حکیمه پورمجیدی، مدیر مدرسه علمیه الزهرا(س) ماهان، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در کرمان، ضمن تسلیت شهادت حضرت زهرا(س) با اشاره به ضرورت برگزاری برنامه‌های علمی و اثرگذار در ایام فاطمیه سخن گقت، متن گفتگو به شرح زیر است:
برای ایام فاطمیه، چه سرفصل‌هایی برای یک سلسله جلسه یا کارگاه پیشنهاد می‌کنید که هم مستند و علمی باشد و هم مخاطب جوان را به چالش کشیده و جذب کند؟
قرآن کریم معیار سخن مؤثر را «قولاً سدیداً» یعنی سخن استوار و بر پایه حقیقت می‌داند: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِیدًا» . رسالت پیامبر(ص) نیز بر این پایه استوار است که ایشان با کلام خود، جایگاه‌ها را ارتقا می‌دهند«یزِیدُ بَعْضَهُمْ عَلَی بَعْضٍ دَرَجَاتٍ» همچنین در سوره طه، خداوند با زیبایی از طلب دانش می‌فرماید: «وَقُل رَّبِّ زِدْنِی عِلْمًا» . بنابراین، ایام فاطمیه نباید صرفاً به عزاداریِ بدون درک معنا تبدیل شود؛ چرا که علم بدون عمل و آگاهی، ثمره‌ای ندارد. در راستای رسیدن به این «آگاهی عمیق»، ۵ محور پیشنهادی زیر را ارائه می‌دهم:
۱. بانوی دو جهان؛ بررسی جایگاه بی‌نظیر حضرت صدیقه کبری(س): بررسی جایگاه والای حضرت در آیات قرآن کریم مانند: «إِنَّ اللَّهَ یُبَشِّرُکِ بِکَلِمَةٍ مِّنْهُ» و تحلیل روایت عمیق پیامبر(ص) که پیوند میان محبوبیت ایشان و رضایت الهی را تبیین می‌کند: «فاطمة بَضْعةٌ مِنِّی، فَمَنْ أَغْضَبَهَا أَغْضَبَنِی» این بخش به جوان می‌گوید که چرا شخصیت ایشان یک ضرورت برای جهان است.
۲. جریان فدک؛ از یک ماجرای تاریخی تا درسِ «حق‌خواهی مدنی» فدک برای جوان امروز، صرفاً بحثِ یک زمین نیست؛ بلکه کلاس درسِ «دفاع از حق و ایستادگی مدنی» است. ما با روایت باشکوه «أَنَا عَلَی ظِلِّ شَعَرِ فَاطِمَةَ مَا أَنَا عَلَی ظِلِّ السَّمَاءِ» یاد می‌گیریم که چگونه می‌توان با اقتدار، حق را مطالبه کرد. این سرفصل، هنرِ ایستادگی در برابر بی‌عدالتی را به جوان می‌آموزد.
۳. الگوی زیستی حضرت؛ سادگی در خدمتِ معنا بررسی سبک زندگی ایشان؛ از ایثار و بخشندگی (مطابق سوره انسان، آیات ۷–۱۰ که درباره اهل‌بیت(ع) نازل شده: «وَیُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَی حُبِّهِ» تا مدیریت هوشمندانه خانه.
این بخش، الگوی مستقیم برای سبک زندگی جوان امروز است تا بیاموزند چگونه در دنیای مصرف‌گرایی، با سادگی و مسئولیت‌پذیری، انسانی متعالی باشند.
۴. حضرت فاطمه(س) در برابر تحجر؛ میانِ سنت و پویایی: بررسی تقابل میان تفکرات بسته (تحجر) و شخصیت پویا و زنده حضرت. پیام امروزی فاطمیه در همین میان نهفته است؛ یعنی حرکت به سوی «انسان کامل» بر اساس جایگاه ایشان که در حدیث «فَاطِمَةُ سَیِّدَةُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّة» و کلام حکیمانه امام خمینی(ره) در بحث «عالم ربانی» تجلی یافته است.
۵. روایتگری پیشرفته، جدید و بدیع: پادکست‌های «درس‌های شهادت» به جای گزارشِ صرفِ جزئیات، پیشنهاد می‌شود پادکست‌هایی با عنوان «داغ و شهادت عظیم» تولید شود. با تکیه بر منابع معتبری مثل تمرکز اصلی باید بر این پرسش باشد: « شهادت جانسوز، حضرت چه درسی برای زندگی امروز ما دارد؟».
نکته قابل تامل اینکه تغییر از روایتگریِ صرف به سمتِ تحلیلِ پیام؛ نکته اجرایی برای جذب نوجوان و نسل جدید این است که موفق‌ترین روش برای درگیر کردن ذهن آن‌ها، تبدیل هر سرفصل به یک «پرسش زندگی‌محور» است و غیر مستقیم به وارد عمل شدن. مثلاً: به جای «حق‌خواهی»، بپرسید «در دوستی‌ها یا محیط کار، چطور حق‌طلب باشیم اما با ادب و استدلال؟» به جای «خطبه فدکیه»، بپرسید «چطور می‌توانیم مثل حضرت، در سخنوری و گفتگو، از استدلال‌های مستدل استفاده کنیم؟»و در انتها با توجه به جواب های جوانان به حق خواهی و خطبه فدکیه و ... بپردازیم
چگونه می‌توان از آموزه‌های حضرت زهرا(س) برای تبیین و ارائه یک «سبک زندگی فاطمی» (شامل ساده‌زیستی، ایثار و حمایت از ولایت) به قشر جوان بهره گرفت؟
برای اینکه سبک زندگی فاطمی برای نسل امروز، ملموس و اثرگذار باشد، نباید آن را صرفاً یک الگوی تاریخی دانست؛ بلکه باید آن را به عنوان یک «استراتژی هوشمندانه برای زندگی با عزت» معرفی کرد. این تبیین در سه محور اصلی امکان‌پذیر است:
اول ساده‌زیستی؛ مدیریت هوشمندانه امیال (زهدِ اختیاری، نه فقرِ اجباری) در دنیای امروز که با بمباران تبلیغاتی و وسوسه‌ی خرید مداوم روبرو هستیم، ساده‌زیستی فاطمی، راه نجات است. این مفهوم به معنای سختی کشیدن نیست، بلکه «قدرتِ مدیریت بر لذت‌ها» است.
با تکیه بر هدف آفرینش در آیه: «وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ» ساده‌زیستی ابزاری برای رسیدن به عبادت خالص است. حضرت زهرا(س) با وجود اینکه روزهای خود را با کار و خدمت به فقرا می‌گذراندند و گاه تنها به نان و آب بسنده می‌کردند (اسرارالمحجة، ابوالبختری هلال بن یساف، نقل در انوارالبیان)، اما این فقر از روی ناچاری نبود؛ بلکه یک «ساده‌زیستیِ آگاهانه» برای مهار کردن هوس‌ها و تمرکز بر مسیر الهی بود. این یعنی من مالک دارایی‌هایم هستم، نه اینکه دارایی‌ها مالک من باشند.
دوم ایثار؛ فراتر از بخشش (ایجاد امنیت اجتماعی و روانی)
ایثار در سبک زندگی فاطمی، یعنی گذشتن از «منِ خودمحور» برای رسیدن به «ما». در دنیایی که فردگرایی به اوج رسیده، ایثار، داروی تنهایی و بی‌رحمی است.
آیه شریفه «وَیُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَیٰ حُبِّهِ مِسْکِینًا وَیَتِیمًا وَأَسِیرًا» بیانگر اوج بخشندگی است، مفسران مانند فخر رازی و روایات مانند روایت سماک حارثی از امام صادق(ع) به زیبایی نشان می‌دهند که اهل‌بیت(ع) چگونه در خانه فاطمه(س)، حتی از حقوق اولیه خود نیز چشم‌پوشی کردند. برای جوان امروز، ایثار یعنی: «چگونه در محیط خانواده و جامعه، از حق خود برای تقویت پیوندهای انسانی و رسیدن به خیر جمعی، گذشت کنیم؟»
سوم ولایت‌مداری؛ انتخابِ معیار برای تصمیمات بزرگ
ولایت در سبک زندگی فاطمی، یعنی داشتن یک «قطب‌نما» برای حرکت در مسیر زندگی. بدون ولایت، انسان در میان تلاطم افکار مختلف سرگردان می‌ماند.
با تکیه بر پیام‌های حیاتی غدیر «مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلَاهُ» و حدیث ثقلین «إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ: کِتَابَ اللَّهِ وَعِتْرَتِی» ولایت به عنوان ضامن هدایت معرفی می‌شود.
حضرت زهرا(س) از خطبه فدکیه تا دفاع از امیرالمؤمنین(ع)، نمونه‌ی بارز حامیِ ولایت بودند. برای جوان امروز، ولایت‌مداری یعنی تعیین یک معیارِ درست برای انتخاب‌های بزرگ؛ از انتخاب دوست و همسر گرفته تا حمایت از نایب امام زمان (عج) و ولی فقیه که جامع شرایط جامعه است.
بنابراین با پیوند این سه محور، می‌توان به جوانان نشان داد که سبک زندگی فاطمی، پاسخی است به نقدِ بی‌تقوایی و دلبستگی به دنیای فریبنده «الْحَیَاةُ الدُّنْیَا مَتَاعُ الْغُرُورِ» است
پس ساده‌زیستی یعنی نترسیدن از فشارهای تبلیغاتی مصرف‌گرایی و تبرّج، و در عوض، حمایت از عزت نفس و تولید ملی، یعنی گذشت و بخشش در خانواده و جامعه، به‌ویژه در شرایط اقتصادی حساس کنونی و ولایت یعنی داشتنِ هوشیاری در انتخاب‌ها و وفاداری به معیار اصلی (ولایت) در تمام ابعاد زندگی.
مبلغان در مواجهه با چالش‌های فضای مجازی طی ایام فاطمیه، چه رسالت و چه توانمندی‌هایی دارند؟
اگر بخواهم به این سوال پاسخ بدهم، باید ابتدا از یک تغییر پارادایم (رفتار) صحبت کنم. ما در ایام فاطمیه با یک فضای جدید روبرو هستیم که در آن، "معبد اصلی" بسیاری از جوانان، گوشی هوشمند آن‌هاست. بنابراین رسالت مبلّغ در این دوره، فراتر از حضور در مساجد است؛ ما باید وارد فضای "تبلیغ مجازی" (محله‌محوری دیجیتال) شویم. رسالت اصلی ما این است که دین را از لایه‌های سنتی خارج کرده و به " زندگی" جوانان امروزی تبدیل کنیم؛ یعنی همان معنای حقیقی که در حدیث "المسجد بیت کل تقی" (مسجد خانه حقیقی هر فرد پرهیزگار و باتقوایی ست). نهفته است؛ یعنی دین باید بخشی از سبک زندگی و محله‌ی دیجیتالِ جوان باشد، نه فقط یک مکان برای نماز صبحگاهی. در زمانه ای که کافه ها و سایر تفرجگاه ها ساعت کاری شون حداقل ۱۲ ساعت می باشد آیا صحیح است درب خانه خدا و ساعت کاری شان فقط محدود به چند دقیقه قبل و بعد از اذان شود؟
ما برای تحقق این رسالت، (مبلّغ) امروز باید پنج "سلاح مهارت‌آمیز" داشته باشد، اول سواد رسانه‌ای و دیجیتالی بروز؛ چون پیش از پاسخ به شبهه، باید بدانیم منبع و پلتفرم آن چیست بر اساس اصل «فاسألوا أهل الذکر»
دوم، اقتدار علمی در کلام؛ مبلّغ نباید فقط یک "متأثر" باشد، بلکه باید یک "مجتهد" و جستجوگر باشد که با مباحثی مثل عدل، بداء و جبر/اختیار کاملاً آشناست تا بتواند بر اساس فرمان قرآن در «فتبینوا»، حقیقت را بازشناسی کند.
سوم، مهارت گفتگوی همدلانه؛ ما نباید با شبهه بجنگیم، بلکه باید با "بهترین روش" با آن برخورد کنیم (ادفع بالتی هی احسن). هدف ما تبدیل دشمن به دوست صمیمی است، نه پیروز شدن در یک بحث بیهوده.
چهارم، صداقت و شفافیت؛ مبلّغ باید شجاعت داشته باشد که بگوید «نمی‌دانم و در حال جستجو هستم». این عینِ ادبِ اهل‌بیت است و از گمراه کردن دیگران جلوگیری می‌کند.
و در نهایت، تسلط بر زبان نسل جدید؛ یعنی استفاده از محتوای کوتاه، تصویری و حتی طنزِ منصفانه، به جای سخنرانی‌های رسمی و طولانی که با ساختار ذهنی جوانان امروز همخوانی ندارد.
راستش را بخواهید، مبلّغ امروز در ایام فاطمیه، دیگر فقط یک "سخنران" نیست، بلکه او یک "راهنمای مسیر" در دنیای شلوغ فضای مجازی است. ما باید از مدل "تجمع صرف در مسجد" به سمت مدل "طبیب دوار" حرکت کنیم؛ یعنی آوردنِ دین به سطحِ خانه‌ها و گوشی‌های موبایل
بنابراین رسالت ما این است که مسجد و دین را برای جوان، به یک " زندگی هویتی" تبدیل کنیم؛ جایی که او در میان تمام چالش‌های مجازی، احساس کند دین، بخشی از هویت، وجود و محله‌ی اوست.
و مبلغ دین " طبیب دوار" است. اما برای اینکه این کار را درست انجام دهیم، نباید فقط با "احساسات" جلو برویم، بلکه باید پنج مهارت کلیدی را در خود تقویت کنیم:
ما باید "هوشمند" باشیم یعنی سواد دیجیتال داشته باشیم. "استوار" باشیم یعنی اقتدار کلامیداشته باشیم. "مهربان" باشیم ، "صادق" باشیم یعنی اعتراف به محدودیت‌های علمی داشته باشیم و از همه مهم‌تر، "مدرن" باشیم یعنی از زبان تصویری و کوتاه استفاده کنیم.
در واقع، اگر مبلّغ نتواند زبانِ نسل جوان را صحبت کند، یا نتواند با همدلی به شبهات پاسخ دهد، در واقع فرصتِ انتقالِ پیامِ عزیزترین ایامِ شیعیه را در فضای مجازی از دست می‌دهد.
نظر شما