به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجتالاسلام والمسلمین مهدی رضایی، معاون علمی حوزه علمیه خراسان، در رویداد علمی نیمروزه رشته فقه تعلیم و تربیت حوزه علمیه خراسان که با همکاری مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد و حوزه علمیه خراسان در دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی و با حضور مدیران و اساتید حوزه برگزار شد، به تبیین ابعاد راهبردی مقاطع پیوسته سه و چهار در نظام جامع آموزش حوزوی پرداخت و آن را گامی مهم در هویتبخشی، تمرکزگرایی و چابکسازی فرآیند تحصیل دانست.
وی با اشاره به مؤلفههای متعدد نظام جامع آموزش اظهار داشت: در میان ده تا پانزده مؤلفه تعریفشده در هر الگوی آموزشی، برخی عناصر نقش محوری و راهبردی دارند که یکی از مهمترین آنها، مقاطع تحصیلی است.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان با بیان اینکه مقطع تحصیلی نسبت به برنامه درسی، نقش ظرف زمانی را ایفا میکند، افزود: ابتدا باید یک سیر مطالعاتی دقیق در یک بازه زمانی مشخص تعریف شود و سپس متناسب با آن، محتوا و متون درسی طراحی گردد؛بنابراین، بحث مقاطع صرفاً یک تقسیمبندی اداری نیست، بلکه بنیان طراحی علمی و آموزشی را شکل میدهد.
چهار نهاد اعطاکننده سطح دو و ضرورت بازاندیشی در پیوستگی
حجت الاسلام والمسلمین رضایی با اشاره به وضعیت موجود اعطای مدرک سطح دو در کشور تصریح کرد: در حال حاضر چهار نهاد در فضای آموزشی کشور مقطع عمومی تعریف کرده و مدرک سطح دو اعطا میکنند؛ از جمله جامعهالمصطفی، سفیران هدایت، حوزه علمیه خواهران و حوزه علمیه برادران که هرکدام با ملاحظات خاص خود فعالیت دارند.
وی خاطرنشان کرد: در حوزه برادران، با وجود کیفیت قابل قبول آموزشی و اهتمام به مباحثه در متن برنامهها، همچنان چالش پیوستگی مقاطع و استمرار مسیر علمی بهصورت هدفمند وجود دارد. این مسئله به معنای کاستی علمی نیست، بلکه ناظر به طراحی ساختار مسیر تحصیلی است.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان با اشاره به تجربه شخصی خود در دهه هفتاد در مدرسه علمیه نواب مشهد بیان کرد: در دورهای که در رشتههای تخصصی همچون اصول، کلام و ادبیات تحصیل میکردیم، جمع یازدهنفرهای از طلاب فارغالتحصیل شدند و همگی مدرک سطح سه دریافت کردند؛ اما بهدلیل تعریفنشدن مقطع چهار بهصورت پیوسته، عملاً مسیر ادامه تحصیل برای بسیاری از آنان متوقف شد.
وی افزود: اگر آن زمان مقطع سه و چهار بهصورت پیوسته تعریف میشد، بخش قابل توجهی از آن ظرفیت علمی میتوانست در همان رشته تخصصی استمرار یابد، اما بهدلیل گسست ساختاری، بسیاری از طلاب وارد عرصههای دیگر شدند و انگیزه ادامه مسیر علمی تخصصی در آنان کمرنگ شد.
حجت الاسلام والمسلمین رضایی با اشاره به الگوهای مشابه در نظام آموزش عالی کشور گفت: در برخی رشتههای دانشگاهی همچون دامپزشکی، دندانپزشکی، داروسازی و برخی گرایشهای خاص، دورههای دکتری بهصورت پیوسته از دیپلم تعریف شده است. در این ساختار، ارزیابیها بهصورت تکوینی و مستمر انجام میشود و از کیفیت علمی نیز کاسته نشده است.
وی تأکید کرد: این تجربه نشان میدهد که پیوستگی مقاطع نهتنها موجب کمفروشی علمی نمیشود، بلکه با طراحی دقیق ارزیابیها میتواند انسجام بیشتری در مسیر تربیت تخصصی ایجاد کند.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان با اشاره به اجرای برنامه راهبردی ابلاغشده در نظام جامع آموزشی بیان کرد: بخش عمومی این برنامه سال گذشته در شش مدرسه و امسال در سیزده مدرسه در حال اجراست، اما در بخش تخصصی که ناظر به مقاطع سه و چهار پیوسته است، هنوز وارد مرحله تدوین محتوای نهایی نشدهایم.
وی یکی از چالشهای این مسیر را مسئله مدرک و اتمامنامه عنوان کرد و گفت: در حال حاضر دو کمیسیون درباره نحوه اعطای مدرک در پایان این دورهها نظراتی ارائه دادهاند و این موضوع نیازمند طرح و بررسی در شورای عالی است تا مسیر تدوین برنامه عملیاتی مقطع تخصصی هموار شود.
هویت خطی بهجای هویت جزیرهای
حجت الاسلام والمسلمین رضایی با تأکید بر مزایای راهبردی مقاطع پیوسته اظهار داشت: پیوستگی مقاطع، هویت خطی و منسجم به مسیر علمی میبخشد و از شکلگیری هویتهای جزیرهای و نقطهای جلوگیری میکند. رشتههای تخصصی ذاتاً یک سیر مطالعاتی هستند که باید از ابتدا تا انتها با انسجام طراحی شوند.
وی افزود: در این صورت، مخاطب خاص وارد یک مسیر تعریفشده میشود و با الزامات روشن، به خروجی علمی قابل توجهی دست مییابد.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان با اشاره به تفاوت تخصصگرایی و تمرکزگرایی تصریح کرد: مقاطع پیوسته علاوه بر تقویت تخصصگرایی، به تمرکزگرایی نزدیکتر است؛ به این معنا که فرد در یک حوزه دانشی مشخص، مأموریت علمی بلندمدت برای خود تعریف میکند و به عمق آن دانش میرسد، نه اینکه صرفاً در چند حوزه پراکنده فعالیت کند.
وی تأکید کرد: امروز متخصص کم نداریم، اما تمرکز علمی عمیق و مأموریتمحور در برخی حوزهها نیازمند تقویت است و ساختار پیوسته میتواند این زمینه را فراهم کند.
چابکسازی تحصیل و کاهش هزینههای آموزشی
حجت الاسلام والمسلمین رضایی یکی دیگر از مزایای مقاطع پیوسته را چابکسازی فرآیند تحصیل دانست و گفت: در ساختار ناپیوسته، طلاب ناگزیر از شرکت در آزمونهای مجدد و طی فرآیندهای اداری جدید برای ورود به مقطع بعدی هستند که این امر هزینه زمانی و گاه مادی ایجاد میکند. در حالی که در نظام پیوسته، ارزیابیهای تکوینی جایگزین این گسستها میشود و مسیر تحصیل روانتر و کمهزینهتر خواهد بود.
وی با اشاره به آمار فاصله معنادار میان فارغالتحصیلان مقطع ارشد و ورودیهای مقطع دکتری در کشور گفت: بخش قابل توجهی از این فاصله ناشی از گسست مقاطع و تغییر شرایط زندگی و انگیزشی افراد است. مقاطع پیوسته میتواند به استمرار تحصیل و کاهش ریزشهای علمی کمک کند.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان با بهرهگیری از یک تعبیر قرآنی بیان کرد: همانگونه که خطاب یا ایها الذین آمنوا مخاطب خاص دارد، مقاطع پیوسته نیز برای مخاطبان خاص طراحی میشود؛ طلابی که استعداد، انگیزه و آمادگی اختصاص چند سال متوالی برای یک مسیر علمی عمیق را دارند.
وی افزود: در رشتههایی با حجم دانشی متراکم، طبیعتاً نیاز به بازه زمانی طولانیتر و ساختار پیوسته بیشتر احساس میشود.
بازگشت به سنت اصیل حوزوی
حجت الاسلام والمسلمین رضایی با اشاره به سنت تاریخی آموزش در حوزههای علمیه تصریح کرد: در گذشته نیز آموزش بهصورت پیوسته و در محضر استاد طی سالیان متمادی انجام میشد و ارزیابیها بیشتر ماهیت تکوینی و جامع داشت. تعریف مقاطع پیوسته در رشتههایی همچون فقه تعلیم و تربیت، در واقع بازخوانی و روزآمدسازی همان سنت اصیل حوزوی در قالب ساختارهای جدید است.
وی تأکید کرد: مقاطع سه و چهار پیوسته، در صورت تصویب نهایی و تدوین برنامه عملیاتی، میتواند گامی مؤثر در ارتقای کیفیت، انسجام و کارآمدی نظام آموزشی حوزه علمیه خراسان باشد.
انتهای پیام/
نظر شما