حجت الاسلام سید محمد جواد انفرادی، از مبلّغین شهرستان آمل، در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به سالروز رحلت ام المؤمنین خدیجه کبری (س) به تبیین نقش تاریخی و تأثیرگذار آن حضرت در دوران رسالت پرداخت و ابعاد گوناگون شخصیت ایشان را از منظر تاریخی و روایی مورد واکاوی قرار داد.
نقش بیبدیل در آغاز رسالت
کارشناس دینی با اشاره به جایگاه ویژه حضرت خدیجه کبری (س) در تاریخ اسلام اظهار داشت: حضرت خدیجه (س)، نخستین زنی بود که رسول خدا (ص) با او ازدواج کرد. منابع تاریخی مانند «مروج الذهب» مسعودی و «الطبقات الکبری» ابنسعد، شرح حال ایشان را در صدر زنان صحابه آوردهاند که خود نشاندهنده عظمت جایگاه ایشان است.
وی با استناد به گزارش یعقوبی از عمار یاسر، به چگونگی خواستگاری پیامبر (ص) از حضرت خدیجه (س) اشاره کرد و یادآور شد: عمار میگوید: «من آگاهترین مردم به ازدواج خدیجه با رسول خدا هستم. روزی من و پیامبر میان صفا و مروه راه میرفتیم که به خدیجه و خواهرش هاله برخوردیم. هاله از من پرسید: آیا دوست تو به خدیجه علاقهای دارد؟ من سخن را به پیامبر رساندم و ایشان فرمودند روزی برای خواستگاری تعیین کنیم. چون آن روز فرا رسید، خدیجه که پدرش از دنیا رفته بود، عمویش عمرو بن اسد را به مجلس آورد. پیامبر نیز با عموهایش به سرپرستی ابوطالب حاضر شدند. ابوطالب در آن مجلس ضمن ستایش خداوند فرمود: برادرزاده من محمد (ص) با هیچ مردی از قریش سنجیده نمیشود، مگر آنکه بر او برتری دارد. اگر اموال او اندک است، مال، یک روزی ناپایدار است. او به خدیجه (س) تمایل دارد و خدیجه نیز به او علاقهمند است. مهریه او را دوازده اوقیه (چهل درهم) قرار دادند.»
سالهای همراهی و وفاداری
حجت الاسلام انفرادی با اشاره به دوران زندگی مشترک پیامبر (ص) و حضرت خدیجه (س) خاطرنشان کرد: رسول خدا (ص) از ۲۵ تا ۵۰ سالگی، یعنی حدود بیست و پنج سال از عمر شریفشان را که تمام دوران جوانی ایشان بود، با حضرت خدیجه کبری (س) گذراندند و تا هنگامی که آن بانو زنده بودند، با زن دیگری ازدواج نکردند. پس از رحلت ایشان نیز همواره از او به نیکی یاد میکردند و او را بهترین همسر خویش میدانستند.
وی به فرزندان حضرت خدیجه (س) اشاره کرد و افزود: در منابع تاریخی، فرزندانی برای رسول خدا (ص) از حضرت خدیجه (س) ذکر شده که همگی پیش از اسلام از دنیا رفتند، اما فاطمه زهرا (س)، تنها یادگار باقیمانده از این پیوند مبارک بود که خداوند متعال امامت را در نسل او قرار داد و یازده امام معصوم از نسل ایشان پدید آمدند.
فضیلتهای بیشمار در کلام معصومان (ع)
مبلّغ شهرستان آمل به بیان فضایل حضرت خدیجه (س) از منظر روایات پرداخت و تصریح کرد: در ثنای این بانوی بزرگوار همین بس که رسول خدا (ص) فرمودند: «سوگند به خدا که خداوند بهتر از او را به من عطا نکرد. او ایمان آورد هنگامی که مردم کافر بودند، مرا تصدیق کرد آنگاه که مردم تکذیبم میکردند، با اموالش مرا یاری داد و خداوند از ناحیه او به من فرزندانی روزی کرد، در حالی که از دیگر زنان از فرزند محروم شدم.»
وی افزود: در روایت معروفی از جبرئیل امین نقل شده که به حضور پیامبر (ص) آمد و عرض کرد: «از طرف پروردگار به خدیجه سلام برسان.» پیامبر (ص) این پیام را به ایشان رساندند و حضرت خدیجه (س) در پاسخ فرمودند: «اللهُ السَّلامُ وَ مِنهُ السَّلامُ وَ عَلَی جِبرئیلَ السَّلامُ»؛ خداوند خود سلام است و سلام از اوست و بر جبرئیل نیز سلام باد.
وی به بشارت پیامبر (ص) به حضرت خدیجه (س) اشاره کرد و ابراز داشت: رسول خدا (ص) فرمودند: «جبرئیل نزد من آمد و گفت: خدیجه را به خانهای در بهشت که از یاقوت و زبرجد ساخته شده مژده بده، خانهای که در آن نه سروصدایی هست و نه رنج و سختیای.»
خانهای که محل نزول وحی بود
حجت الاسلام انفرادی با اشاره به فضیلت خانه حضرت خدیجه کبری (س) در مکه تأکید کرد: در منابع تاریخی آمده است که پس از مسجدالحرام، خانه حضرت خدیجه (س) برترین خانههای مکه شمرده میشود. این افتخار از آن روست که آیات بسیاری از قرآن کریم در این خانه بر پیامبر اکرم (ص) نازل شد و فرزندان خدیجه در این خانه دیده به جهان گشودند.
افتخار اهل بیت (ع) به مادرشان
پژوهشگر حوزه با اشاره به روایتی از امام حسین (ع) خاطرنشان کرد: اهل بیت عصمت و طهارت (ع) همواره به مادرشان حضرت خدیجه (س) افتخار میکردند. امام حسین (ع) در برابر لشکر ابنزیاد در خطبهای فرمودند: «آیا میدانید که مادربزرگ من، خدیجه دختر خویلد است؟» این بیان نشاندهنده جایگاه والای آن حضرت در خاندان وحی است.
نخستین زن مسلمان؛ الگویی برای همه زنان
وی با اشاره به جایگاه تاریخی حضرت خدیجه (س) به عنوان نخستین زن مسلمان تصریح کرد: در سه سال دعوت پنهانی رسول خدا (ص)، تنها چند نفر از خاندان ایشان اسلام آوردند. در میان مردان، نخستین شخص حضرت علی (ع) و در میان زنان، حضرت خدیجه (س) بود. این افتخار بزرگ، نشاندهنده بصیرت و درک عمیق ایشان از حقیقت دعوت نبوی است.
حجت الاسلام انفرادی در تبیین اهمیت اسلام آوردن حضرت خدیجه (س) یادآور شد: با توجه به شرایط سیاسی و اجتماعی عصر جاهلی، اسلام آوردن ایشان توان تبلیغی رسول خدا را افزایش داد و راهکاری برای برونرفت از مشکلاتی بود که عدم ایمان برخی نزدیکان پیامبر برای ایشان ایجاد کرده بود. همچنین حضور خدیجه (س) در نماز جماعت همراه پیامبر (ص) و حضرت علی (ع) که سهنفره تشکیل میدادند، هم مایه آرامش خاطر پیامبر بود و هم زمینهساز توسعه فرهنگ اسلام در میان زنان میشد.
وی به نقل از عفیف کندی در چگونگی این حضور گفت: عفیف میگوید: «من مردی تاجر بودم. روزی با عباس بن عبدالمطلب در کنار کعبه نشسته بودم که ناگهان مردی از گوشهای وارد شد و در مقابل کعبه ایستاد و به نماز مشغول گشت. پس از او، زنی و سپس جوانی آمدند و با او به نماز ایستادند. از عباس پرسیدم این چه دینی است؟ عباس گفت: این محمد بن عبدالله است که گمان میکند رسول خداست و به زودی گنجهای کسری و قیصر بر او گشوده خواهد شد. آن زن، خدیجه دختر خویلد، همسر اوست که به وی ایمان آورده و آن جوان هم پسرعمویش علی بن ابیطالب است که به او گرویده است.» عفیف میگوید: «کاش من در آن روز به او ایمان آورده و از وی پیروی کرده بودم!»
ثروتی در خدمت اسلام
کارشناس دینی با اشاره به نقش اقتصادی حضرت خدیجه (س) در پیشبرد اهداف اسلام اظهار داشت: حضرت خدیجه (س) پیش از ازدواج با رسول خدا (ص)، از ثروتمندترین زنان جزیرةالعرب بود. بخش مهمی از این ثروت از طریق تجارت به دست آمده بود و بخشی نیز از پدرش به وی به ارث رسیده بود.
وی افزود: ایشان اموالش را به صورت مضاربه در اختیار مردان امین میگذاشت تا به سفرهای تجاری بروند و سود حاصله را تقسیم کنند. با شناختی که از درایت، راستگویی، امانتداری و اخلاق نیکوی رسول خدا (ص) پیش از بعثت داشت، از ایشان خواست تا همراه غلامش میسره برای تجارت به شام برود. پیامبر (ص) این پیشنهاد را پذیرفت و با داد و ستدهای خود، کاروان را از سود سرشاری بهرهمند ساخت و خدیجه (س) نیز آنچه را وعده کرده بود به ایشان پرداخت.
مبلّغ شهرستان آمل با اشاره به نقش تعیینکننده این ثروت در دوران سخت محاصره شعبابیطالب تصریح کرد: قریش با به کارگیری همه توان خود، از حربه اقتصادی غافل نماند و با محاصره سهساله، فشار شدیدی بر پیامبر (ص) و یارانش وارد آورد. در چنین شرایطی، اموال حضرت خدیجه (س) توانست بخش مهمی از توطئههای اقتصادی دشمن را خنثی کند. رسول خدا (ص) در این باره فرمودند: «هیچ ثروتی مانند ثروت خدیجه به من سود نبخشید.»
وی ادامه داد: اموال خدیجه (س) به قدری زیاد بود که تا هجرت به مدینه، پیامبر (ص) از آن برای تقویت اسلام استفاده کرد. در واپسین روزهای حضور در مکه، رسول خدا به حضرت علی (ع) دستور داد با اموال باقیمانده خدیجه (س) برای هجرت خود و گروهی از بنیهاشم شترانی بخرد. ابوعبیده در این باره میگوید: از عبدالله بن ابیرافع پرسیدند آیا رسول خدا مالی داشت که اینگونه خرج کند؟ گفت: از پدرم پرسیدم، گفت: مگر از ثروت خدیجه بیخبری؟ پیامبر فرمود: هیچ مالی به اندازه ثروت خدیجه مرا نفع نبخشید. تا وقتی رسول خدا در مکه بود، با مال خدیجه بدهکاران و اسیران را آزاد میکرد، از ناتوانان دستگیری مینمود، به نیازمندان میبخشید و فقرای اصحاب را مهمان میکرد.
توجه به عواطف نبوی
کارشناس دینی به بعد عاطفی شخصیت حضرت خدیجه (س) اشاره کرد و یادآور شد: آن حضرت علاوه بر کمکهای مادی، همواره پاسخگوی عواطف رسول خدا (ص) نیز بود. وقتی حلیمه سعدیه، دایه پیامبر (ص) نزد ایشان آمد و از خشکسالی و هلاکت چهارپایانش شکایت کرد، رسول خدا با خدیجه (س) سخن گفت و ایشان بیدرنگ چهل گوسفند و یک شتر بارکش به او بخشید و با نیکی او را به خانوادهاش بازگرداند.
وی تأکید کرد: حضرت خدیجه (س) مصداق کامل آیه ۲۶۲ سوره بقره است: « الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا یُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًی ۙ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلَا هُمْ یَحْزَنُونَ؛ کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق میکنند، سپس در پی آنچه انفاق کردهاند، منتی نمیگذارند و آزاری نمیرسانند، پاداششان نزد پروردگارشان محفوظ است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین میشوند.» آن حضرت بدون هیچ چشمداشتی، همه داشتههای خود را در راه اقامه توحید در جامعه شرکآلود آن روز، در اختیار آخرین فرستاده الهی قرار داد و بدینسان نام خود را در تاریخ اسلام جاودانه ساخت.
نظر شما