به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، آیتالله سیداحمد علمالهدی، نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی امروز یکشنبه سوم خردادماه در مراسم سوگواری سالروز شهادت امام محمدباقر (ع)، در رواق امامخمینی(ره) حرم مطهر رضوی با حضور گسترده زائران و مجاوران برگزار شد. به تبیین ابعاد فکری، فرهنگی، سیاسی و مبارزاتی دوران امامت امام باقر(علیهالسلام) و جایگاه نهضت فرهنگی آن حضرت در تداوم خط عاشورا پرداخت.
آیتالله علمالهدی با اشاره به اهمیت برگزاری مجالس عزای اهلبیت(علیهمالسلام)، این مجالس را جلوهای از عشق، معرفت و وفاداری امت نسبت به خاندان پیامبر (ص) دانست و تأکید کرد:چنین اجتماعاتی، تنها یک آیین احساسی یا صرفاً مراسم سوگواری نیست، بلکه بستری برای تبیین راهبردی سیره اهلبیت علیهمالسلام و بازخوانی نقش آنان در هدایت تاریخ اسلام به شمار میرود.
وی با بیان اینکه بسیاری از مردم شناخت ژرف و دقیقی از ابعاد سیاسی و اجتماعی حیات ائمه اطهار (علیهمالسلام) ندارند، افزود: نگاه سطحی و تقلیلگرایانه به حیات ائمه، به این تصور غلط دامن زده است که برخی از آنان در دورههایی از تاریخ از صحنه اجتماع کنار کشیده و صرفاً به عبادت و دعا اکتفا کردهاند، در حالی که مسیری که همه ائمه (علیهمالسلام)طی کردهاند، مسیری واحد در چارچوب مبارزه با انحراف، ظلم و تحریف دین است؛ با این تفاوت که شکل و شیوه این مبارزه متناسب با شرایط هر دوره تغییر یافته است.
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی با تشریح فضای تاریخی پس از عاشورا، به سیاستهای حاکمیتهای اموی و سپس عباسی اشاره کرد و گفت: در دوران پس از شهادت امام حسین(ع)، سیاست اصلی دستگاه خلافت این بود که جامعه اسلامی را به وضعیتی بیتفاوت، ایستا و فاقد روح اعتراض تبدیل کند.
وی ادامه داد: در این چارچوب، بنیامیه و سپس بنیعباس تلاش میکردند هرگونه حرکت اعتراضی نسبت به ظلم، فساد، تبعیض و انحراف در حکومت را سرکوب کرده و مردم را به زندگی عادی، روزمره و بیمسئولیت عادت دهند. آنان با القای این اندیشه که دین، امری محدود به عبادات فردی و مناسک شخصی است، میکوشیدند ارتباط میان دین و قدرت، و میان اسلام و مدیریت جامعه را قطع کنند تا بدینوسیله خلافت خود را از هرگونه پاسخگویی و مشروعیتسنجی دینی مصون بدارند.
آیتالله علمالهدی با اشاره به انحرافی که از حادثه سقیفه آغاز شد، این رخداد را بزرگترین ضربه به اسلام دانست و توضیح داد: در سقیفه، رهبری امت از محوریت وحی، مکتب، معنویت و شریعت خارج و به عرصه رقابتهای قبیلگی و سیاسی تقلیل داده شد.
وی با بیان اینکه در سقیفه، این اندیشه تقویت شد که اسلام بیش از آنکه یک مکتب تربیتی و نظام فکری جامع باشد، ابزاری برای کسب و حفظ قدرت است، تأکید کرد: این نوع نگاه، زمینهساز ظهور این تفکر شد که اسلام، تنها برای توجیه حاکمیت سیاسی به کار گرفته شود و نه برای هدایت و اصلاح جامعه.
وی اضافه کرد: در مقابل، پیامبر اکرم (ص) از آغاز رسالت، همواره بر معرفی اسلام به عنوان یک مکتب، نظام اخلاقی و برنامه کامل زندگی تأکید داشتند؛ مکتبی که مأموریت آن هدایت، تربیت، اصلاح، اخلاق و مدیریت جامعه است، نه صرفاً دستیابی به قدرت.
امام جمعه مشهد افزود: پیامبر اسلام (ص) از همان سالهای نخست بعثت، بر این حقیقت پافشاری میکردند که اسلام یک مکتب است؛ یعنی نظامی فکری، اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی که باید در تمامی شئون زندگی بشر جاری شود. در این نگاه، قدرت نه هدف، بلکه ابزار اجرای عدالت، اقامه حق و تحقق ارزشهای الهی است.
آیتالله علمالهدی تأکید کرد:ائمه (علیهمالسلام)، در امتداد رسالت پیامبر، با هرگونه قرائتی که اسلام را به سطح ابزار قدرت و حاکمیت تقلیل میداد، مقابله کردند و تلاش نمودند روح مکتبی اسلام، یعنی همان جنبه هدایتگری، تربیتی و اخلاقی آن را احیا کنند. به همین دلیل، مقابله با انحراف در فهم دین از مهمترین محورهای حرکت ائمه معصومین علیهمالسلام بوده است.
تدبیر امام سجاد(ع)؛ آغاز کادرسازی عمیق در دل جامعه
آیتالله علمالهدی به دوران امامت امام سجاد (ع) اشاره کرد و با تحلیل شرایط سخت آن عصر، تصریح کرد: پس از فاجعه کربلا و سرکوب قیامها، فضای شدید خفقان، مراقبت، کنترل و رعب و وحشت بر جامعه اسلامی حاکم شده بود. در چنین فضایی، امام سجاد (ع) با تشخیص اولویتها و با بهرهگیری از روشهای غیرمستقیم، اما عمیق، راهبردی نوین را در پیش گرفتند.
وی اظهار داشت: یکی از مهمترین این روشها، خریداری اسیران و بردگان، تربیت اعتقادی، اخلاقی و حتی سیاسی آنان و سپس آزاد کردنشان بود. این افراد، پس از طی دوره تربیتی و آموزشی، به عنوان نیروهای مؤمن، آگاه و سازمانیافته در نقاط مختلف جهان اسلام مستقر میشدند و در نقش مبلغ، مربی و عنصر اثرگذار فرهنگی عمل میکردند.
وی خاطر نشان کرد: این جریان که در تاریخ به موالی معروف است، به تدریج به بدنهای نیرومند از نیروهای وفادار به اهلبیت (علیهمالسلام) تبدیل شد که حاضر به فداکاری در مسیر مبارزه با حکومتهای منحرف بودند.
به گفته آیتالله علمالهدی، محصول این سیاست بلندمدت امام سجاد(ع)، در دوره امامت امام محمدباقر (ع) بهصورت یک شبکه قدرتمند فرهنگی، اعتقادی و سیاسی در سراسر امت اسلامی نمایان شد. با آغاز امامت امام باقر (ع)، این نیروهای تربیتیافته، به عنوان حلقههای ارتباطی میان امام و جامعه، زمینهساز شکلگیری یک جریان سیاسی منسجم شدند که محور آن، ولایت اهلبیت( علیهمالسلام) و مقابله با انحرافات فکری و سیاسی بود.
وی افزود: این جریان، تنها یک حرکت نظامی یا شورشی نبود، بلکه مبتنی بر آموزش، تبلیغ، تبیین و روشنگری عمیق بود و افراد آن، علاوه بر ایمان و اخلاص، از بینش سیاسی و فهم دقیق از شرایط زمانه برخوردار بودند. این وضعیت، به امام باقر (ع) اجازه داد تا یک انقلاب فرهنگی فراگیر را در سطح امت اسلامی پیگیری کنند.
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی با اشاره به نقش تاریخی موالیان، خاطرنشان کرد: این گروه، تنها جمعی آزادشده نبودند، بلکه نیروهایی بودند که در مکتب اهلبیت (علیهمالسلام) تربیت شده و روحیهای مجاهد، مقاوم و ضد ظلم پیدا کرده بودند.
آیتالله علمالهدی با بیان اینکه این موالیان، بازوهای اجرایی و تبلیغی ائمه بودند، گفت: در کنار ایشان، در بعد آموزش معارف و سازماندهی اعتراضها و مخالفتها با حاکمیتهای جور نقشآفرینی میکردند. آنان در شهرها و مناطق مختلف، همچون هستههای مقاومت فرهنگی و اعتقادی عمل کرده و زمینه تداوم خط مبارزه اهلبیت (علیهمالسلام)را فراهم میکردند.
آیتالله علمالهدی با مرتبطکردن نهضت امام حسین (ع) با دوران امام سجاد و امام باقر (علیهماالسلام)، تأکید کرد: انقلاب عاشورا، صرفاً یک واقعه نظامی یا یک حادثه تاریخی محدود به روز عاشورا نبود، بلکه آغاز یک جریان مستمر تاریخی بود که در قالبهای متفاوت ادامه یافت.
به گفته وی، امام سجاد( علیهالسلام) پس از عاشورا، این نهضت را در قالب دعا، تربیت و بازسازی فکری جامعه ادامه دادند و امام باقر (علیهالسلام) این مسیر را در سطحی گستردهتر، با تمرکز بر تعلیم، تربیت، فقه، تفسیر و نشر علوم اسلامی دنبال کردند. بنابراین، عاشورا نه تنها پایان نیافت، بلکه در قالب یک انقلاب فرهنگی و فکری در دورههای بعد استمرار یافت.
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی با اشاره به قیام زید بن علی، فرزند امام سجاد(ع)، ضمن رد این برداشت که این قیام در تقابل با خط امام باقر ( بوده، تصریح کرد: زید از نسل و تربیت همان مکتب ولایی بود و حرکت او در راستای رضای خدا و دفاع از ولایت اهلبیت(علیهمالسلام)شکل گرفت.
آیتالله علمالهدی تأکید کرد: از منظر ائمه (علیهمالسلام)، هر قیام مسلحانهای که فاقد پشتوانه فرهنگی، فکری و اعتقادی عمیق در بدنه جامعه باشد، در معرض شکست یا انحراف است. از همین رو، امام سجاد و امام باقر (علیهماالسلام) اولویت را بر انقلاب فرهنگی، یعنی تصحیح باورها، تبیین صحیح اسلام و ایجاد بصیرت در جامعه قرار دادند تا هرگونه حرکت میدانی و نظامی، بر پایهای مستحکم و آگاهانه بنا شود.
انقلاب فرهنگی امام باقر (علیهالسلام)؛ نقطه عطف در تاریخ اسلام
آیتالله علمالهدی با تمرکز بر نقش امام باقر (ع) در شکافتن علوم و بنیانگذاری یک نهضت علمی و فرهنگی گسترده، تصریح کرد: اگر تلاشهای فرهنگی و فکری آن حضرت نبود، اسلام در برابر طرحهای تحریفگرانه بنیامیه و بنیعباس، از هویت مکتبی خود تهی میشد.
وی اظهار داشت: امام باقر (ع) با ایجاد حلقههای درس، تربیت شاگردان برجسته، تبیین احکام، معارف، تفسیر قرآن و پاسخگویی به شبهات زمانه، فضایی تازه برای بازگشت جامعه اسلامی به قرآن و سنت نبوی فراهم کردند. در این میان، نقل روایتهایی درباره ارتباط اصحاب برجستهای مانند جابر بن عبداللـه انصاری با امام باقر (ع) و تأکید پیامبر اکرم (ص) بر درک حضور آن حضرت، نشان از جایگاه ویژه امام پنجم در امتداد رسالت علمی و فرهنگی پیامبر دارد.
آیتالله علمالهدی با اشاره به نسبت اسلام و قدرت، خاطرنشان کرد: از نگاه اسلام ناب، جامعه اسلامی باید توسط اسلام، یعنی نظام فکری، اخلاقی، حقوقی و مدیریتی برخاسته از وحی، اداره شود و قدرت، در رأس جامعه، در خدمت این مکتب قرار گیرد، نه بالعکس.
وی با انتقاد از برخی قرائتهای تاریخی و معاصر که تلاش دارند هدف ائمه (علیهمالسلام) را صرفاً دستیابی به قدرت معرفی کنند، گفت: هدف اصلی اهلبیت (علیهمالسلام)، اصلاح و هدایت جامعه در چارچوب مکتب اسلام و بازگرداندن حاکمیت به مسیر الهی بوده است، نه صرفاً کسب قدرت بهعنوان یک هدف مستقل.
وی تأکید کرد: هرگاه قدرت، از مکتب جدا و به هدف تبدیل شود، انحراف، ظلم، فساد و فاصله گرفتن از مسیر اهلبیت (علیهمالسلام) اجتنابناپذیر خواهد بود.
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی بر اهمیت بصیرت و آگاهی دینی در جامعه تأکید کرد و گفت: ائمه (علیهمالسلام)، از جمله امام باقر (ع)، برای تربیت انسانهایی عالم، بصیر و مسئول نسبت به سرنوشت امت تلاش کردند.
به گفته وی، جامعه اسلامی برای حرکت در مسیر صحیح، نیازمند افراد آگاه، تحلیلگر و زمانشناس است که بتوانند شرایط خود را با معیارهای مکتب اهلبیت (علیهمالسلام) تطبیق دهند و در برابر انحرافها و تحریفها، هوشیار بایستند.
آیتالله علمالهدی به گوشهای از روایت شهادت امام محمدباقر(ع)اشاره کرد و گفت: پس از گسترش نفوذ علمی و فرهنگی آن حضرت، حاکمیت وقت که حضور و تأثیر ایشان را تهدیدی جدی برای بقای خود میدید، به توطئهای پیچیده برای حذف فیزیکی امام دست زد.
به گفته وی، در پی دستور خلیفه، امام باقر (ع) مدتی به شام احضار شد و در آنجا در جمع رهبران دینی مسیحی نیز حضور یافت. در یکی از این دیدارها، راهبی که چهرهاش به عیسی (علیهالسلام) تشبیه شده بود، با مشاهده سیمای امام باقر (ع)، در او نشانههای همان شخصیت موعود و هدایتگری را که در متون خود انتظارش را میکشیدند، تشخیص داد و دشمنان، با درک جایگاه ویژه امام در نگاه حتی غیرمسلمانان، تصمیم خود را برای به شهادت رساندن ایشان قطعیتر کردند.
وی ادامه داد: پس از بازگشت به مدینه، زهری کشنده به زین استری که برای امام آماده کرده بودند، مالیده شد و دستور داده شد که با آن حیوان، امام را در میدان مدینه به حرکت درآورند.
آیتالله علمالهدی با اشاره به نقل تاریخی این واقعه گفت: امام باقر (ع) با بصیرت و درک الهی خود، از مسموم بودن زین آگاه شدند، اما برای آنکه حجت بر مردم تمام شود، تنها یک دور با آن استر حرکت کردند.
وی خاطر نشان کرد: پس از این حرکت کوتاه، آثار مسمومیت به تدریج در بدن مبارک ایشان ظاهر شد و حضرت، در حالی که در اوج شکوه معنوی و در ادامه خط مبارزه با طاغوت به سر میبردند، به منزل بازگردانده شده و پس از تحمل رنج زهر، به شهادت رسیدند.
امام جمعه مشهد یادآورشد: دوران پربرکت امامت امام باقر (ع) که سرشار از نهضت علمی، اصلاح فرهنگی و سازماندهی جریان ولایی بود، با شهادت ایشان خاتمه یافت، اما میراث فکری و مکتبی آن حضرت، مسیر تاریخ اسلام را برای همیشه تحت تأثیر قرار داد.
آیتالله علمالهدی با تأکید بر اینکه شناخت صحیح از سیره امام باقر(ع)، تنها یک مطالبه تاریخی نیست، بلکه ضرورتی برای امروز جامعه اسلامی است، تصریح کرد: هرگاه امت اسلامی به اسلام به عنوان مکتب، به اهلبیت (علیهمالسلام) به عنوان مرجع هدایت و به بصیرت دینی به عنوان شرط حرکت صحیح توجه کند، راه امام باقر (ع)و سایر ائمه (علیهمالسلام) در زندگی فردی و اجتماعی آنان امتداد خواهد یافت.
گفتتی است این مراسم با ذکر مصائب اهلبیت (علیهمالسلام)، مرثیهخوانی و عزاداری زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی به پایان رسید.
انتهای پیام/
نظر شما