به گزارش خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام والمسلمین علیرضا پیروزمند، در نشست «بازخوانی و تحلیل پیام رهبر شهید انقلاب اسلامی حضرت آیتاللهالعظمی امام خامنهای(ره)» که به مناسبت یکصدمین سال بازتأسیس حوزه علمیه قم در اردیبهشت ماه سال ۱۴۰۴ صادر گردید با اشاره به اسناد ماندگار بهجایمانده از رهبر شهید انقلاب اسلامی، گفت: یکی از این اسناد راهبردی، «پیام حوزه پیشرو و سرآمد» است که بهعنوان نقشهراه حوزهای کارآمد و سرآمد مورد توجه قرار گرفت. بازخوانی این سند از آن رو ضروری است که ایده بلند رهبری و ضرورت تحول در حوزههای علمیه بیش از پیش در کانون توجه قرار گیرد.
عضو هیأت علمی فرهنگستان علوم اسلامی قم افزود: رویکرد کلی رهبر شهید نسبت به حوزههای علمیه و دیگر نهادها همواره بر این اصل استوار بود که ضمن توجه به نقاط قوت و دستاوردها، نقاط ضعف نیز بیان شود، آیندهنگری صورت گیرد و حرکت رو به جلویی برای حوزه ترسیم گردد. از این رو، باید به توصیهها و مطالبات رهبری درباره حوزه عمل کنیم، اما این توجه نباید ما را از نقاط ضعف خود و آنچه ایشان بر وقوع آن تأکید داشتند غافل کند.
«تمدن نوین اسلامی» قله پیشرو
حجتالاسلام والمسلمین پیروزمند با الهام از فرمایشات رهبر شهید، زنجیرهای از مفاهیم را تبیین کرد و اظهار داشت: رهبر شهید قلهای را فراروی همه نهادها از جمله حوزه علمیه قرار داد که سایر مطالبات و حتی تحلیل ایشان از وضعیت گذشته، حال و آینده بر اساس آن قله بیان شده است. آن قله، «تمدن نوین اسلامی» است. این تعبیر برای نخستین بار در بیانیه گام دوم به کار رفت که فرمودند: «استقرار تمدن اسلامی، برترین هدف دنیایی انقلاب است».
این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: برای آنکه حوزه بتواند به سوی این قله حرکت کند و سهم خود را در دستیابی به آن ایفا نماید، راهبرد اصلی رهبری که در این پیام، برای نخستین بار با تعبیر «بلاغ مبین» از آن یاد شده، عبارت است از نقشآفرینی رسالتمحور و تبیینگر حوزه علمیه در مسیر تمدنسازی نوین اسلامی است.
تحول در سه عرصه
حجتالاسلام والمسلمین پیروزمند با اشاره به فرآیند شکلگیری «بلاغ مبین» اظهار داشت: این بلاغِ روشنگر و رسا، بدون تحقق پیشنیازهای مشخصی امکانپذیر نیست. آن پیشنیاز «تحول در سه عرصه محتوا، نیروی انسانی و مدیریت» است، که این سهگانه، هسته اصلی هر گونه دگرگونی هدفمند در ساختارهای فکری و اجرایی حوزههای علمیه را تشکیل میدهد.
عضو هیأت علمی فرهنگستان علوم اسلامی قم افزود: آنچه میتواند این تحول را قاعدهمند و پایدار کند، اتخاذ یک «سیاست سهسطحی» است که در ابعاد یادشده به کار گرفته میشود. این سیاست نه در بیانیه اخیر، بلکه در بیانات رهبر معظم انقلاب در سال ۱۳۷۴ و هنگام تشرف به حوزه علمیه قم تبیین شده است. از آنجا که آن سخنان، یک کلام ماندگار و راهگشاست، من آن را مبنا قرار داده و در شرح بیانیه اخیر از آن وام میگیرم.
سه وظیفه همزمان حوزه برای تحقق تمدن نوین اسلامی
این استاد حوزه در ادامه به نقل از رهبر شهید گفت: ایشان در آن سالها فرمودند «حوزه همزمان سه وظیفه دارد: حفظ، ترمیم و بالندگی». سپس با تفکیک دقیق میان این سه مفهوم، تفاوت «حفظ» (نگهداری میراث) با «ترمیم» (بازسازی و اصلاح نواقص) و نیز «بالندگی» (رشد پویا و نوآورانه) را تبیین کردند.
حجتالاسلام والمسلمین پیروزمند با اشاره به زنجیره مفهومی از «تمدن اسلامی» تا «سیاست ترمیم» خاطرنشان کرد: اگر این مسیر را از کلان به خرد (از هدف تا مبدأ) بررسی کنیم، اکنون میتوان از پایین به بالا بازخوانی کرد که حوزه علمیه از طریق استمرار همزمان در سه مؤلفه «حفظ، ترمیم و بالندگی» امکان تحول و بهرهوری در نیروی انسانی، محتوا و مدیریت را پیدا میکند.
وی در ادامه تصریح کرد: به میزانی که حوزه در این سه عرصه به خلاقیت، نوآوری و بازسازی دست بزند، در تحقق «بلاغ مبین» موفقتر خواهد بود. همچنین توفیق در «بلاغ مبین» به طور مستقیم به ایفای سهم حوزه در «تمدن نوین اسلامی» منجر میشود و مقدمه دستیابی به تمدن اسلامی پایدار و کارآمد خواهد بود.
تمدن اسلامی؛ برترین هدف انقلاب از نگاه رهبر معظم انقلاب
حجتالاسلام والمسلمین پیروزمند به تبیین دقیق مؤلفههای تمدن نوین اسلامی از منظر رهبر شهید انقلاب پرداخت و با اشاره به پیام ایشان، تأکید کرد: این پیام به دلیل تأخر زمانی نسبت به سایر بیانات رهبری، جامعترین و منقحترین چارچوب مفهومی را درباره تمدن اسلامی ارائه داده است.
عضو هیأت علمی فرهنگستان علوم اسلامی قم با بیان اینکه مسئولیت تحقق تمدن اسلامی منحصر به حوزههای علمیه نیست، خاطرنشان کرد: اما از آنجا که حوزه علمیه باید آینده، رفتار و جایگاه خود را بر مبنای این تمدن تنظیم کند، فهم و گفتمانسازی این موضوع در درون حوزه علمیه از اهمیت ویژهای برخوردار است.
وی با اشاره به اینکه پیام رهبری در پنج تا شش خط، تعریف روشن و جامعی از «تمدن نوین اسلامی» ارائه داده است، اظهار داشت: استقرار تمدن اسلامی، برترین هدف دنیای انقلاب است؛ این جمله محوری رهبری نشاندهنده قله مطلوب نظام انقلابی است.
مبانی تمدن نوین اسلامی در برابر تمدن مادی غرب
حجتالاسلام والمسلمین پیروزمند تأکید کرد: رهبر معظم انقلاب به صراحت این تمدن را در مقابل تمدن مادی کنونی قرار میدهند و با استناد به سنت الهی «إِنَّ الْبَاطِلَ کَانَ زَهُوقًا» (که باطل از میان رفتنی است)، بر زوالپذیری تمدن مادی فعلی تأکید میفرمایند.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: رهبری با این بیانیه، برای حوزویان و سایر کنشگران انقلابی، تصویری روشن از قله تمدن اسلامی ترسیم کردهاند؛ قلهای که رسیدن به آن نیازمند نقشهراه دقیق و مجاهدت عمومی در همه میدانهاست.
از «تحول در فقه» تا «فقه نظامساز»/ تأکید بر کارآمدی اجتماعی فقه؛ پاسخ به نیازهای فردی و جامعه
حجتالاسلام والمسلمین پیروزمند با استناد به فرازهایی از پیام رهبر شهید به صدمین سالگرد باز تأسیس حوزه علمیه قم اظهار داشت: بر اساس آنچه در این پیام مورد تأکید قرار گرفته است، فقه باید بتواند نیاز عملی فرد و جامعه را پاسخ گوید. در این نگاه، فقه موظف است چگونگی نگاه کلان به ابعاد فردی و اجتماعی زندگی بشر را تبیین کرده و مبانی و پایههای اصولی آن را تشریح نماید.
این استاد حوزه علمیه در ادامه با اشاره به محوربندی این مطالبات افزود: این رویکرد مستلزم آن است که موضوعات کلیدی همچون «نگاه به انسان»، «نگاه به شکل مطلوب جامعه بشری»، «نگاه به سیاست و قدرت»، «نگاه به روابط اجتماعی، خانواده، جنسیت و عدالت» به روشنی از دل فقه استخراج و تبیین شود. تمام این مطالبات متوجه فقه است و این به معنای تحول بنیادین در فقه محسوب میشود.
فقه نظامساز؛ خواسته رهبر شهید انقلاب از حوزههای علمیه
این پژوهشگر حوزوی در ادامه به بیانی دیگر از رهبر شهید خطاب به خبرگان رهبری اشاره کرد و یادآور شد: ایشان در سالهای پیش، تعبیر کلیدی «فقه نظامساز» را به کار بردند و تأکید کردند که حوزههای علمیه باید چنین فقهی را ارائه دهند. از نگاه ایشان، فقه تنها به احکام فردی محدود نیست، بلکه باید توانایی طراحی نظامات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی را داشته باشد.
امتداد اجتماعی فلسفه؛ ضرورت کارآمدی عینی و تولید عقلانیت اجتماعی
حجتالاسلام والمسلمین پیروزمند سپس به عرصه فلسفه ورود کرد و گفت: همانگونه که رهبر انقلاب فرمودند، پرسش اساسی این است که فلسفه چگونه میتواند امتداد اجتماعی پیدا کند؟ چگونه میتواند کارآمدی عینی داشته باشد و چگونه میتواند عقلانیت اجتماعی را تحویل جامعه دهد؟ به باور رهبر شهید، این امتداد اجتماعی و فلسفه باید مورد توجه جدی قرار گیرد.
عضو هیأت علمی فرهنگستان علوم اسلامی قم در ادامه با اشاره به عرصه اخلاق و عرفان به عنوان محور دوم سخنان خود خاطرنشان ساخت: تحول در مدیریت این عرصههاست که زمینهساز تحول در محتوا و سپس تحول در نیروی انسانی خواهد شد. بدین معنا که بدون بازتعریف جایگاه فقه، فلسفه، اخلاق و عرفان در عرصه اجتماعی، نمیتوان انتظار نظامسازی کارآمد داشت.
بالندگی فقاهت نیازمند تحول در دانش و روش تفقه
حجتالاسلام والمسلمین پیروزمند با تأکید بر ضرورت بازطراحی نظام مدیریت سرمایههای انسانی در حوزههای علمیه، گفت: سرمایههای اصلی و پیشران حوزه، افرادی هستند که مدیریت هوشمند باید آنها را جذب کرد.
وی با اشاره به ظرفیتهای نادر اما شتابدهنده در میان طلاب و فضلا اظهار داشت: این افراد توانایی ایجاد تحول علمی و تربیت جمعی از شاگردان را دارند. ممکن است تأثیرگذاری اولیه آنها تنها ده درصد باشد، اما همین ده درصد با تمهیدات و بسترسازیهای مناسب، قابلیت ارتقا به چهل یا شصت درصد را پیدا میکند و آنگاه معادله تحول علمی حل خواهد شد.
حجتالاسلام والمسلمین پیروزمند با یادآوری سه محور تمدنی شامل «بلاغ مبین»، «تحول علمی» و «مدیریت نیروی انسانی» افزود: رهبر معظم انقلاب برای این فرآیند، قالب سهگانه «حفظ»، «ترمیم» و «بالندگی» را ترسیم کردهاند. ایشان تعبیر دقیقی از «حفظ» دارند؛ به این معنا که شما میراث گذشته را به آینده منتقل میکنید. حوزه علمیه خوشبختانه میراثی سترگ دارد و همین حفظ و انتقال آن، خود کاری سخت و مسئولیتی سنگین است.
وی «ترمیم» را چنین تعریف کرد: اینکه شما تحول در دانش ایجاد نمیکنید، اما از ظرفیت فقه، فلسفه و عرفان گذشته برای حل مسائل جدید استفاده میکنید؛ یعنی تن به پرداختن به مسائل نوپدید میدهید، اما با ابزار میراث گذشته.
این استاد حوزه در توضیح «بالندگی» گفت: بالندگی آن است که خودِ دانش را متحول کنید. این تعبیر را رهبری شاید برای اولین بار در سال ۱۳۷۸ بیان فرمودند و «بالندگی فقاهت» را توضیح دادند. ایشان بالندگی فقاهت را هم تحول در فقه دانستند و هم تحول در ابزار تفقه و منطق تفکر. این سطح از بالندگی برای بسیاری در آن زمان تعجببرانگیز بود.
حجتالاسلام والمسلمین پیروزمند با اشاره به اقدام پژوهی پس از آن بیانات خاطرنشان کرد: ما حدود شش ماه بعد از سخنرانی سال ۷۸، با مشارکت و سرپرستی مرحوم استاد حسینی(ره)، تحلیل محتوایی از فرمایشات رهبری انجام دادیم و محورهای برنامهریزی را استخراج کردیم. حاصل کار کتابی تحت عنوان «تحلیل موضوعات برنامه حوزه» شد که در آن منطقی نسبت به مفهوم «ترمیم و بالندگی» در عرصههای مختلف ارائه و جدولی از مصادیق آن تدوین گردید.
عضو هیأت علمی فرهنگستان علوم اسلامی قم در پایان گفت: حفظ، ترمیم و بالندگی، امکانپذیرکننده تحول مدیریتی، علمی و نیروی انسانی است؛ و این سه، امکانپذیرکننده «بلاغ مبین» و ایفای مسئولیت حوزه در تمدنسازی اسلامی خواهد بود.
انتهای پیام/
نظر شما