القای ناامیدی، راهبرد دشمن برای تضعیف اراده ملت‌ها است

به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا پناهیان روز دوشنبه در برنامه تلویزیونی «سمت خدا»، با اشاره به اهمیت ایستادگی ملت ایران در برابر آمریکا و قدرت‌های استکباری، گفت: ۱۳ آبان یکی از مقاطع مهمی بود که ملت ایران در برابر آمریکا ایستاد و نشان داد می‌توان با قدرت‌های بزرگ مقابله کرد. این ایستادگی در ابتدا برای بسیاری از ناظران جهانی باورپذیر نبود، اما ملت ایران بیش از چهار دهه بر موضع خود پافشاری کرده و ثبات قدم خود را نشان داده است.

وی با بیان اینکه دشمنی آمریکا با ایران به سال‌های پس از انقلاب محدود نمی‌شود، اظهار کرد: حتی پیش از آنکه ملت ایران اقدامی علیه آمریکا انجام دهد، این کشور با استقلال و منافع مردم ایران مخالفت می‌کرد. نمونه روشن آن، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و سرنگونی دولت مصدق بود. بنابراین، نباید تصور کرد که اگر ایران از مواضع مستقل خود دست بردارد، دشمنی آمریکا پایان می‌یابد.

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان افزود: در دوره‌ای که حکومت ایران وابسته به آمریکا بود نیز رفتار این کشور با ملت ایران دوستانه نبود. حتی در حوزه فناوری و تجهیزات، اجازه نمی‌دادند نیروهای ایرانی به بخش‌های فنی و تخصصی تجهیزات آمریکایی نزدیک شوند و از سازوکار آنها آگاهی پیدا کنند. این تجربه نشان می‌دهد که وابستگی سیاسی و تسلیم در برابر قدرت‌های خارجی، لزوماً به کاهش دشمنی آنها منجر نمی‌شود.

وی با تأکید بر اینکه ملت ایران در مسیر مقاومت هزینه‌هایی از جمله شهادت عزیزان خود را متحمل شده است، ابراز امیدواری کرد که مقاومت‌های کنونی دشمن نیز به نتیجه نرسد و استکبار جهانی بخش دیگری از توان خود را از دست بدهد.

واقع‌بینی نباید بهانه‌ای برای ناامیدی باشد

استاد حوزه علمیه در ادامه سخنان خود، با پیوند دادن موضوع دشمنی خارجی به مسئله مدیریت ذهن جامعه، درباره نقش یأس در تضعیف اراده عمومی هشدار داد و گفت: یکی از ابزارهای دشمن برای اثرگذاری بر جامعه، ایجاد ناامیدی است. همان‌طور که در یک محیط پر از گردوغبار، مقداری آلودگی بر وسایل و فضای زندگی می‌نشیند، در فضای اجتماعی نیز ممکن است بخشی از القائات منفی دشمن بر ذهن و نگاه افراد اثر بگذارد.

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان با اشاره به اینکه قرآن کریم از دشمنی شیطان و دشمنان انسانی سخن گفته است، اظهار کرد: نباید مفهوم شیطان را تنها به موجودی غیرانسانی محدود کرد؛ دشمنان بشریت نیز می‌توانند با هدف دور کردن انسان از مسیر حق عمل کنند. یکی از روش‌های مشترک آنها، ایجاد یأس و تضعیف امید در افراد و جوامع است.

وی افزود: ممکن است حتی افرادی که به خداوند امیدوارند و نگاه مثبتی دارند، در برخی زمینه‌ها تحت تأثیر القائات منفی قرار گرفته باشند. کسانی هم که خود را مثبت‌اندیش می‌دانند، باید بررسی کنند که مرز امیدواری‌شان کجاست و آیا برای ناامیدی در برخی مسائل، دلیل منطقی و عقلانی دارند یا این احساس، نتیجه همان فضای منفی است.

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان با انتقاد از استفاده نادرست از مفهوم واقع‌بینی برای توجیه ناامیدی، گفت: گاهی فردی در برابر مقاومت ملت ایران می‌گوید باید واقع‌بین بود و توان آمریکا بسیار بیشتر از ماست. در چنین شرایطی، نباید صرفاً به او توصیه کرد که واقع‌بین باشد و در کنار آن به خدا توکل کند؛ زیرا این شیوه گفت‌وگو، اصل ادعای او را دست‌نخورده باقی می‌گذارد و در نهایت، ایمان و توکل را به امری فرعی تبدیل می‌کند.

وی ادامه داد: باید به چنین فردی گفت که اتفاقاً واقع‌بینی اقتضا می‌کند هم قدرت و هم ضعف طرف مقابل دیده شود. کسی که تنها توانایی‌های آمریکا را می‌بیند و از آسیب‌پذیری‌های آن غافل است، واقعیت را به‌طور کامل بررسی نکرده است. همچنین ممکن است توانایی‌های خودی و فرصت‌های پیش‌رو را نادیده گرفته باشد. واقع‌بینی به معنای دیدن یک‌طرفه قدرت دشمن نیست.

استاد حوزه علمیه با بیان اینکه هیچ قدرتی در جهان از نقطه‌ضعف و آسیب‌پذیری خالی نیست، اظهار کرد: در نظام آفرینش، قدرت مطلق در اختیار هیچ جریان باطلی قرار نمی‌گیرد. هر قدرتی در کنار توانایی‌هایش، محدودیت‌ها و پاشنه‌آشیل‌هایی دارد و هنر انسان این است که آنها را بشناسد و از فرصت‌های موجود استفاده کند. در منطق دینی نیز نصرت الهی باید بخشی از نگاه واقع‌بینانه انسان به تحولات باشد و نمی‌توان هنگام بررسی قدرت‌ها، اراده و کمک خداوند را از محاسبات کنار گذاشت.

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان با اشاره به حمله آمریکا به افغانستان و عراق، گفت: آمریکا می‌توانست با اتخاذ رویکردی متفاوت، از ظرفیت‌های این کشورها برای بهبود شرایط زندگی مردم استفاده کند، اما رفتارهای خشونت‌آمیز و سیاست‌هایش موجب شد چهره واقعی آن برای مردم منطقه آشکارتر شود. این نمونه نشان می‌دهد که دشمن نیز در استفاده از فرصت‌ها دچار خطا می‌شود و نباید قدرت او را مطلق و شکست‌ناپذیر تصور کرد.

یأس از رحمت خداوند از گناهان بزرگ است

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان در ادامه با اشاره به آیه ۸۷ سوره یوسف، گفت: خداوند در این آیه می‌فرماید: «وَلَا تَیْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لَا یَیْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْکَافِرُونَ»؛ یعنی از رحمت و گشایش الهی ناامید نشوید، زیرا جز گروه کافران کسی از رحمت خداوند ناامید نمی‌شود.

وی با تأکید بر اینکه این آیه تنها به امیدواری برای آخرت اشاره ندارد، اظهار کرد: نهی از ناامیدی از رحمت خداوند، زندگی دنیوی را نیز دربرمی‌گیرد. انسان در امور روزمره و مشکلات زندگی هم نباید از رحمت و گشایش الهی مأیوس شود. البته امیدواری به معنای دست کشیدن از تلاش و برنامه‌ریزی نیست؛ بلکه انسان باید با شناخت شرایط و استفاده از توانایی‌های خود برای رسیدن به نتیجه تلاش کند.

استاد حوزه علمیه با اشاره به روایاتی از امام صادق(ع)، افزود: در روایات، ناامیدی از رحمت خداوند از بزرگ‌ترین گناهان کبیره شمرده شده است. در کنار آن، احساس امنیت از مکر الهی، قتل نفس محترم، عاق والدین، خوردن مال یتیم، رباخواری، تهمت زدن به افراد پاک و فرار از میدان نبرد نیز در شمار گناهان بزرگ قرار گرفته‌اند. قرار گرفتن یأس در کنار چنین گناهانی نشان‌دهنده اهمیت این موضوع در آموزه‌های دینی است.

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان گفت: ممکن است انسان نماز بخواند و به ظواهر دینی پایبند باشد، اما اگر در عمق وجود خود از رحمت و کمک خداوند مأیوس باشد، باید در نگاه خود بازنگری کند. ناامیدی تنها یک احساس گذرا نیست، بلکه می‌تواند بر تصمیم‌ها و رفتار انسان اثر بگذارد و او را از تلاش مؤثر بازدارد.

وی با توضیح رابطه امید و تلاش، اظهار کرد: امید به خداوند به انسان نشاط و آرامش می‌دهد و ذهن او را برای یافتن راه‌حل‌های تازه آماده می‌کند. فرد امیدوار با آرامش بیشتری شرایط را بررسی می‌کند، خلاقانه‌تر تصمیم می‌گیرد و برای رسیدن به نتیجه تلاش می‌کند؛ اما ناامیدی ذهن را محدود و توان تصمیم‌گیری را کاهش می‌دهد.

خودتحقیری از پیامدهای یأس است

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به ارتباط یأس و احساس بی‌ارزشی، گفت: یکی از نتایج القای ناامیدی در جامعه این است که افراد برای خود و توانایی‌هایشان ارزش کمتری قائل می‌شوند. وقتی دشمن در ذهن یک ملت این تصور را ایجاد کند که توانایی ایستادگی و اثرگذاری ندارد، به‌تدریج اعتمادبه‌نفس و اراده آن جامعه نیز تضعیف می‌شود.

وی با اشاره به روایتی از پیامبر اکرم(ص)، اظهار کرد: در این روایت آمده است که هیچ‌کس نباید خود را تحقیر کند. پیامبر(ص) در توضیح این موضوع می‌فرماید اگر کسی در موقعیتی قرار بگیرد که لازم است سخن حقی را برای خدا بیان کند، اما از ترس مردم سکوت کند، در حقیقت به خود بی‌اعتنایی کرده است؛ زیرا باید از خداوند می‌ترسید، نه از مردم.

استاد حوزه علمیه افزود: گاهی انسان در موقعیتی قرار می‌گیرد که باید از حق دفاع کند یا در برابر سخنی نادرست موضع بگیرد، اما به دلیل ترس از واکنش دیگران سکوت می‌کند. چنین رفتاری می‌تواند نشانه آن باشد که فرد ارزش و جایگاه خود را نادیده گرفته است. انسان مؤمن نباید به دلیل ترس از مردم، از بیان حقیقت عقب‌نشینی کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان با تأکید بر اینکه خودتحقیری تنها به ترس از بیان حق محدود نمی‌شود، گفت: افرادی که از نظر اقتصادی یا اجتماعی در موقعیت پایین‌تری قرار دارند نیز نباید خود را کم‌ارزش بدانند. ممکن است تقدیر الهی برای برخی افراد، زندگی ساده‌تر یا شغلی با درآمد کمتر باشد، اما این شرایط به معنای پایین بودن ارزش انسانی آنان نیست.

وی در ادامه روایتی از امام صادق(ع) درباره جایگاه فقرای مؤمن در قیامت نقل کرد و گفت: بر اساس این روایت، خداوند در روز قیامت با توجهی ویژه به فقرای مؤمن می‌نگرد؛ نگاهی که به تعبیر روایت، مانند نگاه کسی است که می‌خواهد عذرخواهی کند. سپس خداوند به عزت و جلال خود سوگند یاد می‌کند که اگر گروهی را در دنیا فقیر قرار داده، این امر به دلیل بی‌ارزش بودن آنان نزد پروردگار نبوده است و در آن روز جایگاه و ارزش آنان را آشکار خواهد کرد.

انتهای پیام/