حجت الاسلام والمسلمین فلاح، استاد، محقق و پژوهشگر عرصه مهدویت در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، اظهارکرد: برای آشنایی با اهمیت «ابعاد اجتماعی انتظار» توجه به این نکته بایسته است که در صورت پذیرش برخورداری «انتظار» از ابعاد اجتماعی، اگر جامعه پیروان اهل بیت(ع) نسبت به آن کاهلی کنند و وظیفه خویش را نسبت به آن انجام ندهند، نه تنها وظیفه خویش را به طور تام و تمام انجام ندادهاند؛ بلکه از آثار و نتایج آن نیز یعنی برپایی حکومت عدل جهانی توسط ولیّ خدا، حضرت مهدی(عج) بهرهمند نخواهند شد.
وی بیان کرد: نماز عبادتی است که افزون بر ابعاد فردی، از ابعاد اجتماعی نیز برخوردار است و مسلمانان همانطور که به خواندن آن امر شدهاند، به اقامه آن در جامعه نیز امر شده اند، اگر کسی نماز بخواند، وظیفه فردی خویش را انجام داده است و از آثار خواندن نماز بهرهمند میشود؛ ولی خواندن نماز به صورت فردی به معنای اقامه نماز در جامعه نیست و کسی که اقدام به گسترش و ترویج فرهنگ نماز نکند، به هیچ وجه وظیفه اجتماعی خویش که اقامه نماز در جامعه بوده را انجام نداده است و درنتیجه از آثار اجتماعی اقامه نماز نیز محروم خواهد شد.
پژوهشگر عرصه مهدویت بیان کرد: همانطور که در عرصه ورزش، فوتبال یک ورزش جمعی است، اگر فردی که در جایگاه دفاع قرار گرفته، وظیفه خود را به تنهایی خوب انجام دهد؛ ولی مجموع تیم، در انجام وظایف تیمی کاهلی کنند، شاید این تیم گّل نخورد؛ ولی برنده نیز نخواهد شد و شاید فردی که به تنهایی وظیفه خود را شایسته انجام داده است، مورد تشویق هم قرار بگیرد، ولی هیچ وقت مجموع تیم تشویق نخواهند شد.
استاد حوزه علمیه گفت: در عرصه انتظار نیز اگر همه افراد وظایف فردی خویش را به صورت شایسته انجام دهند، شاید به صورت فردی مستحق پاداش باشند، ولی اگر به صورت اجتماعی، جامعه شیعه وظایف خود را انجام ندهند، به هیچ وجه شایسته آن نتیجه و پاداش اجتماعی نخواهند بود.
تبیین ابعاد اجتماعی انتظار
وی یادآور شد: مرور روایات مربوط به «انتظار» آشکار کننده این نکته است که پیشوایان دین علیهم السلام پیروان خویش را به «انتظار» به عنوان یک «عمل» و «کُنش» ترغیب می نمودند، ولی جای این پرسش باقی است که این عمل، چه نوع عملی است؟ آیا یک عمل فردی است؟ یا یک عمل اجتماعی است؟ و یا مانند نماز، عملی است که هم جنبه فردی دارد و هو جنبه اجتماعی؟
حجت الاسلام والمسلمین فلاح با اشاره به اینکه بر اساس روایات، اولیاء دین، «انتظار» را گاه به عنوان یک «کُنش» فردی مورد توجه قرار میدادند و گاه به عنوان یک «کُنش اجتماعی»، بیان کرد: دقت در آثار اولیاء دین نمایانگر این نکته است که در برخی موارد «انتظار» را به عنوان یکی از کارهای فردی برای پیروان خویش مورد توجه قرار داده اند. در روایتی امیرمؤمنان، حضرت علی(ع) چنین میفرماید: «أَفْضَلُ عَمَلِ الْمُؤْمِنِ انْتِظَارُ الْفَرَجِ؛ برترین کار مؤمن انتظار فرج است».
وی گفت: دراین حدیث شریف مولای متقیان، حضرت علی(ع) انتظار را به عنوان برترین «عَمَلِ الْمُؤْمِنِ» معرفی میکنند؛ این عبارت از دو کلمه تشکیل شده است؛ یکی «عمل» و دیگری «مؤمن» که حضرت علی(ع) هر دو را در این کلام به صورت مفرد آوردهاند و حاکی از رفتارهای فردی است؛ چراکه فردِ مؤمن قرار است کاری انجام دهد که در راستای «انتظار» باشد تا به عنوان برترین عمل شناخته شود. امام سجاد(ع) نیز فرمودند: «مَنْ ثَبَتَ عَلَی مُوَالاتِنَا فِی غَیْبَةِ قَائِمِنَا أَعْطَاهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَجْرَ أَلْفِ شَهِیدٍ مِنْ شُهَدَاءِ بَدْرٍ وَ أُحُدٍ؛ هر که در عصر غیبت قائم ما(عج) بر پیروی توأم با محبت از ما ثابت قدم بماند، خداوند پاداش هزار شهید از شهدای بدر و احد را به او میدهد».
کارشناس مهدویت بیان کرد: در این حیث امام چهارم(ع) ثبات قدم بر موالات اهل بیت (ع) در عصر غیبت را متوجه فرد نموده است؛ عبارت «مَن ثبَتَ» حاکی از فردی است که بر ولایت پذیری اهل بیت (ع) پایدار مانده است و در همین راستا نیز مستحق دریافت «پاداش فردی» است؛ که عبارت است از اجر هزار شهید از شهدای بدر و احد.
انتظار و کُنشهای اجتماعی
وی اظهار کرد: در کنار روایاتی که در بخش قبل مورد توجه قرار گرفت، تأمل درسایر فرمایشات اولیاء دین نشان از آن دارد که موضوع انتظار در برخی موارد از محدوده رفتارهای فردی، بالاتر رفته و ائمه (ع) نسبت به رفتارهای اجتماعی انتظار توصیه کردند. در روایتی از امام حسن عسکری(ص) به نقل از پیامبراکرم(ص)، چنین آمده است: «أَفْضَلُ أَعْمَالِ أُمَّتِی انْتِظَارُ الْفَرَجِ؛ برترین کارهای امت من انتظار فرج است»
حجت الاسلام والمسلمین فلاح گفت: دقت در این روایت و مقایسه آن با روایت پیشین که از امیرمؤمنان، حضرت علی(ع) رسیده بود، این تفاوت را آشکار میکند که در این روایت، فرستاده خدا (ص) برای معرفی انتظار و ترغیب به آن، از عبارت «أَعْمَالِ أُمَّتِی» استفاده کرده است، که واژه «اعمال» به فرد یا افراد اضافه نشده؛ بلکه به «امت» اضافه شده است؛ یعنی کاری که باید از «امت» اسلام صادر شود، این واژه حاکی از رفتار جمعی و کُنش اجتماعی است.
وی یادآور شد: لغتشناسان در تعریف واژه «امت» چنین نوشته اند: «هر گروه و جمعیتی که جهت مشترکی آنها را به هم پیوند دهد: اشتراک در دین و آئین، و یا زمان و عصر واحد، یا مکان معین، خواه این وحدت، اختیاری بوده باشد و یا بدون اختیار.
وی گفت: حال جای این پرسش است: «بهترین رفتارهای امت پیامبر، اگر از برخی افراد یا حتی تک تک افراد صادر شود؛ ولی بُعد اجتماعی به خود نگیرد، آیا عنوان «رفتار امت» به آن صدق میکند؟ »به نظر میرسد جامعه شیعه وقتی میتواند به این توصیه فرستاده خدا جامه عمل بپوشاند که همه ایشان به صورت «عام مجموعی» در راستای زمینه سازی برای برپایی حکومت جهانی حضرت مهدی موعود دست به کار شوند.
حجت الاسلام والمسلمین فلاح افزود: اگر قرار باشد به طور مصداقی، به کاری به عنوان فعالیت اجتماعی اشاره شود که مورد در خواست اهل بیت(ع) بوده، میتوان به این روایت اشاره کرد: «وَ لَوْ أَنَّ أَشْیَاعَنَا [وَفَّقَهُمُ اللَّهُ لِطَاعَتِهِ] عَلَی اجْتِمَاعِ الْقُلُوبِ ِ فِی الْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ عَلَیْهِم لَمَا تَأَخَّرَ عَنْهُمُ الْیُمْنُ بِلِقَائِنَا؛ اگر پیروان ما ـ که خداوند ایشان را بر اطاعت خود موفق کند ـ دلهایشان بر وفاداری بر پیمانی که بر ایشان است جمع میشد، میمنت و مبارکی دیدار ما از ایشان به تأخیر نمی افتاد»
وی تصریح کرد: در این روایت، وظیفه جمع دلها بر محور وفای بر پیمان با ولیّ خدا، متوجه جامعه شیعه شده است و براین اساس عبارت «وَ لَوْ أَنَّ أَشْیَاعَنَا» صادر شد و نفرمود «مَن وَفا بِعَهدِهِ مع مولاه»، و در همین چارچوب نیز پاداشِ بیان شده، یک پاداش جمعی است؛ یعنی: «یُمن لِقاءِ المهدی که با ظهور حجت خدا محقق میشود.
کارشناس مهدویت یادآور شد: اگر پایداری بر این عهد فقط از جانب برخی از افراد شیعه محقق شود، نمیتواند نتیجه مورد نظر که در توقیع شریف آمده را به بار نشاند؛ به عبارت دیگر میمنت نیل به ظهور حجت خدا و لقاءِ آن حضرت، وقتی شامل حال شیعیان میشود که همه در اقدامی اجتماعی دلهایشان بر محور وفای به عهد با امام زمان(عج) متفق شود.
وی در پایان گفت: در دوران غیبت شیعه موظف است انتظار خویش را در دو عرصه فردی و اجتماعی پیگیری کند و فقط در این صورت است که از انزوا خارج شده و زمینه سازی حقیقی برای برپایی حکومت عدل جهانی محقق میشود.
نظر شما