سه‌شنبه ۲۵ مرداد ۱۴۰۱ |۱۸ محرم ۱۴۴۴ | Aug 16, 2022
رستم نژاد

حوزه/ حجت الاسلام والمسلمین رستم‌نژاد گفت: طرح اصلاح «برنامه آموزشی و درسی سطوح عالی حوزه‌های علمیه»، تاکنون ده ها و صدها جلسه کارشناسی را در چارچوب رهنمودهای مراجع عظام تقلید و رهبر معظم انقلاب دام عزه و استفاده از آراء و نظرات کارشناسان، اساتید و فضلا، به خود اختصاص داده است.

حجت الاسلام والمسلمین مهدی رستم نژاد در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، به طرح اصلاح «برنامه آموزشی و درسی سطوح عالی حوزه‌های علمیه»، اشاره کرد و گفت: این طرح  از سال ۹۴ با نگاه اصلاحی و رفع مشکلات آموزشی، و با ابتناء بر حفظ اصالت های حوزه و تحفظ بر سنت های اصیل آن، مورد عنایت خاص اعضای محترم شورای عالی و مدیریت حوزه های علمیه قرار گرفت و از آن تاریخ تاکنون ده ها و صدها جلسه کارشناسی را در چارچوب رهنمودهای مراجع عظام تقلید و رهبر معظم انقلاب و استفاده از آراء و نظرات کارشناسان، اساتید و فضلاء، به خود اختصاص داده است.

وی افزود: در این طرح محورهایی از جمله مقاطع آموزشی و طول سنوات تحصیلی هر مقطع؛ تقویم تحصیلی و ساعات درسی در هر روز؛ عناوین درسی و محدوده های درسی هر منبع؛ منابع جدید و بدیل برای منابع موجود، مورد اهتمام قرار گرفت و متناسب با هر محور، وضعیت موجود به صورت دقیق بررسی و ارزیابی شده است و سپس با حفظ اصول و ملاکات کلی تعیین شده از سوی شورای عالی، پیشنهاداتی ارائه شد.

معاون آموزش حوزه های علمیه ادامه داد: در این طرح تعداد زیادی از اساتید و مدیران در قالب کارگروه ها و کمیته های تخصصی مشغول به فعالیت بودند و در نهایت در یک بسته تفصیلی، اصلاحیه «برنامه آموزشی و درسی سطوح عالی حوزه‌های علمیه» به شورای عالی پیشنهاد شد. البته در ادامه همین مسیر، طرحی جامع با عنوان «نظام جامع آموزشی حوزه های علمیه» در حال تدوین و نگارش است که متعاقباً در این خصوص اطلاع رسانی خواهد شد. این اصلاحیه نیز خودش بخش مهمی از آن طرح کلان است.

وی بیان داشت: بر همین اساس شورای عالی حوزه های علمیه نیز در طی چندین جلسه، این طرح را بررسی و در قالب مصوباتی، جهت اجرا به مرکز مدیریت حوزه های علمیه ابلاغ نموده است؛

در ادامه ابتداء به مشکلات برنامه موجود اشاره شده، سپس به بخش هایی از ویژگی ها، اهداف و امتیازات و اصول حاکمی که در این طرح مدنظر بوده است، اشاره می شود:

 حجت الاسلام والمسلمین رستم نژاد به برخی مشکلات برنامه موجود اشاره کرد و گفت: ناهمگونی و تفاوت در برنامه درسی سطوح عالی در قم و شهرستان ها وجود داشت. برای مثال ارائه درس اصول فقه سطح دو با منبع واحد (کتاب رسائل) در قم در ۱۰ عنوان و ارائه همین درس با همین منبع در شهرستانها در ۶عنوان از جمله این هاست. درس اصول فقه سطح سه با منبع واحد (کتاب کفایه الاصول) در قم در ۸  عنوان درسی و همین درس با همین منبع در شهرستانها در ۶ عنوان ارائه می‌شود و درس فقه سطح دو و سه با منبع واحد (کتاب مکاسب) در قم در ۱۴ عنوان درسی و همین درس با همین منبع در شهرستانها در ۱۲ عنوان ارائه می‌شود. اینها بخشی از این ناهماهنگی و تفاوت ها است.

وی به ناهمگونی و تفاوت ایام تحصیلی در قم و شهرستان ها اشاره کرد و افزود: سال تحصیلی در  قم حدوداً ۱۲۰ روز درسی، با تقریبا روزی ۵ ساعت درس،  برنامه ریزی می شود؛ در حالیکه سال تحصیلی در شهرستان ها غالبا بیش از ۱۶۰ روز درسی با روزی ۴ ساعت درس، برنامه ریزی می‌شود.

یکی از مهمترین نتایج ساختار و برنامه درسی فعلی، نخواندن قسمت های مهمی از منابع درسی بود. هم به لحاظ زمانی این کار ممکن نبود و هم تعداد زیاد دروس باعث شده بود، کیفیت ارائه دروس هم به شکل محسوسی پایین باشد.

معاون آموزش حوزه های علمیه  نامتوازن بودن سنوات تحصیلی سطوح عالی در کل کشور را مورد توجه قرار داد و بیان کرد: سنوات تحصیلی در سطوح عالی در کل کشور تا یکی دو سال پیش، بدین صورت بود که سطح دو در ۳ سال ، در پایه های ۷ الی ۹ و سطح سه تنها در یک سال (پایه دهم) برنامه ریزی شده بود. البته این مسئله در قالب مصوبه ۱۴۵۳ شورای عالی، مرتفع گردید و مقرر شده است که سطح دو در دو سال (پایه های ۷ و ۸) و سطح سه نیز در دو سال (پایه های ۹ و ۱۰) طراحی و اجرا شود و بیش از یک سال است که این مصوبه اجرایی شده است.

وی به حاشیه درآمدن دروس غیرفقهی و اصولی اشاره کرد و گفت: به دلیل پر شدن تمام ساعات آموزشی روزانه با دروس فقه و أصول (روزی حدوداً ۵-۴ ساعت) دیگر جائی برای ارائه سایر دروس، مانند: علوم عقلی، کلام، تفسیر و ... نیست و غالباً طلاب به همین جهت، از شرکت در سایر دروس خودداری می کنند. با اینکه این دروس ، از مهمترین دروس است که طلاب در این زمان بخصوص، به عنوان پشتوانه های علمی بدان نیاز داشته و دارند.

 

 حجت الاسلام والمسلمین رستم نژاد اظهار داشت: مشکل دیگر آنکه طلاب سایر رشته ها، علاوه بر دروس تخصصی خودشان، ملزم هستند مانند عموم طلاب، همه دروس حوزوی عمومی را نیز بگذرانند ، ایشان عملاً بارهای مضاعفی را به دوش می کشند و در نتیجه نه در دروس عمومی و نه در دروس تخصصی به آن سطحی از موفقیت که توقع می رفت معمولا نائل نمی شوند.

وی تحفظ بر دوره ده ساله تحصیل و مقاطع آن؛ اهتمام ویژه نسبت به تأمین حدنصاب علمیت حوزه به ویژه در عرصه های فقه و اصول؛ توجه به تنوع رویکردها، گرایش ها، نیازها، توانائی ها و استعدادهای تحصیلی و آموزشی در دروس فقهی و اصولی و سایر رشته ها؛ ایجاد فرصت برای بازگشت به سنت های اصیل آموزشی حوزه با متناسب سازی ساعات اختصاص یافته در هر روز، جهت عمیق خوانی، پیش مطالعه، مطالعه، مباحثه و تقریر نویسی؛ حفظ داشته های اصیل سنّتی همراه با ایجاد پیوند آن با متون جدید آموزشی؛ ایجاد بستر مناسب برای آشنایی طلاب با آراء متأخر از مرحوم شیخ (ره) و مرحوم آخوند (ره) در اصول؛ قابلیت ارتقاء و تکمیل طرح را از دیگر مزایا، ویژگی ها و ملاحظات و نتائج مورد انتظار طرح دانست و یادآور شد: این طرح  مطابق مصوبه شورای عالی پس از یک دوره اجرا در حوزه های کشور ، باز خوردگیری شده، نقاط قابل ترمیم و تکمیل آن نیز ، جهت تصمیم گیری نهایی  به شورای عالی تقدیم می گردد.

ایشان برنامه جدید سطوح عالی را نیز به صورت تفصیلی تشریح کردند:

·        طلاب به دو گروه کلی «طلاب شاغل در رشته های فقهی و اصولی» که شامل طلاب آزاد قم، طلاب مراکز فقهی و مدارس عالی حوزوی خواهند بود و گروه دوم «طلاب شاغل به تحصیل در رشته های غیرفقهی» هستند که مشخصاً طلاب رشته های تخصصی مانند تفسیر و کلام و حقوق و تبلیغ و ... خواهند بود.

برای گروه طلاب رشته های فقهی در سطح دو، مجموعاً ۶ درس فقه و ۶ درس اصول دیده شده است و از این حیث تغییری در برنامه درسی ایجاد نشده است. کتاب مکاسب شیخ انصاری برای دروس فقه آنها در نظر گرفته شده است و برای دروس اصول نیز علاوه بر کتاب رسائل مرحوم شیخ اعظم رحمه الله علیه، کتاب الفائق نیز ارائه خواهد شد که چگونگی چینش دروس در جداول درسی آن آمده است.البته بخشهایی از کتاب های رسائل و الفائق بدیل خواهند بود.

برای همین گروه از طلاب در سطح سه نیز مجموعاً ۶ درس فقه و ۶ درس اصول دیده شده است باز هم تغییری در تعداد دروس داده نشده است. البته در این مقطع علاوه بر کتاب مکاسب شیخ انصاری برای دروس فقه، کتاب های دیگری مانند «الشخص الاعتباری» که توسط دفتر فقه معاصر حوزه تدوین شده است، «اساس الحکومه» و «ولایة الامر» آیت الله سید کاظم حائری و «بحوث فقهیه» مرحوم آیت الله شیخ حسین حلّی رحمه الله آنها در نظر گرفته شده است این کتاب ها نیز به صورت بدیل خواهند بود.

در دروس اصول فقه این مقطع نیز علاوه بر کتاب «کفایة الاصول»، حلقه ثالثه از مجموعه «دروس فی علم الأصول» شهید صدر رحمه الله علیه به عنوان بدیل  ارائه می شود.

 

 گروه دوم طلاب، یعنی طلاب رشته های غیرفقهی در سطح دو، مجموعاً ۴ درس فقه و ۴ درس اصول دیده شده است. کتاب مکاسب شیخ انصاری برای دروس فقه آنها در نظر گرفته شده است و برای دروس اصول نیز علاوه بر کتاب رسائل مرحوم شیخ اعظم رحمه الله علیه، کتاب الفائق نیز ارائه خواهد شد که عرض بخش های از آنها بدیل هم می باشند. چگونگی چینش دروس در جداول درسی آن آمده است.

برای همین گروه از طلاب در سطح سه نیز مجموعاً ۴ درس فقه و ۵ درس اصول دیده شده است. البته در این مقطع علاوه بر کتاب مکاسب شیخ انصاری برای دروس فقه، کتاب های دیگری مانند «الشخص الاعتباری» که توسط دفتر فقه معاصر حوزه تدوین شده است، «اساس الحکومه» و «ولایة الامر» آیت الله سید کاظم حائری و «بحوث فقهیه» مرحوم آیت الله شیخ حسین حلّی رحمه الله آنها در نظر گرفته شده است. بدیل بودن این منابع نیز مانند گروه طلاب رشته‌های تخصصی است.

در دروس اصول فقه این مقطع نیز علاوه بر کتاب «کفایة الاصول»، حلقه ثالثه از مجموعه «دروس فی علم الأصول» شهید صدر رحمه الله علیه به عنوان بدیل  ارائه می شود.

جدول تفصیلی مربوط به برنامه درسی جدید سطوح عالی حوزه های علمیه، به همراه منابع آن به پیوست همین خبر ارائه شده است.

همچنین مباحثی از کتاب های رسائل و مکاسب که در امتحانات نمی آید (محدوده های مطالعاتی کتاب  های رسائل و مکاسب) نیز، در پیوست دیگری در همین خبر آمده است.

پیوست شماره ۱ - جدول دروس سطوح عالی همراه با محدوده و ساعات درسی آن

پیوست شماره ۲ -  محدوده های مطالعاتی از کتاب های رسائل و مکاسب

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
2 + 6 =

نظرات

  • مهدی IR ۰۹:۱۴ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۵
    3 2
    سلام علیکم الحمدالله کاری در راستای تحقق منویات مراجع عظام تقلید و مقام معظم رهبری انجام شد. از اعضای محترم شورای عالی حوزه و مدیر توانمند آن انتظار چنین کاری می رفت, متشکریم.
  • من طلبه IR ۱۱:۱۳ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۵
    1 1
    واقعا چنین طرح هایی بسیار امیدآفرینه، هر چند خیلی دیره و هنوز خیییلی کارهای اساسی و تحولات جدی مونده که باید انجام بشه ولی لااقل این سبک تغییرات آدمو امیدوار میکنه به اتفاقات بهتر و بیشتر دست مریزاد
  • سیدعبداللطیف سجادی NL ۱۳:۰۷ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۵
    1 0
    سلام علیکم ما ضمن آرزوی طول عمر مقام معظم رهبری، از خداوند برای پیشرفت و ارتقاي ظرفيت های علمی و توفیقات روز افزون حوزات علمیه دعا می کنیم.
  • ملا IR ۱۶:۱۹ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۵
    2 0
    حیف نظرات پایش و‌گزینش میشه برای نشر ، اگه همه پیامها رو منتشر می‌کردید گفتنی‌ها رو‌ می‌گفتیم تا روشن شوی.
    • طلبه سطح عالی IR ۲۱:۱۲ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۵
      1 0
      مگه مشکلی هست? خوب بفرمائید
  • طلبه سطح عالی IR ۱۶:۴۳ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۵
    1 0
    سلام بر همه دست اندرکاران و تشکر از زحمات خدا کنه این طرح در همه کشور اجرا بشه و قم و اصفهان و خراسان دیگه تفاوت نکنه
  • طلبه IR ۰۶:۵۰ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۶
    0 0
    اخه این دیگه چه طرحیه
    • مهدی IR ۱۴:۲۷ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۶
      0 0
      خوندید طرح و برنامه درسی رو?
  • طلبه IR ۱۱:۱۶ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۶
    0 0
    سلام علیکم با این طرح به طلاب غیر فقه و اصولی مثل سابق مدرک سطح ۲و۳ فقه و اصول هم داده می شه؟
  • مهدی فرخ IR ۲۰:۴۷ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۷
    0 0
    سلام علیکم. دغدغه اصلاح حوزه کارخوبی است اما بشرطی که طبق مبانی بزرگان حوزه باشد! کتاب حوزه و بایسته ها شهید صدر، حوزه و روحانیت رهبری، روحانیت شهید بهشتی و نیز شهید مطهری و... را که می خوانیم، جور دیگری از تحول صحبت می کنند. این طرح جدید شورای عالی خیلی با مبانی بزرگان متضاد است! مثلا در مقدمه کتاب حلقات آمده که هر سه حلقه باید خوانده شوند چون نظام مند نوشته شده اند اما آقایان فقط حلقه ثالثه را گذاشته اند و این خلاف نظر خود مولف است. اشکالات زیادی به این طرح ها وارد است که نشان می دهد حکمرانی در حوزه از منطق خاصی پیروی نمیکند. امیدوارم تحمل نظر مخالف را داشته باشین و منتشر کنید. با تشکر
    • حسین IR ۱۰:۴۵ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۸
      0 0
      عزیزم. چرا جامع نگاه نمی کنید. حلقه اولی و ثانی شهید صدر هم در سطح یک تعریف شده و طلاب به عنوان بدیل می توانند بخوانند . به نظرم قبل از نقد (که البته ارزشمند است) و قبل از در پایان نقد مسوولین حوزه را متهم به بی منطقی کنیم، بهتر است کمی سوال کنیم. معمولا نقد بعد بررسی از منطق پیروی می کند و الا فلا
  • رحمان IR ۰۶:۴۶ - ۱۴۰۱/۰۵/۲۰
    0 0
    سال 1389 از ضرورت کاهش طول تحصیل طلاب و تغییر در مواد درسی بر اساس نیاز روز و استعداد طلبه ها فرمود . اتفاقا هم به درس کفایه و هم عدد ده سال طول تحصیل طلاب و البته مسأله پر درد معادل سازی مدارک حوزوی با دانشگاه، مستقیما اشاره کرد. گریه کنید که یازده سال طول کشیده!! تا آن مطالبه های آقا از مسئولان حوزه تبدیل شود به این ظاهراً تغییرات درسی و بدیل سازی ها. توجه کردید؟ یازده سال ! یعنی سوختن کامل یک نسل دیگر از طلبه ها ! چقدر دردناک ... چقدر فرزند زمان خودتان نیستید ! چقدر از خواسته مردم و انقلاب عقب هستید! چهل و چهار سال از انقلاب گذشته. نسبتتان با انقلاب و حوزه انقلابی و آینده ایران اسلامی چیست و کجاست؟ نسبتی هست آیا؟ برنامه درسی تان چقدر طلبه هایی در طراز جمهوری اسلامی امروز تربیت می کند؟ فردا را که کلا بگذار و بگذر!! از خواب گران خواب گران خواب گران خیز ..‌.
  • طلبه IR ۱۳:۴۷ - ۱۴۰۱/۰۵/۲۰
    0 0
    الآن طلبه ای که یک درس از پایه سطح دو یا سطح سه را تکمیل نکرده و در تابستان ارتقایی گرفته درس ها چطور براش انتخاب واحد میشه؟ مثلا قبلا پایه هشت دو اصول داشت و الآن یک اصول چطور وقتی اصول ۲ را کلا قبول شده و اصول ۱ بخش اول رو تکمیل نکرده و در ارزبابی ثبت شده که اصول ۱ بخش اول را باید تکمیل کنه ولی فی الحال یک اصول وجود داره. لااقل یه توضیح برای طلاب قدیم بدید یا اینکه این طرح از پایه هفتم اجرایی بشه تا طلبه پایه هشت تا ده درس ها رو تکمیل کنه