خبرگزاری حوزه | جبار آذین، منتقد و کارشناس سینما در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه سینمای ایران طی سالهای گذشته نتوانسته است متناسب با جایگاه پیامبر گرامی اسلام(ص) به این شخصیت بزرگ انسانی و الهی بپردازد، اظهار کرد: پیامبر اکرم(ص) یکی از بزرگترین شخصیتهای تاریخ بشریت و نماد برجسته توحید در عالم ملک و ملکوت است و رسالت ایشان نهتنها سرنوشت مسلمانان، بلکه مسیر هدایت و نیکورزی بخش بزرگی از بشریت را تحت تاثیر قرار داده است. با وجود چنین جایگاه عظیمی، سینما و تلویزیون ما در معرفی شخصیت، سیره، اندیشه و ابعاد انسانی و معنوی پیامبر اسلام(ص) بسیار کمکار بودهاند و هنوز اثری درخور این عظمت و جایگاه تولید نشده است.
وی افزود: پیامبر اسلام(ص) آورنده دین مبین اسلام و پرچمدار توحید در جهان است و طبیعی است که چنین شخصیتی باید یکی از مهمترین موضوعات هنر دینی و سینمایی در جهان اسلام باشد. با این حال، در شرایطی که مخالفان اسلام و جریانهای اسلامستیز در عرصههای سیاسی، رسانهای، فرهنگی و هنری سرمایهگذاری گستردهای برای ارائه تصویری تحریفشده از اسلام و پیامبر اکرم(ص) انجام میدهند، ما نتوانستهایم در مقابل این جریان، آثار هنری قدرتمند، جذاب و تاثیرگذار تولید کنیم. این کمکاری تنها به ایران محدود نمیشود و در بسیاری از کشورهای اسلامی نیز میتوان نشانههای آن را مشاهده کرد.
آذین ادامه داد: در ایران، با وجود برخورداری از ظرفیتهای مالی، امکانات تولیدی، هنرمندان توانمند و مخاطبان گسترده، هنوز یک فیلم یا مجموعه تلویزیونی جامع، خوشساخت و ماندگار درباره پیامبر اسلام(ص) ساخته نشده است که بتواند هم در داخل کشور مورد توجه قرار گیرد و هم در سطح جهان اسلام و حتی عرصه بینالمللی بدرخشد. البته ساخت چنین آثاری با حساسیتهای اعتقادی و مذهبی فراوانی همراه است و نمیتوان نسبت به این حساسیتها بیتوجه بود، اما وجود حساسیت نباید بهانهای برای کنار گذاشتن موضوع باشد. اتفاقا باید با استفاده از مشاوره کارشناسان دینی و بهرهگیری از توان هنرمندان متخصص، راهی برای تولید آثار فاخر پیدا کرد.
این منتقد سینما با اشاره به فیلم «محمد رسولالله(ص)» ساخته مجید مجیدی بیان کرد: یکی از معدود تلاشهای جدی سینمای ایران برای نزدیک شدن به زندگی پیامبر اسلام(ص)، فیلم «محمد رسولالله(ص)» بود که مجید مجیدی در آن تلاش کرد بخشی از دوران کودکی پیامبر اکرم(ص) را به تصویر بکشد. این اثر از نظر توجه به موضوع پیامبر اسلام(ص) اقدامی مهم محسوب میشود، اما طبیعتا تنها بخشی از زندگی و شخصیت ایشان را روایت کرد و نتوانست جامعیت شخصیت پیامبر را در ابعاد مختلف انسانی، معنوی، اجتماعی و تاریخی به نمایش بگذارد. به همین دلیل همچنان بخش بزرگی از زندگی و سیره پیامبر اکرم(ص) در سینمای ایران مغفول مانده است.
وی تصریح کرد: مسئله فقط ساخت یک فیلم درباره زندگی پیامبر نیست، بلکه باید به مجموعهای از ویژگیهای شخصیتی و تاریخی ایشان توجه شود. پیامبر اکرم(ص) هم یک شخصیت الهی و معنوی است و هم یک انسان بزرگ، رهبر اجتماعی، بنیانگذار یک تمدن و هدایتگر جامعهای بود که توانست مسیر تاریخ را تغییر دهد. اگر سینمای ایران بخواهد به این شخصیت بپردازد، باید بتواند میان این ابعاد ارتباط برقرار کند و اثری ارائه دهد که هم از نظر هنری جذاب باشد و هم از نظر محتوایی تصویری درست، عمیق و باورپذیر از پیامبر اسلام(ص) ارائه کند.
آذین با انتقاد از وضعیت تولیدات دینی در سینما و شبکه نمایش خانگی اظهار کرد: متاسفانه در سالهای اخیر بخش قابلتوجهی از تولیدات نمایشی به موضوعاتی اختصاص یافتهاند که گاه ارتباط چندانی با فرهنگ دینی و ملی جامعه ایران ندارند. در شبکه نمایش خانگی نیز شاهد تولید آثاری هستیم که عمدتا بر روابط عاطفی، مناسبات خانوادگی و داستانهای عاشقانه تمرکز دارند و گاهی برای نزدیک کردن این آثار به فضای فرهنگی جامعه، تنها از برخی نشانههای ظاهری و رنگولعاب ایرانی یا دینی استفاده میشود. این رویکرد را نمیتوان تولید اثر دینی دانست، زیرا اثر دینی باید از درون دارای معنا، جهانبینی و روح توحیدی باشد.
وی افزود: اثر دینی صرفا اثری نیست که در آن نام شخصیتهای مذهبی مطرح شود یا برخی نشانههای دینی در قاب تصویر قرار گیرد. یک فیلم یا سریال دینی باید در ساختار داستان، شخصیتپردازی، مضمون و نگاه به انسان، جهان و اخلاق، نشانههای باور توحیدی را داشته باشد. اگر این عناصر وجود نداشته باشند، استفاده از ظاهر و نشانههای دینی نمیتواند یک اثر را به محصولی اسلامی و قرآنی تبدیل کند. بنابراین لازم است مدیران فرهنگی و هنرمندان ما در تعریف و تولید سینمای دینی، از نگاه سطحی فاصله بگیرند و به عمق مفاهیم دینی توجه کنند.
این کارشناس سینما خاطرنشان کرد: برای ساخت آثار مرتبط با پیامبر اکرم(ص)، نخستین گام این است که هنرمند و مدیر فرهنگی، خود موضوع را جدی و باورمندانه دنبال کند. ساخت چنین آثاری نیازمند شناخت دقیق دین، تاریخ اسلام، سیره پیامبر و همچنین آشنایی با زبان سینماست. در کنار آن باید از مشاوره عالمان دینی و کارشناسان متخصص استفاده شود تا اثر هم از نظر اعتقادی دقیق باشد و هم گرفتار شعارزدگی و بیان مستقیم نشود. هنر زمانی میتواند مخاطب را با مفاهیم دینی همراه کند که بتواند این مفاهیم را در قالب داستان، شخصیت و موقعیت نمایشی به مخاطب منتقل کند.
آذین با اشاره به ضرورت مقابله فرهنگی با آثار ضداسلامی گفت: جریانهای مخالف اسلام طی سالهای گذشته از ابزار سینما و رسانه برای ارائه روایتهای تحریفشده از اسلام استفاده کردهاند و در مواردی تلاش کردهاند چهرهای خشن، عقبمانده یا ضدانسانی از اسلام و مسلمانان ارائه دهند. در چنین شرایطی، صرفا اعتراض به تولیدات ضداسلامی کافی نیست. ما باید در عرصه هنر حضور فعال داشته باشیم و با ساخت آثار قدرتمند، روایت درست و انسانی اسلام را به مخاطبان جهان معرفی کنیم. پاسخ فرهنگی به تحریف، تولید اثر فرهنگی قدرتمند است و نمیتوان با سکوت و انفعال با جریان رسانهای مخالف مقابله کرد.
وی ادامه داد: در جهان اسلام، فیلم «محمد رسولالله» یکی از آثاری است که تلاش کرده بخشی از تاریخ صدر اسلام و زندگی پیامبر اکرم(ص) را به تصویر بکشد، اما این اثر نیز نتوانسته است تمام ابعاد تاریخ اسلام و شخصیت پیامبر را روایت کند. مسئله این است که جهان اسلام باید بتواند روایتهای مستقل، جامع و دقیق خود را درباره پیامبر اکرم(ص) تولید کند. نمیتوان انتظار داشت دیگران روایت اسلام را به جای ما بسازند و سپس ما صرفا نسبت به بخشهایی از آن روایت اعتراض کنیم. سینمای دینی باید خودش صاحب روایت باشد و با زبان هنر، حقیقت اسلام و شخصیت پیامبر را به مخاطبان معرفی کند.
این منتقد سینما تاکید کرد: اگر ایران را به عنوان کشوری اسلامی و دارای پیشینه فرهنگی و تمدنی گسترده در نظر بگیریم، انتظار میرود در حوزه سینمای دینی نقش پیشرو داشته باشیم. ما کشور فقیری از نظر امکانات تولیدی نیستیم و از هنرمندان، فیلمسازان، نویسندگان و نیروهای فنی توانمندی برخورداریم. همچنین بسیاری از مردم و مدیران فرهنگی نسبت به تولید آثار دینی علاقهمند هستند. بنابراین پرسش اصلی این است که با وجود این ظرفیتها چرا هنوز نتوانستهایم یک مجموعه تلویزیونی یا فیلم سینمایی بزرگ و ماندگار درباره پیامبر اسلام(ص) تولید کنیم که بتواند در سطح جهانی نیز مطرح شود.
آذین گفت: پاسخ را باید در اولویتهای فرهنگی و مدیریتی جستوجو کرد. زمانی که بخشی از مدیران و هنرمندان، تولید آثار معناگرا و دینی را در اولویت قرار نمیدهند و بخش قابلتوجهی از توجه سینما به سمت موضوعات صرفا تجاری و مادی میرود، طبیعی است که آثار دینی کمتر تولید شوند. سینمای تجاری و سرگرمی نیز جایگاه خود را دارد، اما نباید اجازه داد که مسائل اقتصادی، تمام اولویتهای فرهنگی هنر را تعیین کند. هنر ملی و دینی وظایفی فراتر از گیشه دارد و باید در کنار سرگرمی، به هویت، معنویت، تاریخ و باورهای جامعه نیز توجه کند.
وی با اشاره به تجربه تولید آثاری درباره دیگر شخصیتهای دینی بیان کرد: وقتی میبینیم درباره حضرت امیرالمومنین(ع) آثار نمایشی ساخته میشود یا سریالهایی مانند «مختارنامه» با موضوعات تاریخی و مذهبی تولید میشوند، روشن است که توانایی ساخت آثار دینی در کشور وجود دارد. ممکن است تولید این آثار دشوار، پرهزینه و نیازمند تحقیقات گسترده باشد، اما تجربههای گذشته نشان داده است که اگر اراده مدیریتی و هنری شکل بگیرد، میتوان پروژههای بزرگ دینی را به سرانجام رساند. بنابراین درباره پیامبر اکرم(ص) نیز باید از همین ظرفیتها استفاده کرد و به سراغ بخشهای مهم و کمتر دیدهشده زندگی ایشان رفت.
این کارشناس سینما افزود: یکی از مهمترین ضرورتها این است که برای تولید آثار درباره پیامبر اکرم(ص)، برنامهای بلندمدت و حرفهای تدوین شود. نباید هر بار با یک تصمیم مقطعی به سراغ چنین موضوعی رفت و پس از تولید یک اثر، پرونده آن را بست. باید گروههای پژوهشی شکل بگیرند، فیلمنامههای متعدد نوشته و ارزیابی شوند، کارشناسان تاریخی و دینی در کنار سینماگران حضور داشته باشند و در نهایت آثاری تولید شود که قابلیت عرضه در داخل و خارج از کشور را داشته باشد. چنین پروژهای باید از ابتدا با نگاه جهانی طراحی شود، زیرا پیامبر اسلام(ص) متعلق به یک قوم یا جغرافیا نیست و شخصیت ایشان جایگاهی جهانی دارد.
آذین در پایان تاکید کرد: تولید آثار فاخر درباره پیامبر گرامی اسلام(ص) دیگر نباید یک انتخاب فرعی در سیاستگذاری فرهنگی باشد، بلکه باید به عنوان یک ضرورت جدی مورد توجه قرار گیرد. ما هم هنرمند داریم، هم سرمایه و امکانات تولیدی و هم ظرفیتهای علمی و دینی لازم برای این کار را در اختیار داریم. اگر مدیریت فرهنگی، هنرمندان متعهد و کارشناسان دینی در کنار یکدیگر قرار گیرند، میتوان آثاری ساخت که هم از نظر هنری ارزشمند باشند و هم تصویری شایسته از شخصیت پیامبر اکرم(ص)، تاریخ اسلام و فرهنگ توحیدی ارائه دهند. کوتاهی در این زمینه قابل تداوم نیست و جامعه هنری ایران باید با استفاده از ظرفیتهای موجود، ساخت آثار ماندگار درباره پیامبر اسلام(ص) را به یکی از اولویتهای جدی خود تبدیل کند.
انتهای پیام
نظر شما