به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، علی شیرخانی، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی قم، امروز دوشنبه ۱۲ اردیبهشت ماه در نشست تخصصی «بعثت مردم؛ خوانش فقهی ـ سیاسی» که در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد، به تبیین علمی مفهوم «بعثت خیابانی» یا «حضور خیابانی» پرداخت و گفت: برای ورود علمی به این بحث، ابتدا باید مفاهیم بنیادین آن از جمله فقه و سیاست تعریف شود تا امکان بررسی فقهی ـ سیاسی فراهم گردد.
وی با اشاره به تعاریف متعدد فقه، مخرجمشترک این تعاریف را «بهدست آوردن احکام شرعی از منابع معتبر» دانست و افزود: امام خمینی در کتاب «اجتهاد و تقلید» تعریف ویژهای از فقه ارائه میکند که بهزعم من بسیار دقیق است. ایشان فقه را «قانون معاش و معاد پس از معرفت به معارف الهی» میدانند؛ بدین معنا که فقه باید قوانین اداره زندگی انسان را در ابعاد سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و امنیتی ارائه کند و در نهایت نیز به رستگاری انسان منتهی شود.
شیرخانی ادامه داد: بر اساس همین مبنا، امام خمینی پس از انقلاب، حکومت را «فلسفه عملی تمام فقه» و «تئوری اداره جامعه از گهواره تا گور» معرفی میکنند؛ بنابراین ساختار فقه، با همه ابواب سنتی خود از طهارت تا دیات، در نهایت به اداره جامعه و حکومت بازمیگردد.
استاد دانشگاه آزاد اسلامی قم با اشاره به تعدد تعاریف سیاست، آن را «تدبیر امور جامعه» دانست و گفت: سیاست مادر بسیاری از علوم است و آثار گستردهای در عرصههای مختلف دارد. از ترکیب مفاهیم فقه و سیاست نیز فقه سیاسی یا «فقه الحکومه» شکل میگیرد که امکان تحلیل فقهی مسائل اجتماعی و حکومتی را فراهم میکند.
وی رویکردهای مختلف به فقه را در سه سطح «فردی»، «اجتماعی» و «حکومتی» توضیح داد و بیان کرد: فقه سنتی عمدتاً مکلفمحور و ناظر به تکالیف فردی است، اما برخی فقها معتقدند فقه باید به عرصه اجتماعی نیز ورود کند. جریان فکری امام خمینی و شاگردان ایشان نیز بر این باورند که فقه علاوه بر دو سطح فردی و اجتماعی، «فقه الحکومه» نیز هست و باید در مسائل مدیریتی و اداره جامعه حضور فعال داشته باشد. به همین دلیل حتی مباحثی مانند طهارت نیز در نگاه امام میتواند قرائت حکومتی پیدا کند.
شیرخانی افزود: در تمامی این رویکردها ـ فردی، اجتماعی و حکومتی ـ یک مقوله مشترک وجود دارد و آن «جهاد» است. چه فرد مسلمان باشد، چه جامعه مسلمان و چه حکومت اسلامی، مفهوم جهاد همواره در متن فقه جای دارد. از این حیث میتوان «بعثت خیابانی» را که در بستر جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران شکل گرفت، ذیل مفهوم جهاد تحلیل کرد.
وی جهاد را دارای مراتب مختلف دانست و گفت: در متون اخلاقی و عرفانی، جهاد اکبر بهعنوان جهاد با نفس مطرح شده و هر مسلمانی باید ابتدا این مرحله را طی کند. جهاد اصغر نیز در روایات مربوط به حضور رزمندگان در میدان نبرد مطرح شده است.
این پژوهشگر تأکید کرد: با توجه به تعریف امام خمینی از فقه بهعنوان قانون اداره زندگی و نیز گستره مفهوم سیاست، میتوان حضور مردم در عرصه اجتماعی و خیابانی را در چارچوب «فقه سیاسی» مورد بررسی قرار داد.
استاد دانشگاه آزاد اسلامی قم، با اشاره به جهاد کبیر و جهاد دفاعی، به تبیین مفهوم و ضرورت این دو نوع جهاد از منظر اسلامی پرداخت و با استناد به آیات قرآن و تفسیر مفسرین بزرگ، به ویژه مرحوم طبرسی، گفت: جهاد کبیر به معنای جهاد علمی و فرهنگی است. پس از اینکه نفس انسان غلبه کرد، باید مسائل علمی و فرهنگی را از منظر دین خود منتقل کنیم. این شامل بیان آموزههای اسلامی به پیروان خود و همچنین به دیگران است.
وی در ادامه به دو نوع جهاد، یعنی جهاد دفاعی و جهاد ابتدایی اشاره کرد و افزود: جهاد ابتدایی باید با حضور معصومین صورت گیرد، هرچند در زمان حاضر فقها با شرایط خاص میتوانند به این موضوع بپردازند.
شیرخانی همچنین درباره جهاد دفاعی گفت: این نوع جهاد مورد اتفاق فقهاء است و در زمانی که سرزمینهای اسلامی در معرض هجوم قرار میگیرد، واجب است که مسلمانان از خود دفاع کنند. در شرایط کنونی، مردان و زنان و نوجوانان باید در مقابل تهدیدات دشمن آماده باشند.
وی به تاریخ معاصر ایران و هجوم به جمهوری اسلامی در نهم اسفند ماه نیز اشاره کرد و گفت: بر اساس جهاد دفاعی، هر مسلمان مکلف به دفاع از کشور خود است. ستونهای جهاد دفاعی میتواند شامل فعالیتهای نظامی و دیپلماتیک باشد. ما باید با ارسال سفراء و اطلاعرسانی به جهانیان، ابعاد تجاوزات دشمن را بررسی کنیم.
شیرخانی با اشاره به اهمیت جهاد تبیینی، گفت: تبیین آموزههای اسلام و جهاد فرهنگی باید در دستور کار قرار گیرد، زیرا این امر باعث تقویت ایمان و آگاهی در برابر چالشهای مختلف میشود.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی قم با اشاره به اظهارات اخیر مقامهای آمریکایی و درخواستهای بستههای تحریمی، تأکید کرد: دشمنان در حال انجام عملیاتهای مختلف علیه ایران هستند و اقدامات آنها جلوههای متعددی در سطح جهان دارد.
شیرخانی در این راستا به نمونههای برجسته از حضور دشمن در خیابانهای کشور اشاره کرد و افزود: پس از چهلوشش سال از نظام جمهوری اسلامی و ولایت فقیه، دشمنان خارجی و داخلی با طرحریزیهای متعدد تلاش میکنند نظام را تضعیف و ساقط کنند. این حملات، چه در قالب تحریم، چه در قالب اغتشاش و ناآرامیهای خیابانی، نشاندهنده راهبرد دشمن برای ناامنسازی و بیثباتسازی کشور است.
وی تصریح کرد: رهبر معظم انقلاب چند هفته پیش از شهادتشان هشدار داده بودند که در صورت بروز هرگونه اتفاق، مردم ایران با حضورشان در صحنه از اسلام، نظام و قرآن دفاع خواهند کرد و این حضور در خیابانها، یکی از جلوههای دفاع در قالب جهاد دفاعی است. این حضور سبب تقویت روحیه مقاومت و تبیین مسائل در قالب جهاد تبیینی میشود؛ جهادی که علیرغم سختیهای آن، نقش موثری در آگاهیبخشی و مقابله فرهنگی با تهدیدات دارد.
استاد دانشگاه آزاد بر اهمیت برپایی موکبها و مکانهای استقرار برای تبیین جایگاه و دلایل مسائل جاری تأکید کرد و اظهار داشت: هر شب در این موکبها سخنرانیهایی صورت میگیرد که ابعاد بحران و راهکارهای برونرفت از آن به مردم و مخاطبان به شکل شفاف و منسجم شرح داده میشود. این نوع فعالیت، در حقیقت نمونهای از جهاد تبیینی است که باعث تبیین و روشنسازی اهداف و مسیرهای مختلف میشود.
وی همچنین به بازتاب جهانی و بینالمللی تلاشهای جمهوری اسلامی در مقابل تهدیدات اشاره کرد و گفت: واکنشهای مثبت و تحسینبرانگیز برخی شخصیتهای جهانی، از جمله یک خواننده معروف در تایلند که در تلویزیون گفت ایران در مقابل قدرتهای جهانی مقاومتی مثالزدنی داشته است، نشان دهنده اثربخشی تبیینهای ما بر افکار عمومی جهان است.
شیرخانی ضمن اشاره به مفاهیم تبیین در علوم انسانی و فلسفه، تاکید کرد: تبیین یعنی جستوجوی چرایی و دلایل امور، و در اسلام رسالت انبیاء، وصایت اوصیا و نیابت علما، همه در جهت تبیین اهداف اسلامی و دقایق آن است. همانطور که حضرت زینب سلاماللهعلیها در واقعه کربلا و شام، جهاد تبیینی انجام داد، امروز هم باید این راه ادامه یابد.»
استاد دانشگاه آزاد به شرایط جاری کشور و تهدیدات پس از حمله نهم اسفند ماه اشاره کرد و افزود: در این حمله، جمهوری اسلامی با هدایت ولایت فقیه، مورد هجوم قرار گرفت و شهدای بسیاری در رأس رهبری و در صفوف جامعه به دست دشمنان ظلم شدند. بر اساس وظیفه شرعی و ملی، هر مسلمان و مکلفی در این شرایط باید دفاع کند و در این راه، جهاد دفاعی بر همه واجب است.
وی به نمونههایی از حضور مردم در عرصه عملی اشاره کرد و گفت: پویش «جانفدا» که نزدیک به ۳۲ میلیون نفر از مردان و زنان، نوجوانان و جوانان در آن ثبتنام کردند، نمادی از حضور فعال و موثر در جهاد دفاعی است. این حضور در قالبهای مختلف، از جمله فعالیت نیروهای مسلح، دیپلماسی و تبیین، نشان میدهد که ملت ایران در مقابل تجاوز و تهدیدات دشمنان، آماده است.
شیرخانی بر لزوم هماهنگی و استمرار فعالیتهای فرهنگی، نظامی و سیاسی تأکید کرد و افزود: ما باید با مدیریت هوشمندانه، در عرصههای مختلف اعم از نظامی، دیپلماتیک و فرهنگی، مقابل تهدیدات دشمنان استوار بایستیم و بتوانیم از حقوق و منافع ملی خود دفاع کنیم.
نظر شما