اختلافات داخلی پس از مشروطه، فرصت نفوذ بیشتر بیگانگان را فراهم کرد

حجت‌الاسلام سید جواد ثمن آبادی از مبلّغین شهرستان آمل، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به اهمیت واکاوی تاریخ استعمار در ایران و شناخت عوامل مؤثر بر آن اظهار داشت: ایران به دلیل موقعیت ژئوپلیتیک استراتژیک خود، همواره در کانون توجه قدرت‌های جهانی قرار داشته است.

وی افزود: در قرن‌های اخیر، به ویژه از دوران قاجار تا اوایل دوران پهلوی، کشورهای غربی همچون روسیه تزاری و بریتانیا با بهره‌گیری از ضعف‌های داخلی و رقابت‌های بین‌المللی، حضور نظامی، سیاسی و اقتصادی خود را در ایران گسترش دادند که بررسی دلایل آن می‌تواند درس‌های بزرگی برای امروز داشته باشد.

کارشناس دینی یادآور شد: یکی از مهم‌ترین عوامل نفوذ بیگانگان، ضعف ساختاری حکومت‌های وقت بود. در دوران قاجار، عدم وجود یک ارتش منسجم و مدرن، فساد گسترده در دربار و نبود برنامه‌ریزی‌های کلان سیاسی باعث شد که ایران نتواند در برابر فشارهای قدرت‌های استعماری مقاومت کند، پیمان‌های تحقیرآمیزی همچون ترکمنچای و گلستان نمونه‌ای از شکست‌های نظامی و سیاسی بودند که به دلیل ناتوانی حکومت در حفظ تمامیت ارضی کشور به امضا رسیدند و هویت ملی را خدشه‌دار کردند.

وی با بیان اینکه موقعیت جغرافیایی ایران هم فرصت بود و هم تهدید، تصریح کرد: ایران به عنوان پلی میان شرق و غرب و دروازه‌ای برای دسترسی به شبه‌قاره هند و اقیانوس هند، اهمیت حیاتی برای قدرت‌های استعماری داشت، بریتانیا برای حفظ هند (جواهر تاج پادشاهی بریتانیا) نیاز به یک منطقه حائل داشت و روسیه نیز به دنبال دسترسی به آب‌های گرم بود. این رقابت که به «بازی بزرگ» معروف شد، باعث شد ایران به میدان تاخت‌وتاز این دو قدرت تبدیل شود و هر یک سعی کنند با امضای قراردادهای یک‌طرفه، نفوذ خود را در مناطق شمالی و جنوبی ایران تحکیم کنند.

حجت الاسلام ثمن آبادی خاطرنشان کرد: در حالی که اروپا درگیر انقلاب صنعتی بود و تکنولوژی و نظامی‌گری خود را متحول کرده بود، ایران همچنان با ساختارهای سنتی و کشاورزی اداره می‌شد. این شکاف عظیم صنعتی باعث شد قدرت نظامی ایران در برابر ارتش‌های مدرن غربی ناتوان باشد. از سوی دیگر، وابستگی اقتصادی ایران به واردات کالاهای خارجی و قراردادهای ناعادلانه گمرکی، اقتصاد کشور را فلج کرد و زمینه را برای وام‌های کلان و در نتیجه اعمال نفوذ سیاسی فراهم آورد.

وی ابراز کرد: استعمارگران با استفاده از ناآگاهی برخی از سیاستمداران داخلی، قراردادهای امتیازی سنگینی را بر ایران تحمیل کردند. از جمله می‌توان به قرارداد تنباکو، قرارداد رویتر و قرارداد دنسی اشاره کرد، این قراردادها نه تنها منابع ملی ایران را به غارت برد، بلکه حق حاکمیت کشور را خدشه‌دار کرد و اجازه داد شرکت‌های خارجی بر منابع حیاتی ایران نظارت داشته باشند.

کارشناس دینی، به انقلاب مشروطه اشاره کرد و یادآور شد: اگرچه انقلاب مشروطه تلاشی برای پایان دادن به استبداد و استعمار بود، اما بی‌ثباتی‌های ناشی از درگیری‌های داخلی و اختلافات بین مشروعه‌خواهان و مشروطه‌خواهان، فرصتی را برای قدرت‌های خارجی فراهم کرد تا با حمایت از جناح‌های مختلف، نفوذ خود را در امور داخلی ایران افزایش دهند و حتی ارتش ملی را منحل کنند.

وی تأکید کرد: استعمار غربی در ایران نتیجه‌ ترکیبی از عوامل داخلی همچون ضعف مدیریتی، عقب‌ماندگی نظامی و فساد و عوامل خارجی مانند طمع قدرت‌های استعماری و رقابت‌های ژئوپلیتیک بود، درس‌های تاریخی این دوران نشان می‌دهد که حفظ استقلال، پیشرفت علمی و صنعتی و داشتن حکومتی مقتدر و پاسخگو، کلید اصلی برای جلوگیری از تکرار چنین تجربیات تلخی در آینده است.

انتهای پیام. /