حجت الاسلام والمسلمین علی محمودزاده کارشناس دینی در گفت و گو با خبرگزاری حوزه در تهران با بیان اینکه بیانیه حوزه پیشرو و سرآمد که از سوی رهبر شهید انقلاب اسلامی صادر شد، سرشار از الهام، هدایت و افقگشایی است، اظهار داشت: در این پیام، هم «چه باید گفت»، هم «چه باید دانست» و هم «چه باید انجام داد» برای آینده ترسیم شده است.
مبلغ دینی بیان کرد: انقلابی که امت را برانگیخت، به امامت رساند و امروز در پرتو عنایات اهلبیت و زعامت رهبر عزیز، مسیر امام کبیر و امام شهید را با قدرت ادامه میدهد در پرتو حوزه علمیه موجب اقتدار ایران شد.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: آغاز بیانیه با بازگشت به تاریخ و سابقه حوزه علمیه قم در صدمین سال بازتأسیس آن، بسیار معنادار است. این شیوه آغاز، نشاندهنده زاویه دیدی کلان و اقامهگر است؛ نگاهی که وقایع، اشخاص و حوادث انسانی، دینی، الهی، اسلامی و انقلابی را در یک منظومه جامع میبیند.
حوزه علمیه نهادی انسانی و اقامهگر است
کارشناس دینی گفت: یکی از برجستهترین ویژگیهای تفکر امام خمینی و شاگردان برجسته ایشان، بهویژه رهبر شهید، همین جامعنگری و نگاه اجتماعی و اقامهگر است. در این نگاه، حوزه علمیه صرفاً یک مرکز آموزشی نیست، بلکه نهادی انسانی و اقامهگر است که مأموریت آن برپایی حقیقت در همه ساحتهای زندگی انسان است.
حجت الاسلام والمسلمین محمودزاده در ادامه با بیان اینکه از آنجا که انسان دارای جامعیت نسبت به همه ساحتهای حقیقی و اعتباری، فردی و اجتماعی، مادی و معنوی است، حوزه علمیه نیز به عنوان تبیینگر برنامه شریعت، باید در راستای همه ابعاد وجودی انسان حرکت کند، افزود: تاریخ حوزه نشان میدهد که از دل آن، ایدئولوژی، متدولوژی و استراتژی برخاسته است؛ از انتزاعیترین مباحث نظری و بینشی گرفته تا عینیترین بایدها و هنجارهای رفتاری.
مبلغ و هادی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بیان کرد: هم سلوک فردیِ عزلتنشینِ سالک الیالله و هم مبارزه اجتماعیِ جامعه مدنیِ عدالتخواه، هر دو ریشه در این نهاد داشتهاند. این گستره نشان میدهد که حوزه در ذات خود نهادی تمدنساز و انسانپرور بوده است.
در پیام رهبر شهید، حوزه علمیه به مثابه مجموعهای ارگانیک و تاریخی معرفی میشود
وی در ادامه با بیان اینکه در پیام رهبر شهید، حوزه علمیه به مثابه مجموعهای ارگانیک و تاریخی معرفی میشود که برترین میوه آن، امام خمینی است، خاطرنشان کرد: این نکته از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ زیرا حوزه نه به عنوان یک ساختمان یا ساختار اداری، بلکه به عنوان یک «حقیقت تاریخی» دیده میشود؛ حقیقتی که ریشه در مکتب اهلبیت علیهمالسلام دارد و از آغاز، با وعده و بشارت آنان همراه بوده است. قم بستری شد تا این حقیقت به بار نشیند و میوهای بینظیر چون انقلاب اسلامی پدید آید.
محقق حوزوی در ادامه با بیان اینکه این نوع نگاه، نگاهی فرآیندی به تعلیم و تربیت در فقاهت شیعی است همانگونه که در کتاب «انسان ۲۵۰ ساله» ائمه نه به صورت شخصیتهای منفصل، بلکه به مثابه یک حقیقت ممتد تاریخی دیده میشوند، در اینجا نیز حوزه به صورت یک موجود زنده تاریخی تصویر میشود که در یک مسیر ممتد، به انقلاب اسلامی میرسد، اضافه کرد: در این تلقی، همانگونه که ائمه علیهمالسلام یک انسان ۲۵۰ سالهاند، حوزه نیز یک حقیقت زنده و پویاست که در امتداد زمان حرکت کرده و در نقطهای تاریخی، به ثمر نشسته است.
انقلاب اسلامی زاده یک روند عمیق معرفتی، تربیتی و اجتماعی است
وی در همین راستا افزود: بر این اساس، انقلاب اسلامی نه حادثهای مقطعی، بلکه میوه طبیعی و تاریخی حوزه علمیه معرفی میشود. تعبیر «حوزه مادر انقلاب است» نشان میدهد که انقلاب اسلامی زاده یک روند عمیق معرفتی، تربیتی و اجتماعی بوده است. این نگاه کلان و جامع، به ما میآموزد که برای فهم امروز و ترسیم فردا، باید گذشته را در قالب یک منظومه پیوسته و هدفمند ببینیم؛ منظومهای که در آن، تعلیم، تربیت، فقاهت، مجاهدت و اقامه دین، اجزای یک حقیقت واحدند و در نهایت به شکلگیری یک تمدن اسلامی میانجامند.
حجت الاسلام والمسلمین محمودزاده ضمن بیان نکاتی پیرامون بیانیه حوزه پیشرو و سرآمد رهبر شهید ابراز داشت: نکته نخست آن است که نگاه رهبر شهید به تاریخ حوزه علمیه، نگاهی منفصل، مقطعی و جزیرهای نیست؛ بلکه نگاهی فرآیندی و پیوسته است. در این تلقی، حوزه علمیه یک مسیر تاریخی ممتد را طی کرده که برآیند طبیعی آن، ظهور شخصیتی چون امام و شکلگیری انقلاب اسلامی است.
وی در ادامه با بیان اینکه حوزه، نهادی اقامهگر بوده است؛ نهادی که در طول تاریخ ظرفیت، استعداد و توانایی تولید چنین تحولی را در درون خود پرورش داده بود، خاطرنشان کرد: بیتردید امام خمینی این ظرفیت را به اوج رساند و تحولی بیسابقه رقم زد، اما این تحول بر بستری شکل گرفت که پیشتر در حوزه علمیه وجود داشت. بنابراین انقلاب اسلامی را باید نتیجه یک استعداد انباشته تاریخی دانست، نه پدیدهای گسسته و ناگهانی. نکته دوم به تبیین رسالت حوزه علمیه بازمیگردد. رهبر شهید رسالت حوزه را در سه محور اساسی «تربیت، تولید و تبلیغ محصولات اسلامی» بیان میکنند.
مبلغ و هادی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران گفت: نخستین وظیفه، تربیت است؛ حوزه باید انسانسازی کند، نوآوری در حقیقت و در تربیت انسانها داشته باشد و کادرسازی کند. این مسئله صرفاً به تربیت فردی محدود نمیشود، بلکه شامل پرورش نیروهای کارآمد برای اداره جامعه نیز هست. حوزه باید بتواند نیروهایی تربیت کند که در عرصههای مختلف اجتماعی، فرهنگی و تمدنی ایفای نقش کنند.
استاد حوزه علمیه تهران ادامه داد: گام دوم، تولید است؛ تولید اندیشههای ناب اسلامی و انسانی. حوزه نمیتواند صرفاً ناقل میراث گذشته باشد، بلکه باید قدرت زایش فکری داشته باشد و متناسب با نیازهای زمان، نظریهپردازی کند.
وی در ادامه با بیان اینکه در کنار تولید، تبلیغ و ترویج این اندیشهها نیز ضروری است. اندیشهای که تولید شود اما به جامعه نرسد، کارکرد اقامهگر خود را از دست میدهد، اضافه کرد: از این رو رسالت حوزه در نگاه رهبر شهید، مجموعهای منسجم از پرورش نیرو، تولید فکر و رساندن آن به عرصه عمل اجتماعی است. برای نهادینه شدن این رسالت، دو الزام اساسی مورد تأکید قرار گرفته است. نخست، تهذیب و معنویت.
کارشناس دینی خاطرنشان کرد: بدون معنویت، علم میتواند به ابزار قدرتهای غیرالهی تبدیل شود. حوزه اگر اقامهگر است، باید پیش از هر چیز بر خودسازی و طهارت باطنی استوار باشد. دومین الزام، «علم امتدادی» است؛ علمی که به عمل منتهی شود، علمی که از ساحت ذهن به عرصه اجتماع امتداد یابد.
حوزه باید میان معرفت نظری و ساخت اجتماعی پیوند برقرار کند
استاد حوزه علمیه تهران بیان کرد: در این چارچوب، سخن از «فلسفه امتدادی برای فقه اجتماعی» به میان میآید؛ یعنی فقهی که صرفاً در محدوده احکام فردی متوقف نماند، بلکه توانایی طراحی و هدایت زندگی اجتماعی را داشته باشد. این تعبیر نشان میدهد که حوزه باید میان معرفت نظری و ساخت اجتماعی پیوند برقرار کند.
وی یادآور شد: برای روشنتر شدن اهمیت این مسئله، میتوان نگاهی مقایسهای به نظامهای علمی جهان انداخت. در سطح بینالمللی، موفقیت یک دانشگاه یا نهاد علمی را معمولاً با شاخصهایی چون میزان اثرگذاری فرهنگی، تربیت مدیران برجسته، تولید ایدههای نو و تأثیر بر ساختارهای جهانی میسنجند.
خطیب دینی در همین راستا افزود: برای نمونه، گفته میشود دانشگاهی موفق است که ایدههایش فرهنگ عمومی جهان را شکل دهد، یا مدیران و سیاستمداران برجسته از دل آن بیرون آیند، یا بخش مهمی از تولیدات صنعتی، پزشکی و فناورانه جهان در آنجا شکل بگیرد.
کارشناس دینی خاطرنشان کرد: حتی شبکههای گسترده ارتباطی و آموزشی امروز، که بخش مهمی از آموزش غیررسمی جهان را در اختیار دارند، گاه به ابتکارات برخاسته از محیطهای دانشگاهی نسبت داده میشوند. بر همین اساس، دانشگاهی که بیشترین سهم را در تربیت مدیران بینالمللی یا تولید ایدههای اثرگذار داشته باشد، در نگاه جهانی «موفقتر» تلقی میشود. اکنون اگر با همین ادبیات عمومی و بینالمللی به حوزه علمیه بنگریم، با پدیدهای مواجه میشویم که بیش از هزار و صد سال سابقه تاریخی دارد.
حجت الاسلام والمسلمین محمودزاده گفت: حوزه علمیه نهادی علمی است که نه وابسته به دولت خاصی بوده و نه محدود به جغرافیای مشخصی. این نهاد در طول تاریخ، در شهرهایی چون مدینه، نجف، سامرا، بعلبک، اصفهان، مشهد، قم و حتی در سرزمینهایی دورتر حضور داشته و همواره در حال شدن و پویایی بوده است. تعبیر رهبر شهید از حوزه به عنوان «موجود زنده» دقیقاً ناظر به همین سیالیت و حیات مستمر است.
حیات مستمر و مستقل حوزه های علمیه در طول تاریخ، ویژگی ممتاز آن است
وی در ادامه، حیات مستمر و مستقل حوزه های علمیه را در طول تاریخ ویژگی ممتاز دانست و اظهار داشت: ویژگی ممتاز این نهاد آن است که در طول قرون، استقلال خود را از قدرتهای غیرالهی حفظ کرده است. هیچ دولت و حکمرانی نتوانسته هویت آن را در اختیار بگیرد یا مسیر آن را بهطور کامل تعیین کند. این استقلال، به حوزه امکان داده است که رسالت معرفتی و تربیتی خود را بر مبنای معیارهای الهی دنبال کند.
حجت الاسلام والمسلمین محمودزاده ادامه داد: اگر در جهان، اثرگذاری یک نهاد علمی با شاخصهای فرهنگی، مدیریتی و تمدنی سنجیده میشود، حوزه علمیه نیز نهادی است که در طول تاریخ، جریانساز اندیشه، تربیتکننده رهبران دینی و اجتماعی، و شکلدهنده به حرکتهای بزرگ انسانی بوده است. در این چارچوب، سخن از علم امتدادی و فقه اجتماعی، تلاشی است برای آنکه این سرمایه تاریخی، در عصر جدید نیز بتواند نقش اقامهگر و تمدنساز خود را با قدرت و کارآمدی ادامه دهد.
حوزه علمیه میخواهد اقامهگر شریعتی باشد که آینه حقیقت جامعه است
استاد حوزه علمیه تهران افزود: در این چارچوب، حوزه علمیه میخواهد اقامهگر شریعتی باشد که آینه حقیقت جامعه و حقیقت انسان است. این انسان، همان انسان روحانی اجتماعی و سالک الیالله است؛ انسانی که در واقع، امت است. و این امت، در شرایط جدید، به یک بعثت تازه رسیده است.
کارشناس دینی ادامه داد: به تعبیر حضرت آیتالله سید مجتبی خامنهای، رهبر معظم انقلاب اسلامی این امت مبعوث شد و به امامت رسید. بنابراین، اگر امت به امامت رسیده، حوزه علمیه پیشران باید خودش را متناسب با این واقعیت جدید بازتعریف کند؛ یعنی اقامهگر شریعتی باشد که برای ملتِ مبعوثشده، معنا و میدان و روش تازهای ارائه میدهد.
حجت الاسلام والمسلمین محمودزاده خاطرنشان کرد: در این میان، مهم ترین بایسته این است که حوزه علمیه از برخی تحجرهایی که مانع عمومی شدن آن هستند گ، فاصله بگیرد. امروز زمان آن است که حوزه در صف مردم، در میدان مردم و در متن جامعه قرار بگیرد.
نظر شما