به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجتالاسلام محمدحسن رستمی، عضو هیئت علمی و مدیر گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد، در سلسله نشستهای مجازی «سی شب، سی آیه» که به همت انجمن علمی دانشجویی علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد و با همکاری کانون قرآن و عترت دانشگاه حضرت معصومه سلاماللهعلیها برگزار شد، به بررسی و تبیین آیه ۲۴ سوره عبس پرداخت.
وی با اشاره به فضای نزول این سوره اظهار داشت: سوره عبس از سورههای مکی و از آیاتی است که پیش از هجرت پیامبر اکرم (ص) نازل شده است. در این سوره خدای متعال پس از یادآوری نعمتها و تذکر به انسان، از ناسپاسی او سخن میگوید و در ادامه به یکی از نکات مهم تربیتی اشاره میکند؛ آنجا که میفرماید انسان باید به غذای خود نگاه کند.
حجت الاسلام رستمی با بیان اینکه آیه ۲۴ سوره عبس آیهای کوتاه اما بسیار عمیق است، گفت: این آیه تنها از چند کلمه تشکیل شده است، اما لایههای معنایی فراوانی در آن نهفته است. خطاب این آیه اختصاص به مؤمنان ندارد، بلکه همه انسانها را دربر میگیرد و از انسان میخواهد که به غذای خود توجه و تأمل کند.
وی با اشاره به عمق معنایی متون قرآنی افزود: قرآن کریم متنی پیشرفته و چندلایه است. برخی متون مانند نوشتههای روزنامهای یا متون ساده تنها یک معنا دارند، اما متون عمیقتر ممکن است چندین برداشت و لایه معنایی داشته باشند. برای نمونه، در اشعار حافظ نیز میتوان برداشتهای مختلفی ارائه داد. با این حال، پیشرفتهترین متن، متن قرآن است که از سوی خدای متعال نازل شده و لایههای گوناگون معنایی در آن وجود دارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در ادامه به روشهای مختلف تفسیری درباره این آیه اشاره کرد و گفت: مفسران قرآن با روشها و گرایشهای مختلفی به تفسیر آیات میپردازند. در همین آیه کوتاه نیز میتوان از منظرهای گوناگون تفسیری به معنا و پیام آن پرداخت.
نگاه به غذا؛ نگاهی فراتر از ظاهر
وی با طرح این پرسش که منظور از نگاه کردن به غذا در این آیه چیست، توضیح داد: آیا مقصود نگاه ظاهری با چشم است یا نگاه همراه با تفکر و بصیرت؟ هر یک از این برداشتها میتواند لایهای از معنای آیه را آشکار کند.
حجت الاسلام رستمی در تشریح تفسیر علمی این آیه بیان کرد: برخی مفسران که از روش تفسیر علمی استفاده میکنند، معتقدند نگاه کردن به غذا پیش از خوردن، آثار جسمی و بهداشتی مهمی دارد. بر اساس یافتههای علمی، وقتی انسان به غذای خود نگاه میکند، دستگاه گوارش و غدد بزاقی برای هضم بهتر غذا آماده میشوند و این مسئله در سلامت بدن نقش دارد.
وی با اشاره به دیدگاه برخی پژوهشگران افزود: مرحوم دکتر پاکنژاد، پزشک یزدی که در حادثه انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۰ همراه با شهید آیتالله بهشتی به شهادت رسید، در کتابی با عنوان «اولین دانشگاه و آخرین پیامبر» به چنین ابعادی از آیات قرآن پرداخته است. در این نگاه، گفته میشود بسیاری از مشکلات گوارشی امروز ناشی از بیتوجهی به همین دستور ساده قرآنی است؛ زیرا افراد هنگام غذا خوردن تمرکز ندارند و همزمان به تلویزیون، تلفن همراه یا امور دیگر مشغولاند.
توجه به حلال و حرام در نگاه فقهی
این استاد دانشگاه در ادامه با اشاره به برداشت فقهی از این آیه گفت: اگر یک فقیه به این آیه نگاه کند، آن را ناظر به حلال و حرام بودن غذا میداند. یعنی انسان باید بررسی کند غذایی که میخورد از راه حلال به دست آمده یا نه.
وی افزود: حیوان وقتی گرسنه میشود، به دنبال علف میگردد و تفاوتی میان حلال و حرام نمیشناسد، اما انسان باید نسبت به لقمه خود حساس باشد. یکی از مشکلات جدی جامعه امروز نیز گرفتار شدن به لقمههای حرام است؛ لقمهای که میتواند سرنوشت معنوی انسان را تحت تأثیر قرار دهد.
حجت الاسلام رستمی با یادآوری سخنی از امام حسین(علیهالسلام) در واقعه عاشورا گفت: آن حضرت هنگامی که با لشکریان عمر سعد سخن میگفتند و میدیدند آنان سخنان حق را نمیپذیرند، فرمودند شکمهای شما از حرام پر شده است. وقتی انسان به لقمه حرام آلوده شود، قدرت تشخیص حق را از دست میدهد.
وی در ادامه به تفسیر کلامی آیه اشاره کرد و اظهار داشت: از منظر علم کلام نیز این آیه میتواند نشانهای برای شناخت خداوند باشد. انسان اگر به غذای خود توجه کند، در مییابد که این غذا چگونه به دست او رسیده و چه نظام دقیق و شگفتانگیزی در طبیعت برای تولید آن وجود دارد.
این پژوهشگر علوم قرآنی ادامه داد: دانهای کوچک در خاک قرار میگیرد و با کمک آب، خاک، نور خورشید و مجموعهای از عوامل طبیعی به گیاهی پربار تبدیل میشود. این فرایند دقیق نشاندهنده قدرت و تدبیر الهی است. قرآن نیز در ادامه همین آیات به نزول باران، شکافتن زمین و رویش گیاهان اشاره میکند تا انسان از این طریق به معرفت خداوند برسد.
حجت الاسلام رستمی به تفسیر عرفانی این آیه پرداخت و گفت: در نگاه عرفانی، مقصود از غذا تنها غذای جسم نیست، بلکه غذای روح نیز مورد توجه قرار میگیرد. همانگونه که جسم انسان با غذا رشد میکند، روح انسان نیز با دانش، اندیشه و معارف تغذیه میشود.
وی تصریح کرد: انسان باید مراقب باشد چه دانشی را وارد ذهن خود میکند، چه سخنی میشنود و چه آموزهای را میپذیرد؛ زیرا همین آموزهها شخصیت معنوی انسان را شکل میدهند.
مدیر گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد همچنین به روایتی از امام صادق (ع) اشاره کرد و گفت: در برخی تفاسیر روایی نقل شده است که وقتی از امام صادق (ع) درباره این آیه پرسیده شد، فرمودند منظور این است که انسان باید بنگرد علم خود را از چه کسی میگیرد.
وی افزود: این سخن در فضای فکری زمان امام صادق(ع) معنا پیدا میکند؛ دورانی که فرقهها و جریانهای مختلف فکری در جهان اسلام شکل گرفته بودند و هر کدام دیدگاه خاص خود را مطرح میکردند. در چنین شرایطی امام به مخاطبان خود هشدار میدهند که مراقب باشند دانش و معارف دینی را از چه منبعی دریافت میکنند.
حجت الاسلام رستمی به بعد اخلاقی این آیه نیز اشاره کرد و گفت: از منظر اخلاقی نیز میتوان این آیه را چنین تفسیر کرد که انسان باید به غذای خود توجه داشته باشد، نه غذای دیگران. برای مثال در یک مهمانی، شایسته نیست فرد به غذای دیگران نگاه کند و میزان خوردن آنان را زیر نظر بگیرد؛ زیرا این کار با آداب اخلاقی سازگار نیست.
وی تأکید کرد: آیه «فَلْیَنظُرِ الْإِنسَانُ إِلَیٰ طَعَامِهِ» با وجود کوتاهی، ظرفیتهای تفسیری فراوانی دارد و میتوان از منظرهای علمی، فقهی، کلامی، عرفانی، روایی و اخلاقی به آن نگریست؛ امری که نشاندهنده عمق و چندلایه بودن معارف قرآن کریم است.
انتهای پیام/
حوزه/ حجت الاسلام رستمی با تأکید بر لایههای معنایی آیه «فَلْیَنظُرِ الْإِنسَانُ إِلَیٰ طَعَامِهِ» گفت: همانگونه که جسم انسان با غذا رشد میکند، روح او نیز با دانش، اندیشه و معارفی که میآموزد تغذیه میشود.
نظر شما