به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، دکتر بتول عزیزی، استاد حوزه و دانشگاه، در شانزدهمین پیشنشست «همایش بینالمللی مادران اهلبیت(علیهمالسلام)؛ سیره، شخصیت و الگوبخشی در جهان معاصر» با محوریت بررسی تاریخ و سیره حضرت فاطمه بنتالحسن(سلاماللهعلیها)، مادر گرامی امام محمدباقر(علیهالسلام)، در محل مدرسه علمیه حضرت رقیه(سلاماللهعلیها)، اظهار کرد: هرچند محتوای تاریخی و دادههای گستردهای درباره برخی از این بزرگواران در اختیار نداریم، اما از سبک و سیاق زندگی و فضاهایی که در آن حضور داشتند، میتوان معیارهایی برای زندگی امروز استخراج کرد.
وی با بیان اینکه بحث خانوادهمحوری با هدف گفتمانسازی مطرح میشود، افزود: گفتمان زمانی شکل میگیرد که یک موضوع، ارزش یا معرفت در جامعه فراگیر شود؛ بنابراین لازم است واژهها و مفاهیم مرتبط با خانواده در فضای آموزشی، سخنرانیها و فعالیتهای پژوهشی بهصورت مکرر مورد توجه قرار گیرد.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: وقتی از مادران اهلبیت(علیهمالسلام) سخن میگوییم، مهمترین نقش زن در فضای خانه و خانواده، نقش مادری است و میان مادر و خانواده پیوندی محکم و جداییناپذیر وجود دارد؛ از این رو باید بحث خانواده را با نگاه خانوادهمحوری دنبال کنیم.
عزیزی با اشاره به تعریف خانوادهمحوری گفت: در این نگاه، خانواده از یک «موضوع» به یک «بستر» تبدیل میشود؛ یعنی به جای اینکه خانواده صرفاً موضوع تصمیمگیری و برنامهریزی باشد، باید بستر تصمیمات، آموزشها و سیاستگذاریها قرار گیرد و در مرکز توجه باشد.
وی تصریح کرد: خانوادهمحوری به این معناست که خانواده یک نهاد حاشیهای نباشد، بلکه در مرکز تصمیمگیریها قرار گیرد و قوانین، نظامات آموزشی، سیاستگذاریها و مسائل حقوقی، اعم از حقوق خصوصی و عمومی، با محوریت خانواده شکل بگیرد.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به جایگاه خانواده در نظام جمهوری اسلامی ایران، اظهار کرد: جامعه ایران از نظر هویتی و فرهنگی، جامعهای خانوادهمحور است و یکی از افتخارات ما این است که تقدس خانواده را همچنان حفظ کردهایم. در اصل دهم قانون اساسی نیز خانواده به عنوان واحد بنیادی جامعه معرفی شده و بر آسانسازی تشکیل خانواده، پاسداشت قداست آن و استواری روابط خانوادگی تأکید شده است.
وی افزود: در سیاستهای کلی خانواده نیز بر «ایجاد جامعه خانوادهمحور و تقویت و تحکیم خانواده و کارکردهای اصلی آن بر پایه الگوی اسلامی خانواده» و همچنین «محور قرار گرفتن خانواده» تأکید شده است.
عزیزی با تأکید بر تفاوت خانوادهمحوری و خانوادهحصاری گفت: گاهی به جای اینکه خانواده را محور قرار دهیم، آن را به یک حصار و چارچوب تبدیل میکنیم و این مسئله موجب میشود فرزندان در پی شکستن این حصار باشند؛ در حالی که چنین نگاهی با فضای دینی و نگرش اسلام سازگار نیست.
وی ادامه داد: در کشورهای اروپایی و آمریکایی نیز امروز توجههایی به خانوادهمحوری شکل گرفته است، هرچند تعریف آنان از خانواده با نگاه اسلامی تفاوت دارد. با این حال، توجه سیاستمداران و پژوهشگران این جوامع به خانواده نشان میدهد که آنان نیز به این نتیجه رسیدهاند که خانواده نهادی مؤثر و محکم در جامعه است.
عبور از فردگرایی؛ نقطه آغاز خانوادهمحوری
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به سیره مادران اهلبیت(علیهمالسلام)، گفت: مهمترین مؤلفهای که میتواند ما را به خانوادهمحوری برساند، نفی فردگرایی و عبور از خویشتن و منیتهاست. در سیره مادران اهلبیت(علیهمالسلام)، تمام روابط خانوادگی حول یک آرمان الهی شکل گرفته و خانواده صرفاً محلی برای زندگی معمول انسانی نیست.
عزیزی افزود: وقتی فرد از خویشتن خویش عبور میکند، خانواده محور قرار میگیرد و نیازهای خانواده مورد توجه قرار میگیرد؛ اما هدف نهایی نیز خود خانواده نیست، بلکه خانوادهای است که حول یک آرمان الهی شکل گرفته و به سمت خداوند و فضای توحیدی حرکت میکند.
وی با اشاره به برخی آموزههای رایج در فضای مجازی اظهار کرد: امروز عباراتی مانند «به خودت برس»، «خودت باش» و «در لحظه زندگی کن» در ظاهر زیبا و درست هستند، اما وقتی لایههای زیرین برخی از این آموزهها بررسی میشود، میتوان ریشههای تفکر اومانیستی، انسانمحوری و خودگرایی را در آنها مشاهده کرد.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: یکی از آسیبهای این جریان، مشغول کردن زنان و دختران به فردیت و فاصله گرفتن از خانواده است. وقتی میان اعضای خانواده شکاف ایجاد شود، جامعه نیز آسیب خواهد دید؛ زیرا خانواده سلول بنیادی جامعه است و آسیب به آن، به آسیب اجتماعی منجر میشود.
وی با اشاره به گرایشهایی که در برخی جوامع غربی به سمت خانواده در حال شکلگیری است، گفت: در برخی پژوهشها مشاهده شده است که دختران جوان در این جوامع دوباره به سمت خانواده گرایش پیدا کرده و از خانواده، حریم و نجابت مطالبه میکنند؛ در حالی که در جامعه ما این مؤلفهها ریشههای دینی و فرهنگی عمیقی دارند.
عزیزی با تأکید بر نقش مادران اهلبیت(علیهمالسلام) در تربیت انسان، اظهار کرد: در این خانواده آرمانی، مادر و پدر به دنبال ساختن انسانی هستند که حق را بشناسد، در مسیر حق پایدار بماند و برای تحقق آن تلاش کند. در جریان عاشورا نیز تمام تلاش بر این بود که حق نمودار شود، حتی اگر این مسیر به شهادت حجت خدا و اسارت خانواده ایشان منتهی شود.
وی افزود: حضرت زینب(سلاماللهعلیها)، حضرت رباب(سلاماللهعلیها) و حضرت فاطمه بنتالحسن(سلاماللهعلیها) نمونههایی از این نگاه هستند. آنان با وجود ظرافت روحی و جسمی و شرایط سخت زندگی، در این مسیر همراه شدند؛ زیرا از فردیت و دلبستگیهای شخصی برای یک آرمان بزرگ عبور کردند.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به حضرت فاطمه بنتالحسن(سلاماللهعلیها) گفت: حضور ایشان در متن سختیهای کربلا، با وجود داشتن فرزند، نشان میدهد که تربیت فرزند صرفاً به معنای فراهم کردن آسایش او نیست؛ بلکه گاهی مادر باید فرزند را با سختی و واقعیتهای زندگی آشنا کند تا انسانی مقاوم و مسئولیتپذیر تربیت شود.
عزیزی خاطرنشان کرد: حضور زنان در واقعه کربلا تنها به یک حضور عاطفی محدود نبود، بلکه آنان در متن یک جریان تربیتی و تمدنی قرار گرفتند و این تربیت تا امروز ادامه یافته است.
وی با تأکید بر اینکه خانوادهمحوری به معنای حذف فردیت نیست، گفت: اسلام بر تعادل تأکید دارد و قرار نیست زن، مرد یا فرزند در خانواده هویت خود را از دست بدهند؛ بلکه اعضای خانواده مانند قطعات یک پازل هستند که هر کدام در جایگاه خود، تصویر کلی خانواده را کامل میکنند.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به نمونهای از سیره مادر امام رضا(علیهالسلام) افزود: در برخی نقلها آمده است که پس از تولد فرزند، برای ایشان دایهای در نظر گرفته شد؛ دلیل این امر نیز آن بود که مادر بتواند به عبادتهای خود که پیش از تولد فرزند انجام میداد، ادامه دهد. این نمونه نشان میدهد که خانوادهمحوری به معنای حل شدن کامل فرد در خانواده نیست، بلکه باید میان مسئولیت خانوادگی و نیازهای فردی نیز تعادل برقرار شود.
وی همچنین با اشاره به سیره حضرت زهرا(سلاماللهعلیها) اظهار کرد: در روایتی آمده است که هنگامی که حضرت زهرا(سلاماللهعلیها) مشغول کار بودند و امام حسین(علیهالسلام) گریه میکردند، ایشان آرام کردن فرزند را خود بر عهده گرفتند و از جناب سلمان خواستند دستاس را بچرخاند. این نمونه نشان میدهد که مادر نسبت به فرزند خود مسئولیت مستقیم دارد.
خانوادهمحوری؛ زمینهساز هویت، مسئولیتپذیری و تحکیم خانواده
عزیزی، شکلگیری هویت جمعی، مسئولیتپذیری، روحیه ایثار و فداکاری و تحکیم خانواده را از مهمترین کارکردهای تربیتی خانوادهمحوری دانست و گفت: وقتی فرد خود را عضوی تأثیرگذار از خانواده میبیند، هویتی جمعی پیدا میکند و احساس خوشایندی نسبت به جایگاه خود خواهد داشت.
وی افزود: آموزههای ادیان توحیدی نیز انسان را به سمت هویت جمعی هدایت میکنند و در اسلام بر عبادتهای جمعی، نماز جماعت، نماز جمعه، صله رحم و اجتماعات خانوادگی تأکید شده است.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: در خانوادهمحوری، هر یک از اعضای خانواده مسئولیت خود را میشناسد و همین مسئله موجب شکلگیری روحیه مسئولیتپذیری در جامعه میشود. حمایت افراطی از فرزند و تلاش برای دور نگه داشتن او از هر نوع سختی، ممکن است مانع شکلگیری این روحیه شود.
وی، تحکیم خانواده را یکی دیگر از کارکردهای خانوادهمحوری عنوان کرد و گفت: انتخاب شغل، رشته تحصیلی و دیگر تصمیمهای فردی باید با مصالح و آرامش خانواده سنجیده شود. ممکن است یک انتخاب درآمد بیشتری داشته باشد، اما اگر آرامش خانواده را از بین ببرد، در نگاه خانوادهمحور، آرامش و مصالح خانواده باید مورد توجه قرار گیرد.
عزیزی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به توصیف حضرت فاطمه بنتالحسن(سلاماللهعلیها) با عنوان «صدیقه» اظهار کرد: صدیق و صدیقه کسی است که صدق در گفتار و رفتار او جریان داشته باشد و تمام زندگیاش انعکاس صدق باشد.
وی افزود: در نگاه علامه طباطبایی، صدق تام آن است که سخن انسان هم با واقعیت مطابقت داشته باشد و هم با اعتقاد گوینده هماهنگ باشد. صدیق کسی است که آنچه خداوند و پیامبر بیان کردهاند را بدون شک و تردید تصدیق کند و در مسیر آن استقامت داشته باشد.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به دیدگاه آیتالله جوادی آملی درباره مراتب ورع گفت: بالاترین مرحله ورع، ورع صدیقین است؛ یعنی انسان به مرحلهای برسد که تمام وجودش را محبت خداوند فرا گرفته باشد و از هر آنچه غیر خداست وارسته شود.
وی تصریح کرد: وقتی محبت الهی محور زندگی قرار گرفت، علاقه به همسر و فرزند نیز در ذیل محبت الهی معنا پیدا میکند و انسان میتواند در مسیر حق از دلبستگیهای شخصی عبور کند؛ همانگونه که نمونه این فداکاری را در مادران اهلبیت(علیهمالسلام) و مادران شهدا مشاهده میکنیم.
عزیزی در پایان تأکید کرد: رسیدن به این مرتبه تنها مختص زنان معصوم(علیهمالسلام) نیست، بلکه راه برای همه زنان و مادران باز است و میتوان با الگوگیری از سیره مادران اهلبیت(علیهمالسلام)، مسیر خانوادهمحوری، فداکاری، تربیت صحیح و حرکت به سوی آرمان الهی را دنبال کرد.
نظر شما