به گزارش خبرگزاری حوزه، به مناسبت شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام، دومین اختر تابناک امامت مطلبی در مورد شخصیت و کرامت این امام هُمام تقدیم شما فرهیختگان می شود.
تمام ابعاد زندگی آن حضرت، سرمشقی والا و الگویی کامل برای انسانیت و زیستن است. سیره و رفتار ائمه(ع) بر اصلی تغییرناپذیر استوار بوده است که برای آنان، دوست و دشمن در هدایتگری یکساناند؛ زیرا اصل هدایت انسانها، معیار رفتار آنان بوده است.
* چرا با وجود کرامت همهٔ اهلبیت(ع)، امام حسن(ع) به «کریم اهلبیت» شهرت یافت؟
امام حسن بن علی(ع) تمامی توان خویش را در راه انجام امور نیک و خداپسندانه به کار میگرفت و اموال فراوانی را در راه خدا میبخشید. مورخان و دانشمندان، در شرح زندگانی پرفرازونشیب آن حضرت، بخششهای بیسابقه و انفاقهای بزرگ و بینظیری ثبت کردهاند که در تاریخ زندگی هیچیک از بزرگان به چشم نمیخورد و خود، نشانهای بر عظمت نفس و بیاعتنایی آن حضرت به مظاهر فریبندهٔ دنیاست.
نوشتهاند که حضرت مجتبی(ع) در طول عمر خود، دو بار تمام اموال و دارایی خود را در راه خدا خرج کرد و سه بار ثروت خود را به دو نیم تقسیم نمود؛ نیمی را برای خود نگه داشت و نیمی دیگر را در راه خدا بخشید. دلیل این شهرت، نه یک واقعه، که «سیرهٔ عملی» حضرت بود؛ چنان که هیچ سائلی را بیپاسخ نمیگذاشتند. کرامت به تمام معنا و با تمام وجود از ایشان صادر میشد و در وجودشان متجلی گشت. در «زیارت جامعهٔ کبیره» – که از منابع مهم شناخت ائمه(ع) است – به این ویژگی اشاره شده که آنان «معدن کرم و سخاوت» هستند و حضرت، این معنا را در زمان حیات خود بهخوبی به نمایش گذاشت.
* دلیل دشمنی همسر امام حسن(ع) و نقش او در شهادت ایشان چه بود؟
این پرسش، شاید در نگاه نخست شگفتآور باشد که چگونه همسری با شوهر خود دشمنی میکند. اما باید دانست که همسر امام(ع) با تحریک و وعدههای معاویه، دست به مسمومیت حضرت زد. معاویه با وعدههای فریبنده، او را برانگیخت تا بارها امام را مسموم کند و سرانجام، ایشان را به شهادت برساند.
امام حسن(ع) پس از نوشیدن زهر، به روشنی دریافت که مسمومیت او به تحریک معاویه و توسط یکی از همسرانش به نام «جِعْدَة بنت اشعث بن قیس کندی» صورت گرفته است. با این حال، حضرت این موضوع را از دیگر اعضای خانواده – بهویژه امام حسین(ع) که درصدد مجازات او برآمده بود – پنهان داشت.
قطب راوندی مینویسد: حضرت در سخنی، به نوع شهادت خود و قاتل خویش اشاره کرد و در پاسخ به کسانی که گفتند او را از خانه بیرون کنید، فرمود: «چگونه این کار را انجام دهم، در حالی که هنوز کاری از او سر نزده است؟» امّا پس از نوشیدن زهر، کلمهٔ استرجاع را بر زبان جاری کرد و رو به جعده فرمود: «ای دشمن خدا، مرا کشتی، خدا تو را بکشد. به خدا سوگند، پس از من به آرزویت نخواهی رسید.» هنگامی که امام حسین(ع) وارد شد و طشت پر از خون برادر را دید، پرسید: «چه کسی این کار را با تو کرد؟» امام حسن(ع) فرمود: «با او چه میکنی؟» حسین(ع) پاسخ داد: «به خدا سوگند او را خواهم کشت.» امام حسن(ع) فرمود: «پس نام او را نمیگویم تا آنکه جدم رسول الله(ص) را ملاقات کنم.» این رفتار، نمادی از کرامت و بردباری بینظیر آن حضرت است.
* ویژگی بارز امام حسن(ع) در حوزهٔ حکومتداری چه بود؟
تمام ابعاد زندگی امام حسن(ع) سرمشق و الگویی برای انسانیت و زندگی است. سیرهٔ ائمه(ع) بر اصلی تغییرناپذیر استوار است: در هدایتگری، دوست و دشمن برای آنان یکسان است و اصل هدایت انسانها، معیار رفتارشان بوده است. از این رو، نمیتوان گفت که آنان برای کسی، تصورِ «دشمن» داشتهاند. بر اساس اصل کرامت و هدایتگری، امام حسن(ع) و دیگر ائمه(ع)، به هدایت مردم اهتمام میورزیدند.
در حوزهٔ حکومتداری، حرکت ایشان بر اساس اصول و سیرهٔ رسول الله(ص) بود. دو محور مهم در این زمینه قابل اشاره است:
۱. صلح با معاویه بر مبنای حفظ اسلام: امام حسن(ع) بر اساس سنت و سیرهٔ جدّ بزرگوارش و با توجه به شرایط خاص زمان، به صلح تن داد تا امت اسلام و حاملان علوم و حافظان سیره و سنت پایدار بمانند. خود حضرت در کلامی به این معنا تصریح فرمودهاند: «یکی از علل صلح من، حفظ حیات شما بود تا در سایهٔ صلح، تمدن اسلام در آغاز راه، با دشمنی و فریبکاری امویان بیبنیان نشود.» این صلح، ثمرات بیشماری برای اسلام و مسلمانان داشت؛ از جمله جلوگیری از خونریزی در میان امت و برقراری امنیت در مناطقی که در معرض شرارتهای معاویه بود.
۲. پیشبینی فتنه و وصیت دربارهٔ تشییع: یکی دیگر از رفتارهای بارز امام، وصیت ایشان دربارهٔ محل دفنشان بود. ایشان وصیت کرده بود که پیکرشان را در کنار قبر رسول خدا(ص) دفن کنند، اما پیشبینی میکرد که عدهای مانع این کار شده و کار را به درگیری و خونریزی میکشانند. پس از شهادت، بنیهاشم طبق وصیت، تابوت را به سمت حرم بردند؛ امّا مروان – که در دشمنی با اهلبیت(ع) هیچ کوتاهی نمیکرد – عایشه را تحریک کرد تا مانع دفن شود. این حرکت و اصرار بنیهاشم، نزدیک بود به جنگی دیگر بیانجامد، اما امام حسین(ع) خطاب به مروان فرمود: «اگر وصیت برادرم نبود که به خویشتنداری و صبر سفارش کرده است، میدانستم با شما چگونه رفتار کنم. برادرم وصیت کرد که دوست ندارد در تشییع من، به اندازهٔ خون حجامت، خونریزی شود.»
امام(ع) با این پیشبینی، از ایجاد بحرانی دیگر جلوگیری کرد، چرا که میدانست اسلام در آن برهه، برای گذر از بحرانهای سیاسی، نیازمند صلح و آرامش است. نمونههای رفتار کریمانهٔ امام در برابر دشمنان، الگویی روشن برای پیروان اهلبیت(ع) است تا بیاموزند که رفتارشان، حتی با مخالفان، باید منطبق با کرامت و هدایتگری باشد.
* سرنوشت فرزندان امام حسن(ع) و چرایی عدم امامت از نسل ایشان
فرزندان و نسل پربرکت امام حسن(ع) نیز خیرات و برکات فراوانی برای اسلام داشتند. چند تن از آنان در واقعهٔ کربلا به شهادت رسیدند و شجرهٔ طیبه را با خون خویش آبیاری کردند و از امام زمان خود دفاع نمودند. نکتهٔ مهم این است که امامت پس از امام سجاد(ع)، از نسلِ مشترکِ امام حسن و امام حسین(ع) ادامه یافت؛ زیرا مادر امام باقر(ع)، فاطمه دختر امام حسن(ع) بود. بنابراین، تصورِ نبودِ امامت از نسل امام حسن(ع) صحیح نیست.
همچنین، سادات حسنی در طول تاریخ، قیامهای گستردهای در برابر ستم امویان و عباسیان داشتند و در مقاطعی موفق به تشکیل حکومتهای شیعی شدند. آنان در گسترش اسلام و تشیع در اقصی نقاط جهان اسلام – از تونس و مراکش گرفته تا ایران و دیگر مناطق – نقش بسزایی ایفا کردند.
شغل امامان(ع) و بهویژه امام حسن(ع) چه بود و چرا در کتب مذهبی کمتر بدان اشاره شده است؟
همهٔ ائمه(ع) به اقتضای شرایط زندگی و محل زیست خود، مشاغلی داشتهاند. در آن دوران، زندگی ساده و همراه با قناعت بود و خوراک و پوشاک ساده، آرامش ویژهای به زندگی میبخشید. از جمله مشاغل رایج در مدینه، باغداری بود که ائمه(ع) نیز گاه به آن اشتغال داشتند. دلیل کمتوجهی کتب مذهبی به شغل ایشان، شاید غلبهٔ نگاه معنوی و هدایتگری بر جنبههای مادی زندگی آنان باشد.
* سیرهٔ امام حسن(ع) در برخورد با مردم چگونه بود؟
مردم برای همهٔ ائمه(ع) عزیزند. اگر به فرمان مالک اشتر توجه شود، روشن میگردد که مردم و همهٔ انسانها، فارغ از نژاد و مذهب، برای ائمه(ع) محترمند. امام هرگز حاضر نمیشد به مردم بیحرمتی شود یا حقوقشان ضایع گردد. صلح امام حسن(ع)، پیش از هر چیز، احترام به مردم و پاسداشت حرمت امت اسلامی بود تا دامن جامعه از خونریزی پاک بماند.
کرامت و بخشندگی، پاسخگویی به نیازهای علمی و شبهات مردم، و عزتدادن به آنان، از دیگر جلوههای رفتاری امام(ع) با مردم بود. این سیره، الگویی کامل برای همهٔ پیروان اهلبیت(ع) است تا در تمام شئون زندگی، کریمانه و هدایتگرانه رفتار کنند.
نظر شما