حجتالاسلام والمسلمین هادی شفیعی، استاد حوزه علمیه در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران، در پاسخ به این پرسش که حوزه علمیه در دهه آینده به چه نیروهایی بیشتر نیاز خواهد داشت، اظهار داشت: برای پاسخ به این سؤال باید ابتدا مقداری مسئله را باز کنیم و ببینیم در آینده چه اتفاقاتی رخ خواهد داد و بر اساس آن، چه نیروهایی متناسب با نیازهای روز باید تربیت شوند.
مسائل مستحدثه؛ واقعیتی همیشگی در مسیر تحولات جامعه
وی افزود: در آینده موضوعات جدیدی خواهیم داشت و به تبع آنها، احکام و مسائل جدیدی نیز مطرح خواهد شد؛ البته در دهههای گذشته نیز چنین اتفاقی برای ما رخ داده است.
این استاد حوزه علمیه ادامه داد: برای نمونه، مسائلی مانند «حق انشعاب» آب، برق و گاز، موضوعاتی بودند که در گذشته سابقهای نداشتند و حکم شرعی خاصی درباره آنها وجود نداشت؛ بنابراین باید با استفاده از اصول و قواعد کلی فقه درباره آنها حکم شرعی را استنباط میکردیم.
وی تصریح کرد: امروز نیز با موضوعات جدیدی مواجه هستیم؛ برای مثال «حق اشتراک» اینترنت، حق اشتراک استفاده از سایتهای آموزشی یا مالی و حتی حق اشتراک استفاده از خدمات هوش مصنوعی، از مسائل نوین و مستحدثه به شمار میروند.
سرعت تکنولوژی، مسائل فقهی جدیدی ایجاد میکند
حجتالاسلام والمسلمین شفیعی با بیان اینکه سرعت مدرنیته و فناوری در سالهای آینده بیشتر خواهد شد، گفت: همانطور که در دهههای گذشته با مسائل جدید مواجه شدیم، در دهه آینده نیز با سرعت بیشتری موضوعات جدید ایجاد خواهد شد و حوزه علمیه باید برای پاسخگویی به این مسائل آماده باشد.
وی افزود: بنابراین حوزه علمیه در دهه آینده به نیروهایی نیاز دارد که علاوه بر تسلط بر مبانی و اصول فقه جواهری و روش اجتهادی، با مسائل نوین و جدید نیز احاطه کافی داشته باشند.
این استاد حوزه علمیه خاطرنشان کرد: بر اساس تأکیدات امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب، فقه باید بتواند به مسائل روز و نیازهای واقعی جامعه پاسخ دهد؛ بنابراین تربیت نیروهایی که هم فقیه باشند و هم مسائل روز را بشناسند، اهمیت بسیار زیادی دارد.
آیا در آینده میتوان قاضی هوش مصنوعی داشت؟
وی با اشاره به برخی پرسشهای آینده در حوزه فناوری اظهار داشت: برای مثال، چهبسا در دهههای آینده این مسئله مطرح شود که آیا میتوان در فرآیند قضاوت از هوش مصنوعی استفاده کرد؟ آیا فقه اجازه میدهد قاضی یک سامانه هوش مصنوعی یا یک ابزار تکنولوژیک باشد یا اینکه قاضی حتماً باید انسان باشد؟
حجتالاسلام والمسلمین شفیعی ادامه داد: اینها مباحثی است که در آینده مطرح خواهد شد و حوزه علمیه باید از هماکنون برای پاسخگویی علمی و فقهی به چنین مسائل جدیدی آماده باشد.
تحولات پزشکی نیز نیازمند پاسخهای فقهی جدید است
وی با اشاره به تحولات حوزه پزشکی، گفت: در مباحث پزشکی نیز اتفاقات جدیدی در حال رخ دادن است و در آینده مسائل پیچیدهتری مطرح خواهد شد؛ بنابراین ما نیازمند نیروهایی هستیم که این حوزهها را بهخوبی بشناسند.
این استاد حوزه علمیه تأکید کرد: مسئله فقط این نیست که طلبهای فقه را بداند؛ بلکه در کنار تسلط بر فقه، باید موضوع مورد بحث را نیز بهدرستی بشناسد.
حوزه در آینده با «بحران موضوعشناسی» مواجه خواهد بود
وی با بیان اینکه موضوعات امروزی نسبت به گذشته پیچیدهتر شدهاند، اظهار داشت: امروز با موضوعاتی مانند خرید و فروش در فضای مجازی مواجه هستیم. برای مثال، مسئله حق برندینگ یا خرید و فروش کانالهای تلگرامی و صفحات و ظرفیتهای موجود در شبکههای اجتماعی مطرح است و باید بررسی شود که آیا این امور از نظر فقهی قابلیت خرید و فروش دارند یا خیر.
حجتالاسلام والمسلمین شفیعی افزود: این مسائل در آینده بسیار پیچیدهتر خواهد شد و به نظر میرسد حوزه علمیه در دهههای آینده با یک «بحران موضوعشناسی» مواجه خواهد بود؛ یعنی موضوعات جدید علمی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فناوری و پزشکی به سرعت در حال شکلگیری خواهند بود و برای صدور حکم شرعی، ابتدا باید ماهیت دقیق این موضوعات شناخته شود.
رمزارزها؛ نمونهای از مسائل پیچیده موضوعشناسی
وی با اشاره به مسئله رمزارزها، گفت: امروز از نظر علم اقتصاد درباره «رمزارز» صحبت میکنیم، اما از نظر فقهی، رمزارزها ممکن است از لحاظ ماهوی تفاوتهای جدی با یکدیگر داشته باشند.
این استاد حوزه علمیه ادامه داد: برخی از این رمزارزها پشتوانه دارند و برخی فاقد پشتوانه هستند و هرکدام ممکن است ویژگیها و ماهیت متفاوتی داشته باشند؛ بنابراین نمیتوان صرفاً با یک عنوان کلی درباره حکم شرعی همه آنها اظهار نظر کرد.
وی تصریح کرد: ابتدا باید موضوع را بهدرستی شناخت و سپس درباره حکم فقهی آن سخن گفت. اگر موضوع بهدرستی شناخته نشود، حتی اگر استنباط فقهی بسیار دقیق باشد، ممکن است نتیجه نهایی با واقعیت آن موضوع تطبیق نداشته باشد.
طلبه آینده باید علاوه بر فقه، موضوعشناس باشد
حجتالاسلام والمسلمین شفیعی خاطرنشان کرد: بنابراین ما در دهه آینده به نیروهایی نیاز خواهیم داشت که علاوه بر علوم اسلامی، کلام، فلسفه و بهخصوص فقه سنتی و فقه جواهری، موضوعشناسان قهاری نیز باشند.
وی افزود: طلبه آینده باید بتواند موضوعات پیچیدهای را که در عرصههای مختلف علمی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، پزشکی و فناوری شکل میگیرند، بهدرستی بشناسد و تحلیل کند.
این استاد حوزه علمیه اظهار داشت: فقیه برای استنباط حکم شرعی نیازمند شناخت دقیق موضوع است و به همین دلیل، موضوعشناسی در کنار حکمشناسی اهمیت ویژهای پیدا میکند.
ضرورت تأسیس اندیشکدههای تخصصی موضوعشناسی
وی در پایان بر ضرورت ایجاد مراکز تخصصی در این زمینه تأکید کرد و گفت: چهبسا در آینده نیازمند مؤسسات، اندیشکدهها و پژوهشکدههایی باشیم که به صورت دقیق و تخصصی در زمینه موضوعشناسی فعالیت کنند.
حجتالاسلام والمسلمین شفیعی افزود: این مراکز میتوانند موضوعات جدید را در حوزههای مختلف علمی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، پزشکی و فناوری شناسایی و تحلیل کنند تا پس از شناخت دقیق موضوع، امکان استنباط احکام شرعی متناسب با آنها فراهم شود.
وی تأکید کرد: حوزه علمیه باید بتواند در برابر اتفاقات روز، پاسخهای علمی، دقیق و صحیح ارائه کند و احکام شرعی متناسب با نیاز روز مؤمنان را در اختیار جامعه قرار دهد؛ از این رو تربیت طلابی که هم در علوم اسلامی و فقه جواهری صاحبنظر باشند و هم موضوعات جدید را بهخوبی بشناسند، یکی از نیازهای مهم حوزه علمیه در دهه آینده خواهد بود.
انتهای پیام /
نظر شما