حجت الاسلام والمسلمین علی سیفی آملی، مسئول مدرسه علمیه حضرت حجت (عج) در گفت و گو با خبرگزاری حوزه در تهران با بیان اینکه امام جعفر صادق (ع) در دوران امامت شان که همزمان با افول حکومت امویان و ظهور عباسیان بود، سیاستی هوشمندانه در پیش گرفتند که هم به حفظ کیان شیعه انجامید و هم به گسترش معارف اسلامی کمک شایانی کرد، اظهار داشت: سیره سیاسی و شیوه مذاکره ایشان میتواند الگویی برای مدیریت بحرانهای سیاسی و تعامل با جریانهای قدرت باشد.
امام جماعت مسجد جامع امام رضا علیه السلام شهرک اکباتان تهران گفت: امام صادق (ع) با درک شرایط حساس سیاسی، از هرگونه همکاری مستقیم با حکومتهای وقت پرهیز میکردند. این سیره در روایات منقول از حضرت قابل مشاهده است: «عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (ع) قَالَ: الْعَامِلُ بِالظُّلْمِ وَ الْمُعِینُ لَهُ وَ الرَّاضِی بِهِ شُرَکَاءُ ثَلَاثَتُهُمْ». همکاری با نظام جور را به مثابه خود ظلم دانسته است. ظالم و یاور وی در ظلم و نیز کسی که به ستم او رضا میدهد، هر سه در ظلم شریکاند. این رویکرد نشاندهنده سیاست کلی امام در عدم مشروعیت بخشی به حاکمان جور است، در عین حال که ایشان از هرگونه مواجهه مستقیم و خشونتآمیز نیز پرهیز میکردند.
امام صادق (ع) به مناظرات علمی با مخالفان میپرداختند
استاد خارج فقه گفت: امام صادق(ع) با تأکید فراوان فرمودند: «خاصَمُوهُمْ وَ بَیِّنُوا لَهُمُ الْهُدی الَّذِی اَنْتُمْ عَلَیْهِ، وَ بَیِّنُوا لَهُمْ ضَلالَتَهُمْ، وَ بَاهِلُوهُمْ فِی عَلِیٍّ (ع): با مخالفان، بحث و ستیز کنید و راه هدایت را که شما در آن راه هستید برای آنها بیان نمایید، و (علل) گمراهی آنها را توضیح دهید، و با مخالفان علی(ع) مباهله (نفرین به همدیگر و درخواست بلا از درگاه خدا برای طرفداری باطل) نمایید.»
حجت الاسلام والمسلمین سیفی آملی گفت: در دوران امام صادق(ع)، فردی به نام «جعد بن درهم» با ایجاد بدعت و مخالفت با اسلام، گروهی از پیروان را به دور خود جمع کرد. سرانجام، او در روز عید قربان اعدام شد.
وی در همین زمینه افزود: یکی از کارهای عجیب او این بود که مقداری خاک و آب را درون شیشهای ریخت و پس از چند روز، حشرات و کرمهایی در آن ظاهر شدند. سپس او نزد مردم آمد و ادعا کرد: «من این حشرات را آفریدهام، چون علت به وجود آمدنشان بودم؛ پس من خدای آنها هستم!» وقتی این خبر به امام صادق(ع) رسید، حضرت در پاسخ فرمودند:«به او بگویید: تعداد این حشرات چقدر است؟ چند تا نر و چند تا ماده هستند؟ وزن هرکدام چقدر است؟ و از او بخواهید شکل آنها را تغییر دهد، زیرا کسی که آفریدگار آنهاست، میتواند آنها را به شکل دیگری درآورد.» این پاسخ قاطع امام(ع)، ادعای دروغین جعد بن درهم را بیاساس کرد.
مناظرات روشی برای گسترش معارف اسلامی در جامعه است
مسئول مدرسه علمیه حضرت حجت علیه السلام تهران خاطرنشان کرد: امام جعفر صادق (ع) در موارد خطر، شیعیان را به تقیه توصیه میکردند. از حضرت نقل شده: «اتَّقُوا علی دِینِکُم فاحجِبُوهُ بِالتَّقیَّةِ ؛ فإنّهُ لا إیمانَ لِمَن لا تَقیَّةَ لَهُ ، إنّما أنتُم فی النّاسِ کالنَّحلِ فی الطَّیرِ ؛ لَو أنَّ الطَّیرَ تَعلَمُ ما فی أجوافِ النَّحلِ ما بَقِیَ مِنها شیءٌ إلاّ أکَلَتهُ. نگران دین خود باشید و آن را با تقیّه پوشیده نگه دارید؛ زیرا کسی که تقیّه ندارد ایمان ندارد. شما در میان مردم مانند زنبوران عسل در میان پرندگان هستید. اگر پرندگان بدانند که درون زنبور عسل چیست، همه آنها را می خورند و چیزی باقی نمی گذارند.» این روایت نشاندهنده جایگاه ویژه تقیه در سیره امام به عنوان راهبردی برای حفظ جان و عقیده شیعیان در شرایط خفقان است.
امام صادق (ع) در موارد لازم با حاکمان زمان خود وارد مذاکره میشدند
استاد خارج فقه خاطرنشان کرد: امام صادق(ع) با وجود تقیه شدیدی که در برابر منصور داشت از بیان حقایق خودداری نمیفرمود و به تعبیر امروزی، مبارزهای نرم را شیوه خود قرار داده بود. نمونهای از این نوع برخورد امام اشاره میکنیم: «منصور در نامهای به امام صادق(ع) نوشت چرا مانند دیگر مردم با ما معاشرت نمیکنی؟ امام پاسخ داد: ما چیزی(از دنیا) در اختیار نداریم که برای حفظ آن از تو بترسیم و شأنی از آخرت در تو نیست که به امید آن به نزدت آییم. نه در نعمتی هستی که به تهنیت آن ملاقاتت کنیم و نه خود را صاحب مصیبت میدانی که برای تسلیت به حضورت برسیم.» منصور در جواب حضرت، نوشت برای نصیحت و خیرخواهی با ما مصاحبت داشته باش. امام جواب داد: کسی که دنیا را میطلبد تو را نصیحت نمیکند و آنکه جویای آخرت است با تو همنشین نمیشود.» این گفتگو نشاندهنده مهارت امام در مذاکره با حاکمان، همزمان با حفظ مواضع اصولی است.
حجت الاسلام والمسلمین سیفی آملی افزود: سیره سیاسی امام صادق(ع) در یکی از پیچیدهترین و بحرانیترین مقاطع تاریخ اسلام، الگویی بینظیر از مدیریت هوشمندانه بحران، حفظ استقلال اعتقادی و تعامل سنجیده با قدرتهای زمانه است. آن حضرت با پرهیز از مشروعیتبخشی به حکومتهای جائر، حفظ فاصله از ساختارهای قدرت، و تمرکز بر گسترش علم و معرفت، توانست شیعه را از خطر نابودی نجات دهد و پایههای فکری مکتب اهلبیت (ع) را تقویت کند.
امام صادق زمینهساز گسترش فرهنگی و علمی مکتب در سراسر جهان اسلام شدند
امام جماعت مسجد جامع امام رضا علیه السلام شهرک اکباتان افزود: امام(ع) با بهرهگیری از مناظرات علمی، استفاده بجا از تقیه، و برخورد سنجیده با خلفای اموی و عباسی، سیاستی چندلایه و هدفمند را دنبال کرد که نه تنها موجب بقای شیعه در دل بحرانها شد، بلکه زمینهساز گسترش فرهنگی و علمی این مکتب در سراسر جهان اسلام گردید.
استاد خارج فقه در پایان گفت: سیره امام صادق علیه السلام نشان میدهد که تعامل با قدرت، اگر با حکمت، تقوا و بینش بلندمدت همراه باشد، میتواند بدون سازشکاری، منجر به حفظ هویت، نفوذ فرهنگی و قدرت نرم شود. این مدل سیاستورزی، درسی است ماندگار برای همه جریانهای فکری و دینی در مواجهه با نظامهای حاکم، بهویژه در دورانهای بحران و استبداد.
نظر شما