حقیقت «متاع اندک دنیا» در برابر کرامت جهاد، حقیر است

حجت‌الاسلام محسن یوسفی، از مبلّغان شهرستان آمل، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با بررسی آیاتی از سوره مبارکه نساء، درباره واکنش‌های متناقض برخی مؤمنان در برابر تکلیف جهاد، به تحلیل روان‌شناختی دلبستگی به دنیا و راهکار قرآن برای رهایی از ترس پرداخت و خاطرنشان کرد: تضاد میان «میل به زندگی» و «تکلیف الهی»، تنها با تقویت محور تقوا و درک حقیقت فانی بودن دنیا قابل حل است.

پارادوکس رفتاری؛ از اشتیاق به جنگ تا ترس از میدان

حجت‌الاسلام محسن یوسفی خاطرنشان کرد: در ترجمه آیات ۷۷ تا ۸۰ از سوره مبارکه نساء می خوانیم: «مگر ندیدی آن عده‏ای را که در روزگاری که قتال با کفار صادر نشده بود آرزوی صدورش را می‏کشیدند و تو، به ایشان می‏گفتی: زنهار مبادا دست به شمشیر زنید، بلکه هم چنان نماز بخوانید و زکات بدهید تا استخوان‏بندی اسلام محکم گردد، ولی همین که محکم شد و فرمان قتال صادر گردید جمعی از آنان دچار وحشت شدند، همان قدر که از خدا می‏ترسیدند بلکه بیشتر از آن از مردم کفار ترسیدند و گفتند: پروردگارا چرا جنگ را بر ما واجب کردی؟ و چه می‏شد این دو روزه زندگی ما را به حال خود می‏گذاشتی؟ بگو زندگی دنیا اندک و همان دو روزی است که گفتید و زندگی آخرت برای کسی که تقوا پیشه کند بهتر است و شما حتی به مقدار نخک هسته خرما ستم نخواهید شد (۷۷). هر جا که باشید مرگ شما را در می‏یابد هر چند که در بناهای استوار و ریشه‏دار باشید اگر به آنان خیری برسد می‏گویند: این از جانب خدا است و اگر شری به آنها برسد می‏گویند: این شر از تو است، بگو همه از جانب خدا است، این گروه چه مرضی دارند که به هیچ وجه بنا ندارند چیزی (و از آن جمله مطلبی به این سادگی) را بفهمند (۷۸). آنچه از خوبی‏ها به تو برسد از طرف خداوند است و آنچه از بدی‏ها برسد از خود تو است و ما تو را به عنوان رسولی به سوی مردم گسیل داشتیم و در شهادت بر حقانیت رسالت تو خدا کافی است (۷۹). کسی که رسول را اطاعت کند، خدا را اطاعت کرده و کسی که روی بگرداند باید بداند که ما تو را به نگهبانی آنان نفرستاده‏ایم (۸۰).»

کارشناس دینی با اشاره به تضادهای رفتاری در میان برخی مؤمنان در صدر اسلام اظهار داشت: در آیات شریفه، تضاد عجیبی در رفتار گروهی از مسلمانان دیده می‌شود که در دوران ضعف اسلام، مدام می‌پرسیدند «چرا به ما اجازه جهاد داده نمی‌شود و تا کِی زیر بار ظلم کفار برویم؟»، اما همین افراد هنگامی که اسلام نیرو گرفت و دستور جهاد نازل شد، دچار وحشت شدند.

وی خاطرنشان کرد: عبارت «رَبَّنا لِمَ کَتَبْتَ عَلَیْنَا الْقِتالَ» نشان‌دهنده آن است که برخی از مؤمنان در لحظه مواجهه با تکلیف، دچار تزلزل شدند. این تغییر وضعیت از «اشتیاق به جنگ» در زمان ضعف به «ترس از جنگ» در زمان قدرت، نشان‌دهنده غلبه ترس از انسان‌ها بر ترس از خداست و نشان می‌دهد که ایمان در برخی افراد هنوز به مرحله استقرار کامل نرسیده بود.

تحلیل «اجل قریب»؛ تراژدی دلبستگی به عمر کوتاه

مبلّغ شهرستان آمل با بررسی عبارت «لَوْ لا أَخَّرْتَنا إِلی‏ أَجَلٍ قَرِیبٍ؛ ای کاش ما را تا زمانی نزدیک به تأخیر می‌انداختی»، تصریح کرد: توصیف عمر به «قریب» یا کوتاه، به این معنا نیست که آن‌ها عمر کوتاهی را درخواست کرده‌اند، بلکه اشاره به این واقعیت دارد که عمر انسان در دنیا در هر حال کوتاه و بی‌مقدار است.

وی با بیان اینکه این عبارت، زبان حال دلبستگی به دنیاست، یادآور گردید: این افراد می‌خواستند بگویند در حالی که عمر ما در دنیا بسیار اندک است، چرا خداوند با دستور جهاد، حتی همین عمر کوتاه را از ما سلب می‌کند؟ منشأ این سخنان، علاقه شدید به زندگی دنیوی است، در حالی که در نگاه قرآنی، این زندگی تنها «متاعی قلیل» است که چند صباحی به بهره‌وری آن می‌پردازند و سپس سریعاً از بین می‌رود. وی ابراز داشت: قرآن کریم با پاسخ «قُلْ مَتاعُ الدُّنْیا قَلِیلٌ»، در واقع در حال تصحیح یک اشتباه بنیادین است؛ اشتباه در ترجیح دادن یک زندگی اندک و فانی بر کرامت جهاد و شرافت شهادت در راه آخرت.

تقوا؛ کلید رهایی از ترس و دستیابی به سعادت ابدی

کارشناس دینی در تحلیل فراز «لِمَنِ اتَّقی» از آیه ۷۷ سوره نساء اظهار داشت: پاسخ الهی به کسانی که از جهاد می‌ترسیدند، این بود که اگر تقوا در ایمان شما باشد، متوجه خواهید شد که زندگی آخرت به‌مراتب بهتر از زندگی دنیوی است. وی خاطرنشان کرد: تقوا در اینجا به معنای «حفظ خویستن» و بیداری نسبت به حقیقت هستی است که انسان را از بند ترس‌های دنیوی رها می‌کند.

حجت‌الاسلام یوسفی با اشاره به تفاوت میان مؤمن و کافر در مواجهه با خطر، تصریح کرد: افراد مؤمنی که در راه تقوا قرار دارند، راهی جز ترس از خدا ندارند و برای آن‌ها معقول نیست که از «ظلم خدا» بترسند یا به خاطر ترس از مرگ، دنیا را محکم بچسبند؛ زیرا ایمان دارند که خداوند هرگز ظالم نیست. وی با تأکید بر این موضوع تأکید کرد: ترس واقعی باید از «کفر و بی‌تقوایی» باشد، نه از دست دادن زندگی دنیوی که در ذات خود ناچیز است.

تأمل در حقیقت آخرت؛ برتری زندگی جاوید بر متاع گذرا

مبلّغ شهرستان آمل با اشاره به نوعی تعریض و کنایه بودن فراز «لِمَنِ اتَّقی» یادآور گردید: خداوند با این تعبیر می‌خواهد بفرماید که «آخرت برای شما بهتر است، به شرط آنکه تقوا پیشه کنید»، زیرا تنها تقواست که سبب رستگاری و رسیدن به خیر ابدی می‌شود. این رویکرد قرآنی به ما می‌آموزد که هرگاه انسان در زندگی با تضادی میان منافع دنیوی و تکالیف الهی مواجه شد، باید با ترازوی تقوا تصمیم بگیرد.

وی در نهایت خاطرنشان کرد: هدف از این آموزش‌های قرآنی این است که انسان را از سطح «ترس از مرگ» به سطح «عشق به ابدیت» ارتقا دهد. کارشناس دینی تصریح کرد: وقتی انسان درک کند که دنیا یک «متاع اندک» و آخرت یک «حیات حقیقی و باقی» است، دیگر در برابر تکالیفی چون جهاد در راه حق دچار تزلزل نمی‌شود و با آگاهی کامل، سعادت جاویدان را بر خوشبختی‌های زودگذر دنیوی ترجیح می‌دهد.