کرسی آزاداندیشی حوزوی با موضوع نقد و بررسی کتاب «مکتب امام راحل و امام شهید» با ارائه حجت‌الاسلام حسین بغدادی، نقد حجت‌الاسلام میثم قاسمی و داوری حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده‌نوری معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه، برگزار شد. در این نشست، روش تدوین کتاب، تعریف مفهوم «مکتب» و نسبت میان جهان‌بینی، اندیشه راهنما و راهبردهای عملی مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
حجت‌الاسلام ابراهیمی، دبیر نشست در ابتدای جلسه با اشاره به اهمیت موضوع در مطالعات اندیشه سیاسی انقلاب اسلامی، مسئله اصلی این کرسی را چگونگی شناخت، بازسازی و تبیین یک مکتب فکری دانست. وی با طرح این پرسش که آیا مکتب امام خمینی(ره) و امام شهید آیت‌الله خامنه‌ای صرفاً مجموعه‌ای از دیدگاه‌ها و رهنمودهاست یا منظومه‌ای منسجم با روابط معنادار میان مبانی، اصول، اهداف و راهبردها، بر ضرورت بررسی دقیق ساختار و منطق درونی این مکتب تأکید کرد.
دبیر نشست، صورت‌بندی سه‌گانه «جهان‌بینی، ایدئولوژی و استراتژی» پیشنهادی نویسنده را یکی از الگوهای تحلیل این منظومه دانست و پرسش‌هایی درباره قابلیت استخراج این الگو از آثار و بیانات امامین انقلاب و احتمال تحمیل چارچوبی نظری بر اندیشه آنان مطرح کرد. وی تصریح کرد هدف جلسه، نه تأیید پیشینی یک دیدگاه و نه رد شتاب‌زده دیدگاه دیگر، بلکه ارزیابی مبانی، شواهد و اعتبار روش‌شناختی این صورت‌بندی است.
در ادامه، حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده‌نوری با اشاره به روایت «إنّ دینَ اللهِ لن ینصرَه إلّا مَن حاطَه مِن جمیعِ جوانبِه»، بر ضرورت شناخت جامع و همه‌جانبه دین تأکید کرد. وی نگاه منظومه‌ای به معارف دینی را لازمه فهم درست و کنش آگاهانه دانست و نسبت به آسیب‌های ناشی از برداشت‌های جزئی و ناقص از دین هشدار داد.
حجت‌الاسلام بغدادی نویسنده کتاب «مکتب امام راحل و امام شهید» هم در تبیین روش تدوین اثر، هدف خود را سامان‌دهی مفاهیم و کلیدواژه‌ها در قالب ساختاری منسجم عنوان کرد. وی الگوی سه‌گانه «جهان‌بینی، ایدئولوژی و استراتژی» را مبنای تدوین کتاب دانست و توضیح داد که در این صورت‌بندی، توحید محور جهان‌بینی است، ایدئولوژی به معنای اندیشه راهنما به کار می‌رود و استراتژی ناظر به راهبردهای عملی و اجتماعی است.
حجت‌الاسلام میثم قاسمی، ناقد جلسه نیز ضمن تقدیر از تلاش علمی نویسنده و ارزش تأسیسی و تطبیقی اثر، مهم‌ترین نقد خود را متوجه تعریف «مکتب» و نسبت آن با «منظومه فکری» کرد. وی با اشاره به دیدگاه شهید مطهری، بر ضرورت روشن‌شدن مرز این مفاهیم تأکید کرد و ابعاد انگیزشی، هنری و حماسی را نیز در شناخت مکتب مؤثر دانست. قاسمی همچنین با تفکیک میان منظومه برساختی و منظومه ارگانیک، این پرسش را مطرح کرد که اگر توحید محور منظومه فکری است، پیوند سایر اجزا با این محور چگونه تبیین می‌شود. به اعتقاد وی، قرارگرفتن ایدئولوژی به‌عنوان لایه‌ای مستقل میان جهان‌بینی و استراتژی، نیازمند توضیح روش‌شناختی دقیق‌تری است تا ارتباط اجزای منظومه با مبنای توحیدی روشن بماند.
بخش دیگری از نقد ناقد به معنای اصطلاح ایدئولوژی و نحوه استناد به کاربردهای آن اختصاص داشت. وی تأکید کرد که کاربرد یک اصطلاح در سخنرانی‌ها، به‌تنهایی برای اثبات جایگاه آن به‌عنوان لایه‌ای مستقل در ساختار مکتب کافی نیست و باید بافت و مقصود کاربرد آن نیز بررسی شود. همچنین، تبیین روشن‌تر نسبت مفاهیمی مانند حرکت، پویایی و نقش مردم با مبانی توحیدی را ضروری دانست. در پاسخ به این نقدها، حجت‌الاسلام بغدادی از مبنای سه‌گانه کتاب و کارکرد آن در سامان‌دهی مفاهیم دفاع کرد و دیدگاه‌های خود را درباره مبانی روش‌شناختی اثر بیان کرد.
در پایان، حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده‌نوری با قدردانی از سابقه پژوهشی و تلاش علمی ارائه‌دهنده و ناقد، این نشست را تجربه‌ای ارزشمند و پربار از گفت‌وگوی علمی حوزوی ارزیابی کرد.
وی بر ضرورت استمرار چنین کرسی‌هایی برای تعمیق مباحث، روشن‌شدن اختلاف‌نظرهای روشی و فراهم‌شدن زمینه نقد و تکمیل آثار علمی تأکید کرد.
این کرسی با طرح پرسش‌های بنیادین درباره تعریف مکتب و چگونگی پیوند مبانی نظری با راهبردهای عملی، زمینه‌ای برای گفت‌وگوی علمی و بررسی دقیق‌تر مبانی فکری کتاب «مکتب امام راحل و شهید» فراهم آورد.
انتهای پیام
نظر شما