حجت الاسلام والمسلمین صادق رئوف کارشناس دینی در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران با اشاره به اقدامات مثبت و سازنده حوزه های علمیه درباره اجرایی شدن بیانیه بسیار مهم «حوزه پیشرو و سرآمد»، اظهار داشت:آنچه امروز در حوزه های علمیه می گذرد نشان از اثربخشی برنامه ریزی دقیق مراکز عالی حوزوی است.
کارشناس دینی در ادامه غلبه فقه فردی بر فقه نظامساز را مانع گسترش تولید علم دینی و پاسخگو به نیازهای انقلاب اسلامی دانست و اضافه کرد: یکی از ریشهایترین موانع تولید علم تمدنی در حوزه این است که فقه رایج، عمدتاً با منطق فرد مکلف سامان یافته است.
حجت الاسلام رئوف تصریح کرد: با وجود این ویژگیها و سرمایههای بسیار ارزشمند، بخش قابل توجهی از فعالیت علمی حوزههای علمیه در دهههای اخیر هنوز بر مدار مسائلی میچرخد که در این حد ضروری نبوده و اولویت ندارد.
اثربخشی برنامهریزی دقیق در توسعه پژوهش های مسئله محور در حوزه های علمیه
وی ادامه داد: اهتمام خاص به شرح و تبیین متون گذشته، و تقریر اقوال بزرگان در حد زیاد، تمرکز بر مسائل سنتی و فردمحور، کمتوجهی به مسائل نوپدید تمدنی، ضعف در تبدیل معارف به مدل، نظام و برنامه عملیاتی و... موجب فاصله معنادار میان دروس خارج با میدان حکمرانی، اقتصاد، فرهنگ، رسانه و فناوری، نظام سلامت و درمان شده است. بنابراین مشکل، فقر منبع نیست؛ بلکه نبود نظامسازی علمی، جهتدهی تمدنی و مسألهمحوری کاربردی است که باعث شده هنوز تولید علم دینی تمدنی به معنای دقیق در حوزه محقق نشود. کارشناس مسائل فرهنگی ادامه داد: مراکز عالی حوزوی کشور برنامه ریزی های جدید و دقیقی برای حل این موضوع و مشکل طب چند سال اخیر داشته است که حقیقتا اثربخش نیز بوده است.
استاد حوزه با بیان اینکه حکم نظام، فقه ساختار، فقه نهاد، فقه سیاست عمومی و فقه تمدن مطرح است بنابراین تا زمانی که فقه از سطح فعل مکلف فردی، به سطح نظام کنش اجتماعی و حکمرانی توسعه نیابد، تولید علم دینی تمدنی محدود خواهد ماند و با چالشهای فراوان مواجه خواهد شد، یادآور شد: برای ساخت تمدن اسلامی ناظر به ساحات اجتماعی کافی نیست
وی در ادامه با بیان اینکه حوزه در استنباط حکم شرعی قدرت بسیار بالایی دارد اما در تبدیل حکم به نظام، الگو، سیاست، شاخص و سازوکار اجرایی، امعان نظر بیشتری لازم است، گفت: باید در حوزه از مرحله حکم شرعی به مرحله نظام اجتماعی و سپس به مرحله مدل اجرایی برسیم که در بسیاری از موارد، حوزه در مرحله اول بسیار قوی است؛ اما در مرحله دوم و سوم نیازمند تحول جدی است.
رفع نیازهای جامعه باید در اجرای طرح ها و پایان نامه های حوزوی و دانشگاهی لحاظ شود
استاد حوزه علمیه با بیان اینکه مسأله محور نبودن برخی از پژوهشهای علمی در کشور موضوع مهمی است، گفت: پژوهشها از درد واقعی جامعه، میدان حکمرانی و چالشهای انسان معاصر آغاز نمیشوند و لذا رفع نیازهای انقلاب اسلامی و جامعه باید در تدوین و اجرای طرح ها و پایان نامه های حوزوی و دانشگاهی مدنظر جدی باشد.
حجت الاسلام والمسلمین ریوف با بیان اینکه انسان امروز با مسائل و معضلاتی همچون بحران خانواده، تنهایی انسان مدرن، مصرفگرایی، اعتیاد دیجیتال، فروپاشی اخلاق جنسی، بحران هویت نوجوانان، سلطه الگوریتمها بر ذهن و رفتار انسان، هوش مصنوعی و آینده اشتغال، روبهرو است، گفت: حوزه تمدنساز باید این مسائل را نه به صورت حاشیهای، بلکه در متن برنامه آموزشی و پژوهشی خود قرار دهد.
وی در ادامه، ضعف شناسی ر مانع راه تولید علم دینی تمدنی معرفی و خاطرنشان کرد: در اجتهاد، دو مرحله بسیار مهم حکم شناسی و موضوع شناسی وجود دارد؛ حوزه علمیه در حکم شناسی توانمند است؛ اما در بسیاری از مسائل جدید، دچار مشکل موضوع شناسی است. در واقع باید موضوع را عمیق شناخت تا برایش حکم متناسب با آن صادر کرد که در این زمینه نیز اتفاقات خوبی انجام شده است.
حجت الاسلام والمسلمین رئوف ادامه داد: اگر فقیه به درستی ماهیت و ابعاد موضوع را نشناسد و نداند که الگوریتمهای توصیهگر چگونه رفتار کاربر را مهندسی میکنند؟ بانک مدرن چگونه خلق پول میکند؟ رمزارز دقیقاً چه ماهیتی دارد؟ شبکه اجتماعی چگونه توجه انسان را کالایی میکند؟ و... نمیتواند حکم تمدنی دقیق و راهبردی صادر کند.
اتفاقات خوبی در عرصه های بین رشته ای و تقویت همکاری حوزه و دانشگاه انجام شده است
استاد حوزه در ادامه با بیان اینکه تولید علم تمدنی نیازمند گفتوگوی عمیق میان حوزه و رشتههایی مانند جامعهشناسی، اقتصاد، روانشناسی، علوم سیاسی، حقوق عمومی، مدیریت، فلسفه علم، مطالعات رسانه، علوم شناختی و فناوری اطلاعات است، اضافه کرد: با این وجود هنوز ارتباط حوزه با این دانشها، در بسیاری موارد یا سطحی است یا تدافعی یا صرفاً انتقادی. البته طی چند سال اخیر اتفاقات خوبی در عرصه های بین رشته ای و تقویت همکاری حوزه و دانشگاه انجام شده است.
معاون مدرسه علمیه آیت الله جلالی خمینی (ره) با بیان اینکه حوزه تمدنساز باید سه کار نقد مبانی علوم مدرن، استخراج مبانی اسلامی و تولید نظریه جایگزین و مدل اجرایی را همزمان انجام دهد، گفت: مشکل اینجاست که گاهی فقط مرحله اول انجام میشود، یعنی نقد غرب، نقد سکولاریسم، نقد لیبرالیسم، نقد مدرنیته؛ این نقدها گر چه لازم هستند، اما کافی نیستند و باید به دو مرحله بعد هم توجه شود. البته همه باید قدردان زحمات و تلاش خالصانه و جهادی مدیریت عالی حوزه های علمیه کشور در عرصه های مختلف باشیم.
رهبر شهید بر اهمیت انجام فعالیت های علمی کشور با هویت تمدنی تاکید داشتند
حجت الاسلام والمسلمین رئوف در ادامه با بیان اینکه تمدن صرفا با نقد ساخته نمیشود و نیازمند تربیت نیروی انسانی کارآمد، تولید فناوری، حل مسأله و خلق سبک زندگی است، گفت: رهبر شهید انقلاب اسلامی با صدور دو بیانیه تاریخی گام دوم انقلاب اسلامی و حوزه پیشرو و سرآمد بر اهمیت انجام فعالیت های علمی کشور با هویت تمدنی تاکید کردند.
نظر شما