حجتالاسلام رستم ممیزاده، رئیس سازمان بسیج اساتید، طلاب و روحانیون سپاه عاشورا آذربایجان شرقی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تبریز، مشهد مقدس را فراتر از یک مقصد زیارتی، نماد هویت مشترک ایرانی-اسلامی و کانون همگرایی اقوام توصیف کرد و حضور میلیونی و متنوع زائران از سراسر کشور در جوار بارگاه منور رضوی را نه یک تجمع آیینی ساده، بلکه تمرینی اجتماعی برای همدلی، بازسازی سرمایه اجتماعی و تقویت روحیه دینی در مقیاس کلان ملی ارزیابی نمود.
خبرنگار حوزه: به عنوان نقطه آغاز، جایگاه مشهد مقدس را در ایجاد هویت جمعی میان ایرانیان با پیشینههای متنوع قومی و فرهنگی چگونه تبیین میکنید؟
حجتالاسلام ممیزاده: مشهد در ایام پیک زیارت، بهواقع از کالبد یک شهر فراتر رفته و به صحنهای عظیم از همآوایی ملی و معنوی بدل میشود. هنگامی که خیل عظیم زائران با گویشها، سنن و خردهفرهنگهای متفاوت در زیر گنبد طلایی ثامنالحجج(ع) گرد هم میآیند، تمامی مرزهای ذهنی و قومی رنگ میبازد. آنچه در این میان تجلی مییابد، همافزایی بر محور ایمان مشترک و عشق به اهل بیت(ع) است که شالوده یک «ما»ی بزرگ ملی را مستحکم میکند. این همایش خودجوش مردمی، سندی زنده بر این حقیقت است که پیوندهای اعتقادی تا چه حد میتوانند از شکافهای زبانی و منطقهای عبور کنند.
خبرنگار حوزه: مشخصاً این همگرایی چه سازوکاری را برای تقویت وحدت ملی رقم میزند؟
حجتالاسلام ممیزاده: نخستین و ملموسترین خروجی آن، تبدیل تفاوتها از تهدیدی بالقوه به فرصتی بالفعل برای انسجام است. در ازدحام ملکوتی حرم، لهجه و پوشش محلی، دیگر عامل فاصله نیست، بلکه به نمادی از زیبایی تنوع فرهنگی ایران بدل میشود. زائران در عمل میآموزند که میتوان متفاوت بود و در عین حال در یک هویت واحد ملی و دینی تنفس کرد. این یک تمرین عملی برای مدارا و همزیستی مسالمتآمیز است؛ جایی که مردم در صفهای زیارت، خدمات و اسکان، ناگزیر از رعایت حقوق یکدیگر میشوند و همین رفتارهای به ظاهر ساده، شالوده یک فرهنگ عمومی بالغ را پیریزی میکند. این تجربه زیسته، تصور ذهنی جامعه از همبستگی را به واقعیتی ملموس تبدیل میکند و وفاداری به سرزمین و مسئولیتپذیری در قبال سرنوشت جمعی را افزایش میدهد.
خبرنگار حوزه: برخی این تجمعات را صرفاً رویدادهایی آیینی و گذرا میپندارند. تأثیر پایدار آن بر روحیه دینی جامعه چگونه است؟
حجتالاسلام ممیزاده: این نگاه، عمق ماجرا را نادیده میگیرد. این گردهمایی عظیم، ایمان فردی را از انزوا خارج کرده و به یک تجربه جمعی پرقدرت بدل میسازد. هنگامی که میلیونها انسان در یک زمان و مکان، غرق در دعا و نیایش میشوند، یک میدان مغناطیسی از معنویت شکل میگیرد که اثر آن محدود به لحظه زیارت نیست. این موج فراگیر، تا مدتها در رفتار، نگرش و مناسبات اجتماعی افراد رسوخ میکند و روحیهای سرشار از آرامش، توکل و نوعدوستی را به متن جامعه بازمیگرداند. به بیان دیگر، زائر پس از بازگشت، با خود سرمایهای از امید و اخلاق را به شهر و دیار خویش منتقل میکند که به پویایی معنوی کلان کشور میانجامد.
خبرنگار حوزه: به نقش این پدیده در بازسازی سرمایه اجتماعی اشاره کردید. لطفاً این مفهوم را بیشتر تشریح کنید.
حجتالاسلام ممیزاده: در شرایطی که جوامع ممکن است با فاصلههای فرهنگی یا ذهنی مواجه شوند، مشهد به بستری برای گفتوگوی بیواسطه اقوام و کاهش سوءتفاهمها تبدیل میشود. بسیاری از پیشداوریها، صرفاً زاییده ناآشنایی انسانها با یکدیگر است. در فضای معنوی حرم، این غبار ناآشنایی فرو مینشیند و اعتماد متقابل جایگزین آن میشود. این احساس تعلق و اعتماد، یکی از حیاتیترین پایههای انسجام ملی و امنیت فرهنگی است. افزون بر این، مشاهده این همبستگی برای نسل جوان یک تجربه تربیتی بیبدیل است که در شکلگیری هویت دینی و ملی آنان نقشی ماندگار ایفا میکند. همچنین، حضور متوازن تمامی استانها و مناطق در این رویداد، حس مشارکت و برابری را تقویت کرده و فاصلههای اجتماعی را کاهش میدهد.
خبرنگار حوزه: ابعاد فرهنگی این تعامل میان اقوام در مشهد را چگونه ارزیابی میکنید؟
حجتالاسلام ممیزاده: اجتماع زائران، خود به مثابه یک بازار بزرگ تبادل فرهنگی است. در این سفرها، آشنایی با آداب مهماننوازی، خوراک، پوشش و شیوههای زیست سایر هموطنان رخ میدهد. این تبادل، یک ثروت معنوی و اجتماعی برای کشور ایجاد میکند و دامنه شناخت ملی را وسعت میبخشد. از سوی دیگر، فرهنگ خدمترسانی داوطلبانه به زائران نیز جلوهای از ایمان اجتماعی است که اخلاق دینی را از سطح شعار به عرصه عمل میآورد. رسانهها نیز در این میان رسالتی خطیر بر عهده دارند تا با بازنمایی هنرمندانه صحنههای مهربانی و همدلی، چهرهای روشن و امیدبخش از جامعه ایرانی به نمایش بگذارند.
خبرنگار حوزه: و سخن پایانی شما به عنوان جمعبندی این بحث چیست؟
حجتالاسلام ممیزاده: مشهد در این ایام، نماد بیبدیل وحدت، همدلی و هویت مشترک ایرانی-اسلامی است. اجتماع اقوام و استانهای مختلف در جوار بارگاه رضوی، این پیام شفاف را مخابره میکند که ایران با همه گوناگونیهای فرهنگیاش، در سایه ایمان و محبت اهل بیت(ع) میتواند به انسجامی عمیقتر و پایدارتر دست یابد. این همگرایی، نه یک رخداد فصلی، که سرمایهای عظیم برای آینده کشور محسوب میشود؛ سرمایهای که اگر به درستی فهم و تقویت شود، ضامن انسجام اجتماعی، آرامش فرهنگی و تعالی معنوی جامعه خواهد بود. اینجا همان نقطهای است که معنویت، به جای جدایی، عامل پیوند میشود و جامعه را در مسیر پیشرفت اخلاقی و همبستگی ملی یاری میدهد.
نظر شما