به گزارش خبرگزاری حوزه، در ایام جنگ تحمیلی و دوران پساجنگ، اقتصاد کشور بیش از هر زمان دیگری به همدلی اجتماعی، اصلاح فرهنگ مصرف و تقویت مشارکت مردم نیاز دارد. در چنین شرایطی، توجه به آموزههای دینی دربارۀ صرفهجویی و پرهیز از اسراف میتواند راهگشای بسیاری از مسائل باشد.
در این باره با حجتالاسلام والمسلمین محمدصالح مشفقیپور استاد حوزه علمیه قم و پژوهشگر علوم اسلامی به گفتوگو نشستیم که حاصل آن را در ادامه می خوانید:
صرفهجویی و اسراف در آیات قرآن کریم و روایات اهلبیت(ع) چه اهمیتی دارد؟
واضح است که اصل مصرف کردن، امری اجتناب ناپذیر است و کسی نمیتواند با اصل مصرف کردن، مخالفت کند، در آیات و روایات نیز صراحتا به مصرف کردن و استفاده از مواهب و نعمتهایی که خداوند در اختیار انسان گذاشته است دعوت میکند.
آیات بسیار زیادی در این زمینه وجود دارد که فرصت اشاره به همه آنها نیست. به عنوان نمونه اگر فقط کلمه «کُلوا» را در قرآن کریم ملاحظه کنیم، با تعابیر مختلفی مواجه میشویم: «کُلُوا وَ اشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ» (سوره بقره، آیه ۶۰) ؛ «کُلُوا مِمَّا فِی الْأَرْضِ حَلَالًا طَیِّبًا» (سوره بقره، آیه ۱۶۸)؛ «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آَمَنُوا کُلُوا مِنْ طَیِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاکُمْ» (سوره بقره، آیه ۱۷۲)؛ «وَ کُلُوا مِمَّا رَزَقَکُمُ اللَّهُ» (سوره مائده، آیه ۸۸)؛ «کُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ» (سوره انعام، آیه ۱۴۱)؛ «کُلُوا وَ ارْعَوْا أَنْعَامَکُمْ» (سوره طه، آیه ۵۴)؛ «کُلُوا مِنَ الطَّیِّبَاتِ» (سوره مؤمنون، آیه ۵۱) و آیات بسیار زیاد دیگری که بر اصل مصرف کردن دلالت میکنند.
اساسا خداوند متعال آن کسی را که بخواهد نعمتهای الهی را بر خود حرام کند، توبیخ می کند و میفرماید: «لَا تُحَرِّمُوا طَیِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَکُمْ» (سوره مائده، آیه ۸۷) چیزهای پاکیزه را که خدا برای شما حلال کرده است، حرام نکنید. پس کسی نمی تواند و نباید با اصل مصرف کردن مخالفت کند و این امر بدیهی است. اما نکته ای که وجود دارد این است که هم عقل و هم دین در مورد نوع مصرف کردن حدودی را مشخص می کند.
عقل و دین در مورد مقدار، کیفیت و شیوه مصرف کردن و آنچه مصرف میکنیم شرایطی را قرار میدهند. یکی از مهمترین شرایط، رعایت اعتدال و میانهروی است که در بعضی روایات از این میانهروی با عنوان «اقتصاد» صحبت شده است. هم عقل و هم دین، تأکید میکنند که آن مصرفی درست است که «مقتصدانه» باشد. مصرف «مُسرفانه» و هم چنین مصرف «بخیلانه» هر دو اشتباه است. عقل، خروج از حالت اعتدال و میانه روی را مذمت میکند، در نتیجه هم اسراف و زیادهروی در مصرف و هم بخل در آن را مذمت میکند.
منابع دینی هم با اسراف و بخل مخالف است و دعوت به اقتصاد و میانهروی در مصرف میکند. در موضوع اسراف که یک گرفتاری بزرگ در جوامع مختلف از جمله جامعه اسلامی ما هست، علاوه بر آیات متعدد و روشنی که در نفی اسراف وجود دارد، روایات بسیار زیادی نیز در این زمینه هست که از جنبههای گوناگون به آن می پردازد، از جمله حکم اسراف، معنای اسراف، موارد اسراف، نشانههای اسراف، آثار و پیامدهای اسراف و ...
به عنوان نمونه، چند روایت را نقل میکنم:
امام صادق(علیهالسلام) فرمودند: «میانه روی چیزی است که خداوند آن را دوست دارد ولی اسراف مورد غضب او است، هرچند به دور ریختن یک هسته خرمایی باشد که برای کاری مفید است و یا به دور ریختن ته مانده آبی که نوشیدهای باشد.» (کافی، جلد۴، صفحه۵۲)
یا در روایتی دیگر فرمودند: «اسراف موجب فقر و تنگدستی میشود و میانهروی موجب ثروت و بینیازی میشود.» (کافی، جلد۴ صفحه۵۴) ایشان در روایتی دیگر که بسیار راه گشا و درس آموز است میفرمایند: «أَدْنَی الإِسْرَافِ هِرَاقَةُ فَضْلِ الإِنَاءِ و ابْتِذَالُ ثَوْبِ الصَّوْنِ و إِلْقَاءُ النَّوَی» (کافی، جلد۶، صفحه۴۶۰) «کمترین حد اسراف عبارت است از: دور ریختن باقیمانده آبی که نوشیده شده، پوشیدن لباس میهمانی در خانه و دور انداختن هسته خرما.»
با توجه به همین روایات هست که ما میفهمیم، اسراف فقط این نیست که در مصرف کردن زیادهروی بشود، مثل پرخوری، زیادهروی در مصرف انرژی و ... بلکه از بین بردن و ضایع کردن اموال و نعمتها هم مصداق اسراف هست. این گونه اسراف هم متأسفانه در جهان و حتی در جامعه ما خیلی گسترده است.
متأسفانه در سال ۱۴۰۲ گفته شد که بین ۲۵ تا ۳۰ درصد از غذای کشور ما تبدیل به ضایعات میشود، شاید این آمار نسبت به بعضی کشورهای دیگر کمتر باشد ولی همین مقدار هم واقعا وحشتناک است و برای یک جامعه اسلامی عیب است، چیزی حدود ۳۵ میلیون تن محصولات کشاورزی که غذای ۲۰ میلیون نفر است، در سال تبدیل به ضایعات میشود. آیا این چیز کمی است؟
اینها موجب خشم خداوند متعال است، موجب دوری از رحمت خداوند است، موجب فقر و گرفتاری و عدم استجابت دعا میشود. خیلی باید روی مسأله اسراف حساس باشیم. البته در این تردیدی وجود ندارد که متأسفانه مهمترین نقش در اسراف و تضییع اموال را خود حاکمیت با سوء تدبیرها و سوء مدیریتها دارد.
بزرگترین مصرف کننده خود دولت است و توده مردم سهم کمی دارند، ولی ما مردم هم در حد خودمان باید مراقبت کنیم و نسبت به این مسأله حساس باشیم. به عنوان نمونه در جایی خواندم که ده هزار برنج معادل یک کیلوگرم هست، اگر در کشور هر نفر روزانه یک دانه برنج دور بریزد، در هر روز معادل هشت هزار کیلو و در سال معادل ۲۸۸۰ تن برنج دور ریخته می شود. پس تک تک ما مردم هم سهم داریم و در حد خودمان باید مراقب باشیم و هر کسی باید از خود و منزل خودش شروع کند و دیگران را هم به این مسأله توصیه کند.
درباره ضرورت اصلاح الگوی مصرف و دوری از اسراف در دوران جنگ و پسا جنگ توضیح دهید
این که مصرف ما باید مصرف مقتصدانه باشد و از اسراف و بخل پرهیز کنیم، مربوط به زمان خاصی نیست و در همه شرایط باید در مصرف کردن، میانه رو باشیم. اما نکتهای که وجود دارد این است که میانهروی، با توجه به زمان، مکان و حتی اشخاص متفاوت است.
به عنوان مثال، میانهروی در مصرف غذا بین یک کودک و یک جوان یا یک زن و یک مرد متفاوت است. در پوشاک و سایر موارد هم غالبا همین گونه است. به عنوان نمونه میانهروی در مصرف انرژی گرمایشی یا سرمایشی بین دو منطقه گرمسیر و سردسیر تفاوت وجود دارد.
عرض بنده این است که میانه روی لزوما یک مقدار ثابت نیست بلکه تابع شرایط زمانی و محیطی و انسانی است. از جمله شرایط مهم و مؤثر در نوع مصرف میانه و بدون اسراف، شرایط جنگی است. در یک جنگ وجودی با یک دشمن سفاک و بیرحم که اصرار بر از بین بردن دین و ملت و زیرساختهای کشور دارد، از ضروریترین کارها توجه ویژه به نوع مصرف طبق شرایط جنگی است.
در شرایط وجود یک جنگ سرنوشتساز، در مصرف همه چیز به ویژه در مصرف برق، گاز، آب و بنزین باید با حساسیت و دقت صرفهجویی و میانهروی داشته باشیم. و از آنجا که شرایط جنگی است، میانهروی در شرایط جنگی با شرایط غیر جنگی فرق میکند و در مصرف انرژی نه فقط درست که باید کم مصرف کنیم.
به صراحت باید گفت که اگر هنوز در میزان مصرف انرژی خود نسبت به قبل از جنگ، تغییری ایجاد نکردهایم، باید در حمایت خود از ایران اسلامی در مقابل دشمن کودک کش آمریکایی_صهیونی شک کنیم، برای دوران پسا جنگ هم به همین شکل است. انشاءالله بعد از پیروزی جبهه حق بر باطل، تا زمانی که شرایط به حالت باز عادی گردد باید میانهروی در مصرف داشته باشیم.
پرهیز از تجمل گرایی و اسراف لازمه تحقق اقتصاد مقاومتی
طبیعی است که تحقق اقتصاد مقاومتی، بدون اسراف امکانپذیر نیست. به همین جهت نیز دو بند از سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی که توسط رهبر شهیدمان ابلاغ شد، به همین مسأله پرداخته است.
یکی بند هشتم است که میگوید: مدیریت مصرف با تأکید بر اجرای سیاستهای کلی اصلاح الگوی مصرف و ترویج مصرف کالاهای داخلی و دیگری هم بند شانزدهم هست که میگوید: صرفهجویی در هزینههای عمومی کشور با تأکید بر تحول اساسی در ساختارها، منطقیسازی اندازه دولت و حذف دستگاههای موازی و غیر ضروری و هزینههای زاید.
در زمینه اسراف و اقتصاد مقاومتی، رهبر شهیدمان به این زمینه پرداختهاند و مناسب است که عین همان صحبتها را اینجا نقل کنم. ایشان بارها و بارها فرمودند که اقتصاد مقاومتی را جدی بگیرید و راه حل مشکلات کشور را اجرای همین سیاستها و نگاه به درون میدانستند.
این که هنوز بعضی مسئولین در کشور میگویند که اگر مذاکره و گفتگو نکنیم پس باید چه کنیم؟ رهبری پاسخ را دادهاند که راه حل اقتصاد مقاومتی است، که متأسفانه آن طور که باید و شاید به آن عمل نشده است و امیدوارم که آقایان مسئول حداقل بعد از شهادت رهبر شهید و بصیرمان، بیش از پیش به این مسأله توجه کنند.
بیانات رهبر شهید در خصوص مسئله مدیریت مصرف
رهبر شهید انقلاب اسلامی در سال ۱۳۹۱ به مسئله مدیریت مصرف اشاره کردند و گفتند: «یک مسأله هم در اقتصاد مقاومتی، مدیریت مصرف است. مصرف هم باید مدیریت بشود. این قضیه اسراف و زیاده روی، قضیه مهمی در کشور است. خب، حالا چگونه باید جلوی اسراف را گرفت؟ فرهنگ سازی هم لازم است، اقدام عملی هم لازم است. فرهنگ سازیاش بیشتر به عهده رسانهها است. واقعا در این زمینه، هم صدا و سیما در درجه اول و بیش از همه مسئولیت دارد، هم دستگاههای دیگر مسئولیت دارند. باید فرهنگ سازی کنید. ما یک ملت مسلمانِ علاقهمند به مفاهیم اسلامی هستیم، این قدر در اسلام اسراف منع شده، و ما متأسفانه در زندگیمان اهل اسرافیم.
رهبر شهید در ادامه میفرمایند: «بخش عملیاتیاش هم به نظر من از خود دولت باید آغاز شود ... این را جدی بگیرید. دولت خودش یک مصرف کننده بسیار بزرگی است. شما از بنزین بگیرید تا وسائل گوناگون، یک مصرف کننده بزرگ، دولت است. حقیقتا صرفهجویی کنید. صرفهجویی، چیز بسیار لازم و مهمی است.»
انتهای پیام/
نظر شما