اگر ایمان به قیامت بازدارنده است، پس علت برخی گناهان در جوامع دینی چیست؟

به گزارش خبرگزاری حوزه، در سلسله «شبهات معاد»، می‌کوشیم با نگاهی عقلانی و مبتنی بر آموزه‌های اسلامی، به پرسش‌های مطرح در این زمینه پاسخ دهیم.

اگر اعتقاد به معاد انسان را از گناه و انحراف بازمی‌دارد، پس چرا در برخی جوامع مذهبی همچنان انحراف و فساد دیده می‌شود؟

این پرسش در نگاه اول منطقی به نظر می‌رسد؛ زیرا اگر ایمان به قیامت چنین نقش تربیتی مهمی دارد، انتظار می‌رود هر جامعه‌ای که خود را مذهبی می‌داند، از آسیب‌های اخلاقی و اجتماعی دور باشد. اما واقعیت این است که این پرسش، میان آگاهی از معاد و ایمان و یقین به معاد تفاوتی قائل نشده است.

قرآن کریم ریشه بسیاری از انحراف‌ها را فراموشی روز حساب معرفی می‌کند و می‌فرماید:

إِنَّ الَّذِینَ یَضِلُّونَ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِیدٌ بِمَا نَسُوا یَوْمَ الْحِسَابِ

«کسانی که از راه خدا منحرف می‌شوند، به سبب آنکه روز حساب را از یاد برده‌اند، عذاب سختی خواهند داشت.» (۲۶، ص)

این آیه نشان می‌دهد که فراموش شدن قیامت، زمینه‌ساز گمراهی و انحراف است؛ زیرا وقتی انسان احساس نکند روزی باید پاسخگوی اعمال خود باشد، انگیزه بیشتری برای زیر پا گذاشتن حق و عدالت پیدا می‌کند.

اما نکته مهم اینجاست که دانستن با باور داشتن تفاوت دارد. ممکن است کسی از کودکی درباره قیامت شنیده باشد و حتی آن را به زبان نیز بپذیرد، اما این آگاهی هنوز به مرحله یقین نرسیده باشد. چنین دانشی، به تنهایی قدرت بازدارندگی چندانی ندارد. آنچه رفتار انسان را تغییر می‌دهد، یقین قلبی به معاد است؛ یقینی که باعث می‌شود انسان در هر تصمیم و هر عمل، خود را در محضر خدا ببیند و حسابرسی الهی را فراموش نکند.

از همین رو، صرف اینکه جامعه‌ای عنوان «مذهبی» داشته باشد، دلیل بر آن نیست که همه افراد آن از چنین ایمان عمیقی برخوردار باشند. ممکن است بسیاری از افراد، تنها اطلاعات دینی داشته باشند، اما این باور هنوز در جان آنان ریشه ندوانده باشد. بنابراین، وجود برخی انحراف‌ها در یک جامعه مذهبی، نه نشانه بی‌اثر بودن اعتقاد به معاد، بلکه نشانه ضعیف بودن یا کم‌رنگ شدن این باور در میان بخشی از افراد آن جامعه است.

شواهد اجتماعی نیز همین حقیقت را تأیید می‌کند. هر زمان که یاد خدا و قیامت در جامعه پررنگ‌تر می‌شود، میزان بسیاری از ناهنجاری‌ها کاهش می‌یابد. نمونه روشن آن، ماه مبارک رمضان است؛ در این ماه، چون یاد خدا، توبه، قیامت و حسابرسی الهی بیش از همیشه در ذهن و دل مردم زنده می‌شود، آمار بسیاری از آسیب‌ها و رفتارهای نادرست اجتماعی کاهش پیدا می‌کند.

بنابراین، اثر تربیتی معاد زمانی آشکار می‌شود که این باور از مرحله دانستن عبور کند و به یقین و ایمان قلبی برسد. چنین ایمانی، نیرومندترین عامل خودکنترلی انسان است و او را حتی در جایی که هیچ ناظر انسانی حضور ندارد، از گناه و انحراف بازمی‌دارد.

منبع: پرسمان قرآنی معاد،مرکز فرهنگ و معارف قرآن