمی نیز گستره دانشی قابل توجهی داشته باشد و در عین حال به شعر و ادبیات مسلط باشد و چندین دیوان شعری از خود بر جای بگذارد، با شخصیتی کم‌نظیر مواجه هستیم.
سرودن مباحث پیچیده اصولی و فقهی در قالب شعر
دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت(ع) با اشاره به آثار علمی و ادبی آیت‌الله واصف لاهیجی، تصریح کرد: بنده حدود ۴۵ تا ۴۶ سال با کتاب‌های حوزوی سروکار داشته‌ام، اما پس از مطالعه برخی آثار و نوشته‌های مربوط به این شخصیت در روزهای اخیر، به این نتیجه رسیده‌ام که حتی برای اظهارنظر درباره برخی ابعاد علمی و ادبی او باید با احتیاط و تأمل بیشتری پیش رفت.
وی با اشاره به سروده‌های علمی آیت‌الله واصف لاهیجی اظهار داشت: اینکه شخصیتی مباحث کتاب «کفایة‌الاصول» را در بیش از هزار بیت به نظم درآورد، به فهم عمیق اصولی نیاز دارد؛ همچنین به نظم کشیدن مباحث فقهی در حدود ۱۷۰ بیت، مستلزم برخورداری از دانش فقهی است و سرودن مباحث منطق در ۲۲سالگی نیز نشان‌دهنده تسلط بر این دانش است.
پیشینه نظم‌آوری علوم در میان حکیمان و عالمان مسلمان
استاد رمضانی با اشاره به پیشینه نظم‌آوری علوم در میان حکیمان و عالمان مسلمان، از حکیم سبزواری به‌عنوان نمونه‌ای از شخصیت‌هایی یاد کرد که در زمینه منظوم‌سازی مباحث فقهی و حکمی فعالیت داشته‌اند و افزود: به نظم درآوردن مباحث حکمت، کاری دشوار است و به توانایی علمی و ادبی ویژه‌ای نیاز دارد.
عضو مجلس خبرگان رهبری ادامه داد: آیت‌الله واصف لاهیجی علاوه بر تسلط بر حوزه‌های مختلف دانش، در شعر و زبان‌های گوناگون نیز توانمندی‌های قابل توجهی داشته و برخی از سروده‌های او از ابتکارهای ادبی خاصی برخوردار است؛ از جمله اشعار معکوس که با وجود مطالعه و تأمل در آنها، هنوز برخی از ابعاد فنی و ادبی‌شان برای بنده روشن نشده است.
دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت(ع) با اشاره به اینکه برخی افراد متناسب با شناخت خود، این شخصیت را با شیخ بهایی مقایسه کرده‌اند، خاطرنشان کرد: آیت‌الله واصف لاهیجی از نظر جامعیت علمی، شخصیتی قابل تأمل است و به نظر می‌رسد باید برای شناخت دقیق‌تر ابعاد علمی و ادبی او، پژوهش‌های گسترده‌تری انجام شود.
گیلان؛ خاستگاه شخصیت‌های برجسته علمی و حوزوی
استاد رمضانی با اشاره به پیشینه علمی و دینی استان گیلان گفت: این استان در دوره‌های مختلف، شخصیت‌های بزرگ علمی و فقهی پرورش داده است که از جمله آنان می‌توان به آیت‌الله‌العظمی بهجت، آیت‌الله‌العظمی محفوظی و محقق رشتی اشاره کرد.
وی با بیان خاطره‌ای از دیدار خود با آیت‌الله‌العظمی بهجت(ره)، به اهمیت عمق علمی و اخلاقی بزرگان حوزه پرداخت و اظهار کرد: در یکی از دیدارها، پس از حضور در حرم حضرت فاطمه معصومه(س)، به منزل ایشان رفتم. در آنجا جوانی درباره چگونگی رسیدن به مقام توحید پرسش می‌کرد و آیت‌الله‌العظمی بهجت در پاسخ، به این نکته اشاره کردند که چنین مقام‌هایی به‌آسانی و یک‌باره به دست نمی‌آید.
در ادامه، وقتی درباره درس و تحصیل از بنده پرسیدند و گفتم چند سالی در درس خارج شرکت کرده‌ام، درباره توانایی مطالعه کتاب «وسائل‌الشیعه» سؤال کردند. پس از آن، بر خواندن و فهم عمیق این کتاب تأکید داشتند؛ توصیه‌ای که اهمیت مطالعه دقیق و هضم علمی متون روایی را نشان می‌دهد.
لزوم معرفی شخصیت‌های برجسته علمی و اخلاقی
دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت(ع) با اشاره به شخصیت‌های برجسته علمی و اخلاقی حوزه، تأکید کرد: شناخت این بزرگان تنها به آشنایی با آثار فقهی و اصولی آنان محدود نمی‌شود و ابعاد اخلاقی، تربیتی و سلوک دینی آنان نیز شایسته بررسی است.
وی همچنین با اشاره به جایگاه علمی محقق رشتی، صاحب کتاب «بدائع‌الاصول»، به نقل خاطره‌ای از آیت‌الله‌العظمی اراکی پرداخت که از این عالم به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین شاگردان شیخ انصاری یاد کرده بود.
استاد رمضانی در ادامه، با اشاره به دیگر شخصیت‌های علمی و ادبی گیلان، از جمله بزرگان فقه و نویسندگان معاصر، بر ظرفیت این استان در پرورش چهره‌های علمی در حوزه دانش‌های قدیم و جدید تأکید کرد.
میراثی که نیازمند معرفی و بررسی است
دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت(ع) با اشاره به شمار آثار آیت‌الله واصف لاهیجی اظهار کرد: در کتاب «ستارگان حرم»، ۱۸۸ اثر از این شخصیت ثبت شده است؛ البته درباره برخی آثار، توضیح و معرفی دقیق‌تری لازم است و گزارش‌هایی نیز از وجود مقالات دیگر و از بین رفتن بخشی از نوشته‌های او مطرح شده است.
عضو مجلس خبرگان رهبری افزود: از جمله آثاری که در روزهای اخیر مطالعه کرده‌ام، کتاب «هنر و مذهب در خدمت خلق» است که می‌تواند بخشی از گستره فکری و نگاه این عالم به پیوند دانش، هنر و دین را نشان دهد.
ضرورت بازشناسی میراث علمی بزرگان
استاد رمضانی با تأکید بر ضرورت بازشناسی میراث علمی این شخصیت گفت: آیت‌الله واصف لاهیجی از چهره‌های کم‌نظیر استان گیلان بود و به نظر می‌رسد شناخت ابعاد مختلف شخصیت او، معرفی آثار و بررسی دقیق میراث علمی‌اش باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت(ع) مسئولان فرهنگی و علمی استان را نیز به توجه جدی‌تر به معرفی مفاخر علمی فراخواند و تصریح کرد: پاسداشت این شخصیت‌ها تنها برگزاری مراسم بزرگداشت نیست، بلکه باید زمینه شناخت آثار، بررسی علمی اندیشه‌ها و معرفی خدمات آنان به نسل جدید فراهم شود.
تبلیغ دین از نوجوانی تا سال‌های پایانی عمر
استاد رمضانی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به استمرار فعالیت‌های تبلیغی آیت‌الله واصف لاهیجی گفت: ایشان در ۱۷سالگی ملبس به لباس روحانیت شد و از همان دوران تا حدود ۷۰سالگی به فعالیت تبلیغی ادامه داد.
وی با اشاره به حضور این عالم در مناطق مختلف، از جمله دشت اصفهان و شهرهای اشتوتگارت و فرانکفورت آلمان، افزود: آیت‌الله واصف لاهیجی در بخشی از دوران حضور خود در آلمان، اشعار معکوسش را سرود و در مقطعی نیز در فرانکفورت برای ساخت مسجد فعالیت داشت.
تبلیغ دین در محیط‌های بین‌المللی
دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت(ع) با تأکید بر دشواری تبلیغ دین در محیط‌های بین‌المللی اظهار کرد: حضور تبلیغی در چنین محیط‌هایی، افزون بر دانش دینی، به آشنایی با ادبیات و دانش‌های مورد نیاز برای ارتباط با مخاطبان مختلف نیاز دارد.
عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به تواضع این عالم افزود: برخی به ایشان گفته بودند که با توجه به جایگاه علمی و اجتهادی‌اش، بهتر است در روستای خود به تبلیغ نپردازد؛ اما آیت‌الله واصف لاهیجی شأن خود را در خدمت تبلیغ دین می‌دانست و در طول بیش از پنج دهه فعالیت تبلیغی، این مسیر را ادامه داد. ایشان حتی در سال‌های پایانی عمر، تا پیش از بیماری منتهی به رحلت، از فعالیت تبلیغی دست نکشید و تنها در چند سال محدود، حضورش در روستای محل فعالیت پیشین متفاوت شد.
وی این روحیه را درسی برای طلاب و روحانیان دانست و تأکید کرد: نباید خدمت تبلیغی را صرفاً به تدریس در مراکز علمی یا فعالیت در محیط‌های شناخته‌شده محدود کرد؛ بلکه حضور در میان مردم و پاسخ‌گویی به نیازهای دینی آنان، بخشی اساسی از رسالت روحانیت است.
حمایت علمی و معنوی از طلاب؛ روایتی از تأثیرگذاری یک استاد
دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت(ع) در ادامه، با اشاره به نقش حمایتی آیت‌الله واصف لاهیجی در تربیت و هدایت طلاب، به خاطره‌ای از یکی از نویسندگان معاصر، آقای قربانی، اشاره کرد.
وی گفت: آقای قربانی که چند سال از آیت‌الله واصف لاهیجی کوچک‌تر بود، ایشان را استاد خود می‌دانست. وی نقل کرده بود که در مقطعی از ادامه تحصیل حوزوی دلسرد شده بود، اما پس از مراجعه به آیت‌الله واصف لاهیجی و مشاهده مباحثات علمی ایشان با مرحوم سید جلال‌الدین آشتیانی، بار دیگر به مسیر طلبگی بازگشت.
یادی از استاد فقید
استاد رمضانی با اشاره به جایگاه فلسفی مرحوم سید جلال‌الدین آشتیانی اظهار کرد: بنده نیز در سال ۱۳۶۳ در مشهد، مدتی از محضر ایشان بهره بردم؛ اما فهم بسیاری از مباحث ایشان دشوار بود و این موضوع نشان‌دهنده عمق مباحث فلسفی و سطح علمی آن استاد برجسته است.
استاد حوزه علمیه قم افزود: آیت‌الله واصف لاهیجی در حمایت از شاگردان خود، تنها به آموزش علمی بسنده نمی‌کرد، بلکه با پشتیبانی و توجه معنوی، زمینه ادامه مسیر علمی آنان را فراهم می‌ساخت. بنا بر نقل یادشده، ایشان حتی در ثواب آثار تألیفی خود، استاد و همراه علمی‌اش را سهیم می‌دانست.
دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت(ع) این رویکرد را نمونه‌ای از مسئولیت‌پذیری استاد در قبال شاگردان دانست و تأکید کرد: حمایت علمی و معنوی از طلاب می‌تواند مسیر زندگی آنان را تغییر دهد و زمینه تداوم خدمات علمی و دینی را فراهم کند.
دفاع علمی از دین در برابر جریان‌های فکری معارض
استاد رمضانی در بخش دیگری از سخنان خود، به فعالیت‌های فکری و قلمی آیت‌الله واصف لاهیجی در دفاع از دین اشاره کرد و گفت: این عالم در کنار فعالیت‌های علمی و تبلیغی، نسبت به جریان‌های فکری معارض با دین نیز حساسیت داشت و درصدد پاسخ‌گویی به آنها برمی‌آمد.
عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به فضای فکری و سیاسی سال‌های ۱۳۲۸ و ۱۳۲۹ و فعالیت حزب توده در ایران اظهار کرد: در آن دوره، جریان‌های مادی‌گرا و ضد دینی در عرصه‌های مختلف فعالیت داشتند و آیت‌الله واصف لاهیجی با نگارش آثاری در نقد این تفکرات، دفاع از دین را بخشی از مسئولیت خود می‌دانست.
دو رویکرد عمده در مواجهه با دین در دوران معاصر
دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت(ع) با اشاره به دو رویکرد عمده در مواجهه با دین در دوران معاصر، توضیح داد: یک رویکرد در پی حذف دین از جامعه بود و رویکرد دیگر می‌کوشید دین را به عرصه‌ای محدود و جدا از مسائل اجتماعی منحصر کند.
وی با اشاره به برخی اندیشمندان غربی از جمله آگوست کنت، هربرت اسپنسر و لودویگ فوئرباخ به‌عنوان نمونه‌هایی از متفکرانی که دیدگاه‌های انتقادی و مادی‌گرایانه درباره دین داشته‌اند، افزود: در مقابل، برخی اندیشمندان نیز تلاش کرده‌اند رابطه علم و دین را از زاویه‌ای متفاوت بررسی کنند و علم را عاملی برای تعمیق شناخت انسان از جهان و نسبت او با خدا بدانند.
استاد رمضانی با اشاره به تجربه سفر خود به گرجستان و دیدار با یکی از رهبران کلیسای ارتدوکس گفت: در آن دیدار، درباره محدودیت‌های دینی در دوران اتحاد جماهیر شوروی و تبدیل برخی کلیساها و مساجد به انبار سخن گفته شد. همچنین درباره شیوه‌هایی که شیعیان برای حفظ آیین عزاداری امام حسین(ع) در شرایط محدودیت به کار می‌گرفتند، خاطراتی نقل شد.
استاد حوزه علمیه قم این تجربه‌ها را یادآور اهمیت حفظ هویت دینی در شرایط دشوار دانست و افزود: آیت‌الله واصف لاهیجی از جمله عالمانی بود که با شناخت جریان‌های فکری زمان خود، به دفاع از دین و پاسخ‌گویی به چالش‌های فکری توجه داشت.
بازخوانی اندیشه آیت‌الله واصف لاهیجی درباره تقلید
دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت(ع) در ادامه، به کتاب «از چه شخصیتی باید تقلید کنیم؟» از آثار آیت‌الله واصف لاهیجی اشاره کرد و گفت: این اثر که در سال ۱۳۴۲ نوشته شده، از جمله آثاری است که بازخوانی آن می‌تواند در شناخت شیوه استدلال و نگاه این عالم به مسائل دینی و فقهی مؤثر باشد.
وی با اشاره به تلاش‌های فرزند این عالم، دکتر جعفر واصف، در تحقیق و آماده‌سازی آثار او اظهار کرد: بررسی دقیق چنین آثاری نشان می‌دهد که آیت‌الله واصف لاهیجی در تبیین موضوعات دینی، از ادبیات استدلالی و متناسب با مسائل زمان خود بهره می‌گرفت.
استاد رمضانی با توضیح درباره نگاه این کتاب به مسئله تقلید افزود: در این اثر، رجوع افراد به متخصصان در حوزه‌های گوناگون زندگی، امری طبیعی و مبتنی بر فطرت و ارتکاز انسانی معرفی می‌شود؛ همان‌گونه که انسان برای درمان به پزشک و برای امور فنی و ساختمانی به مهندس مراجعه می‌کند، در مسائل دینی نیز رجوع به متخصص دین، محدث، مجتهد و مرجع دینی قابل تبیین است.
عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به مباحث اصولی شیخ انصاری در کتاب «کفایة‌الاصول» درباره استدلال عقلی بر تقلید، خاطرنشان کرد: آیت‌الله واصف لاهیجی در اثر خود، با تکیه بر مبانی فطری و ارتکازی، این موضوع را از زاویه‌ای دیگر نیز توضیح می‌دهد و به تبیین چرایی رجوع افراد غیرمتخصص به متخصصان می‌پردازد.
نوآوری‌های ادبی؛ از شعر چندزبانه تا سروده‌های معکوس
استاد رمضانی با اشاره به برخی ویژگی‌های کم‌نظیر آثار ادبی آیت‌الله واصف لاهیجی، به کتاب «هنر و دین در خدمت خلق» پرداخت و گفت: برخی صفحات این اثر، از نظر ساختار ادبی و شیوه چینش واژگان و ابیات، ویژگی‌هایی دارند که فهم دقیق آنها نیازمند بررسی تخصصی است.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به نمونه‌هایی از سروده‌های این عالم که در آنها از ظرفیت زبان‌های مختلف استفاده شده است، اظهار کرد: در برخی آثار، ترکیب فارسی و عربی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های زبانی دیگر، از جمله گیلکی و کردی، به چشم می‌خورد و این ویژگی‌ها از ابتکارهای ادبی او حکایت دارد.
دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت(ع) با اشاره به دشواری درک برخی از این سروده‌ها حتی برای آشنایان با ادبیات عرب، بر ضرورت استفاده از دیدگاه متخصصان زبان و ادبیات برای تحلیل دقیق این آثار تأکید کرد.
ابعاد گسترده علمی، ادبی، تبلیغی و اجتماعی
عضو مجلس خبرگان رهبری خاطرنشان کرد: آیت‌الله واصف لاهیجی شخصیتی برخوردار از ابعاد گسترده علمی، ادبی، تبلیغی و اجتماعی بود و شناخت جامع او مستلزم آن است که آثارش به‌صورت روشمند گردآوری، تصحیح، تحلیل و معرفی شود.
ضرورت توجه بیشتر به معرفی مفاخر علمی
استاد رمضانی در پایان، بازشناسی این میراث علمی را مسئولیتی بر عهده مراکز حوزوی، دانشگاهی و فرهنگی دانست و بر ضرورت توجه بیشتر به معرفی مفاخر علمی گیلان و انتقال تجربه‌های علمی، اخلاقی و تبلیغی آنان به نسل‌های آینده تأکید کرد.
نظر شما