حجتالاسلام والمسلمین محمدهادی هدایت در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه اظهار کرد: خداوند متعال در آیه پایانی سوره فتح میفرماید: «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ»؛ در این آیه، شخصیت پیامبر اکرم(ص) و جامعه مؤمنانی که همراه و پیرو ایشان هستند، در قالب مجموعهای از اوصاف بیان شده است.
«رسولالله» عنوانی جامع برای همه کمالات پیامبر اکرم(ص)
این کارشناس مذهبی با اشاره به دیدگاه آیتاللهالعظمی جوادی آملی در تفسیر این آیه، تصریح کرد: بر اساس نکتهای که استاد بزرگوار ما حضرت آیتالله العظمی جوادی آملی در مباحث تفسیری خود مطرح کردهاند، عبارت «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ» باید مورد توجه ویژه قرار گیرد و حتی در قرائت آیه، وقف پس از «رسولالله» معنا و ظرافت خاصی دارد؛ چرا که عنوان «رسولالله» به تنهایی بیانگر مجموعه عظیمی از صفات و کمالات پیامبر اکرم(ص) است.
وی ادامه داد: پیامبر اکرم(ص) دارای صفات و کمالات بیشماری است و نمیتوان عظمت شخصیت آن حضرت را در چند صفت محدود خلاصه کرد؛ اما عنوان «رسولالله» ظرفیتی دارد که میتواند مجموعه این صفات و کمالات را در خود جای دهد. خداوند متعال وقتی حضرت محمد(ص) را به عنوان «رسولالله» معرفی میکند، در حقیقت به جایگاه ویژه و جامعیت شخصیت آن حضرت اشاره دارد.
این استاد حوزه علمیه افزود: در روایتی نقل شده است که از امیرالمؤمنین علی(ع) درباره صفات و ویژگیهای پیامبر اکرم(ص) سؤال شد. حضرت در پاسخ فرمودند که اگر بتوانید نعمتهای خداوند متعال را شمارش و فهرست کنید، من نیز صفات پیامبر اکرم(ص) را برای شما بیان خواهم کرد؛ چرا که همانگونه که نعمتهای الهی قابل شمارش نیست، «وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَحِیمٌ» بیان و احصای همه کمالات پیامبر اکرم(ص) نیز برای انسان ممکن نیست.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: خداوند در قرآن کریم درباره پیامبر اکرم(ص) میفرماید: «وَ إِنَّکَ لَعَلَیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ»؛ یعنی پیامبراعظم(ص) در جایگاه والایی از اخلاق عظیم قرار دارد. وقتی انسان با عظمت و گستردگی شخصیت پیامبر اکرم(ص) مواجه میشود، درمییابد که حتی اگر بخشی از اوصاف آن حضرت را بیان کند، باز هم نمیتواند حق مطلب را درباره شخصیت ایشان ادا کند.
دو ویژگی مهم جامعه مؤمنان؛ شدت در برابر دشمنان و رحمت در میان مؤمنان
حجتالاسلام والمسلمین هدایت در ادامه به بخش دوم آیه پایانی سوره فتح اشاره کرد و گفت: خداوند متعال پس از معرفی پیامبر اکرم(ص) میفرماید: «وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ». در این قسمت، دو ویژگی اساسی برای مؤمنانی که همراه پیامبر اکرم(ص) هستند بیان شده است؛ نخست، شدت و استواری در برابر دشمنان و دوم، رحمت و مهربانی در میان مؤمنان.
وی افزود: نکته مهم این است که این دو صفت، صرفاً ویژگیهای رفتاری نیستند، بلکه جلوهای از صفات الهی در وجود پیامبر اکرم(ص) و مؤمنان همراه ایشان به شمار میروند. «اشداء علی الکفار» نشاندهنده استواری و شدت در برابر جبهه کفر و دشمنی با حق است و «رحماء بینهم» نیز بیانگر رحمت، محبت و عطوفت در میان جامعه مؤمنان است.
تقدم «تبری» بر «تولی» در مسیر ایمان
این استاد حوزه علمیه با اشاره به مباحث آیتاللهالعظمی جوادی آملی در شرح زیارت جامعه کبیره، اظهار کرد: یکی از نکات مهمی که در کتاب «ادب فنای مقربان» مورد توجه قرار گرفته، تقدم مسئله تبری بر تولی است. در آیه شریفه نیز ابتدا تعبیر «أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ» و پس از آن «رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ» آمده است.
وی ادامه داد: این ترتیب نشان میدهد که در منظومه اعتقادی اسلام، مرزبندی با جبهه باطل و نفی طاغوت، مقدمهای برای تحقق کامل ایمان و ولایت الهی است. قرآن کریم نیز در این زمینه میفرماید: «فَمَنْ یَکْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَ یُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَیٰ»؛ بنابراین، انسان ابتدا باید در برابر طاغوت و جبهه باطل موضع روشنی داشته باشد و پس از آن، ایمان و تولی او نسبت به خداوند و اولیای الهی معنا پیدا میکند.
حجتالاسلام والمسلمین هدایت تأکید کرد: بر اساس این نگاه، نمیتوان تولی و محبت به جبهه حق را بدون توجه به مسئله تبری و مرزبندی با دشمنان خدا به صورت کامل محقق دانست. «اشداء علی الکفار» و «رحماء بینهم» در کنار یکدیگر، تصویری جامع از هویت جامعه مؤمن ارائه میکنند؛ جامعهای که در برابر دشمنان حق، مقتدر و استوار است و در درون خود بر مدار رحمت، محبت و برادری حرکت میکند.
پیامبر اکرم(ص) و مؤمنان؛ جلوهای از صفات الهی
وی در ادامه خاطرنشان کرد: نکته مهم دیگری که از این آیه میتوان دریافت، آن است که پیامبر اکرم(ص) و مؤمنان همراه ایشان، مظهر و آینهای از صفات الهی هستند. همانگونه که خداوند متعال هم دارای صفت قهر و جلال است و هم رحمت و رأفت، در وجود پیامبر اکرم(ص) و جامعه مؤمنان نیز این دو جلوه در کنار یکدیگر مشاهده میشود.
این استاد حوزه گفت: «اشداء علی الکفار» جلوهای از اقتدار و قاطعیت در برابر جبهه باطل و «رحماء بینهم» جلوهای از رحمت الهی در میان مؤمنان است. بنابراین، مؤمن حقیقی کسی نیست که تنها یک بُعد از این منظومه را در خود تقویت کند؛ بلکه باید در برابر ظلم و کفر و دشمنی با حق، استوار باشد و در مقابل مؤمنان و بندگان خدا، اهل رحمت، محبت و عطوفت باشد.
حجتالاسلام والمسلمین هدایت در ادامه بیان کرد: آیه پایانی سوره فتح، در حقیقت تصویری جامع از پیامبر اکرم(ص) و امت همراه ایشان ارائه میدهد؛ از یک سو، عنوان «رسولالله» جامع کمالات و صفات بیشمار آن حضرت است و از سوی دیگر، مؤمنان همراه پیامبر(ص) با دو ویژگی «شدت در برابر کفار» و «رحمت در میان خود» معرفی میشوند. این دو ویژگی نشان میدهد که جامعهای که در مسیر پیامبر اکرم(ص) حرکت میکند، باید هم در برابر جبهه باطل و دشمنان حق دارای استقامت و اقتدار باشد و هم در درون جامعه ایمانی، مظهر رحمت و محبت الهی باشد.
شدت در برابر دشمن و رحمت نسبت به مؤمنان
حجتالاسلام والمسلمین هدایت با اشاره به ضرورت جمع میان روحیه رحمت و قاطعیت در مسیر هدایت و دفاع از حق، اظهار کرد: آیتاللهالعظمی جوادیآملی در کتاب «ادب قضا در اسلام» به نکته مهمی درباره صفات الهی اشاره میکنند و میفرمایند خداوند متعال در قرآن کریم صفاتی همچون «غفور» و «رحیم» را در کنار یکدیگر بیان کرده و بلافاصله پس از آن، از شدت عذاب الهی سخن میگوید.
وی افزود: این نحوه بیان قرآن کریم نشان میدهد که صفات رحمت و قاطعیت در برابر ظلم و گناه، در تقابل با یکدیگر نیستند، بلکه در جایگاه خود باید در کنار هم قرار گیرند. انسان مؤمن نیز باید بتواند در عرصههای مختلف زندگی، ضمن برخورداری از رحمت و عطوفت، در برابر دشمنی، ظلم، فتنه و تهدید نسبت به ارزشهای الهی، استقامت و قاطعیت داشته باشد.
سیره پیامبر اکرم(ص)؛ نمونه کامل جمع میان قاطعیت و رحمت
حجتالاسلام والمسلمین هدایت با اشاره به آیه شریفه «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ» گفت: پیامبر اکرم(ص) در برابر دشمنان خدا با صلابت و قاطعیت برخورد میکردند و در عین حال، نسبت به مؤمنان و جامعه اسلامی سرشار از رحمت، عطوفت و دلسوزی بودند.
وی ادامه داد: قاطعیت پیامبر اکرم(ص) در برابر دشمنان نیز ابعاد و مراحل مختلفی داشت و صرفاً به معنای رویارویی نظامی نبود. یکی از این ابعاد، جلوگیری از سلطه و فرمانبرداری از جبهه کفر و دشمنان اسلام بود؛ یعنی جامعه اسلامی نباید زیر فرمان و سلطه دشمن قرار بگیرد و استقلال و عزت خود را از دست بدهد.
مقابله با فشارهای اقتصادی و حفظ استقلال جامعه اسلامی
این کارشناس حوزوی با اشاره به یکی دیگر از ابعاد مبارزه پیامبر اکرم(ص) با دشمنان اظهار کرد: یکی دیگر از عرصههای مقابله با دشمن، عرصه اقتصادی بود. در جریان جنگ بدر و حوادث پیرامون آن نیز موضوع کاروان تجاری قریش و منافع اقتصادی دشمن مورد توجه قرار گرفت و مسلمانان در برابر ساختار اقتصادی دشمنی که علیه آنان اقدام کرده بود، منفعل نبودند.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: این مسئله نشان میدهد که در منطق نبوی، مقابله با دشمن تنها به میدان جنگ محدود نمیشود، بلکه هرگاه دشمن از ابزارهای اقتصادی برای فشار بر جامعه اسلامی استفاده کند، دفاع از استقلال و منافع جامعه نیز بخشی از این مقابله خواهد بود.
مقابله با فتنههای داخلی و برهمزنندگان امنیت جامعه
حجتالاسلام والمسلمین هدایت در ادامه با اشاره به فتنههای داخلی در دوران پیامبر اکرم(ص) گفت: یکی دیگر از عرصههای مهم مواجهه پیامبر(ص)، مقابله با جریانهایی بود که در داخل جامعه اسلامی به ایجاد فتنه، ناامنی و اختلاف دامن میزدند. در مدینه، برخی گروهها و جریانها با اقدامات خود درصدد ایجاد آشوب و تضعیف جامعه اسلامی بودند و پیامبر اکرم(ص) در موارد مختلف با این فتنهها برخورد کردند. حوادث مربوط به بنیقینقاع، بنینضیر و دیگر رویاروییهای آن دوران را میتوان در چارچوب شرایط سیاسی و اجتماعی آن زمان مورد بررسی قرار داد. بنابراین، یکی از جلوههای قاطعیت پیامبر اکرم(ص)، جلوگیری از گسترش فتنه و حفظ امنیت، انسجام و اقتدار جامعه اسلامی بود.
ایستادگی در برابر دشمنان خارجی و دفاع از اسلام
این پژوهشگر حوزوی با اشاره به رویاروییهای نظامی پیامبر اکرم(ص) با دشمنان خارجی بیان کرد: در مرحلهای دیگر، پیامبر اکرم(ص) در برابر حملات و تهدیدهای خارجی ایستادگی کردند و از جامعه اسلامی دفاع کردند. جنگ احزاب و دیگر نبردهای دوران پیامبراعظم(ص) از جمله نمونههایی است که در آنها مسلمانان برای دفاع از موجودیت و عزت جامعه اسلامی در برابر دشمنان خارجی ایستادند.
وی تصریح کرد: این ایستادگیها نشان میدهد که رحمت و عطوفت نباید به معنای انفعال در برابر ظلم و تجاوز تلقی شود. پیامبر اکرم(ص) در عین برخورداری از بالاترین مراتب رحمت و دلسوزی، در برابر تهدید و تجاوز دشمن نیز با قدرت و قاطعیت ایستادگی میکردند.
«رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ»؛ جلوه رحمت پیامبر(ص) نسبت به مؤمنان
حجتالاسلام والمسلمین هدایت در ادامه سخنان خود، بخش دوم آیه «أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ» را مورد توجه قرار داد و گفت: در کنار این شدت و قاطعیت، پیامبر اکرم(ص) نسبت به مؤمنان و مردم، نهایت رحمت و دلسوزی را داشتند. قرآن کریم درباره پیامبراعظم(ص) میفرماید: «مَا أَنْزَلْنَا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَی»؛ یعنی قرآن بر تو نازل نشده است که خود را به رنج و سختی بیندازی. این آیات نشاندهنده عمق دلسوزی و اهتمام پیامبر اکرم(ص) نسبت به هدایت انسانهاست.
وی ادامه داد: پیامبر اکرم(ص) خود را برای هدایت مردم هزینه میکردند و نسبت به سرنوشت انسانها اهتمام فراوان داشتند. قرآن کریم در وصف ایشان میفرماید: «حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ»؛ یعنی پیامبر نسبت به هدایت و خیر شما بسیار حریص و دلسوز است.
ضرورت الگوگیری از سیره پیامبر اکرم(ص)
حجتالاسلام والمسلمین هدایت در پایان خاطرنشان کرد: سیره پیامبر اکرم(ص) به ما میآموزد که یک انسان مؤمن و جامعه اسلامی باید بتواند میان رحمت و قاطعیت، محبت و استقامت، و عطوفت نسبت به مؤمنان و ایستادگی در برابر دشمنان جمع کند.
وی ابراز امیدواری کرد: انشاءالله بتوانیم با الگوگیری از شخصیت و سیره پیامبر اکرم(ص)، این دو ویژگی را در کنار یکدیگر در زندگی فردی و اجتماعی خود محقق کنیم؛ به گونهای که در برابر اهل ایمان، اهل رحمت و محبت باشیم و در برابر ظلم، فتنه، تهدید و دشمنی با حق و حقیقت نیز با عزت، هوشیاری و قاطعیت ایستادگی کنیم.
انتهای پیام/
نظر شما