به گزارش گروه ترجمۀ خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام والمسلمین محمد یعقوب بشوی، روحانی و محقق پاکستانی در گفتوگو با خبرگزاری حوزه، با تأکید بر اهمیت وحدت مسلمانان اظهار داشت: با الهام از اصول میثاق مدینه و با قرار دادن قرآن بهعنوان محور مشترک، میتوان بر اختلافات غلبه کرد و با کنار گذاشتن تعصبات و منافع گروهی، گامی مؤثر در مسیر شکلگیری امت واحده اسلامی برداشت.
ضرورت تکیه بر مشترکات در مسیر وحدت
وی با اشاره به اینکه اختلاف دیدگاهها نباید موجب دوری مسلمانان از یکدیگر شود، اظهار داشت: میتوان با وجود تفاوتها، بر مشترکات تأکید و آنها را به بخشی از رفتار و زندگی اجتماعی خود تبدیل کرد؛ به این ترتیب، حتی در شرایطی که میان افراد و گروهها فاصلههای فکری وجود دارد، زمینه نزدیکی و همدلی میان آنان فراهم خواهد شد.
حجتالاسلام یعقوب بشوی افزود: یکی از مهمترین اصول در تحقق وحدت، توحیدمحوری است؛ اصلی که قرآن کریم نیز بر آن تأکید کرده و میفرماید: ««قُلْ یَا أَهْلَ الْکِتَابِ تَعَالَوْا إِلَیٰ کَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَیْنَنَا وَبَیْنَکُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِکَ بِهِ شَیْئًا وَلَا یَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِن دُونِ اللَّهِ فَإِن تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ.»(آلعمران، ۶۴)»
وی ادامه داد: این آیه نشان میدهد که میتوان بر اساس یک اصل مشترک، زمینه گفتوگو، اعتمادسازی و همکاری میان گروههای مختلف را فراهم کرد.
یک اصل مشترک؛ پایه اعتماد و همزیستی مسالمتآمیز
استادیار جامعهالمصطفی العالمیه با بیان اینکه جامعه انسانی برای عبور از اختلافات و حفظ انسجام اجتماعی نیازمند اصول مشترک است، گفت: مسلمانان نیز تنها با تکیه بر یک اصل مشترک میتوانند اعتمادسازی کرده و در مسیر وحدت گام بردارند.
وی با اشاره به سیره پیامبر اکرم(ص) در دوران مدینه اظهار داشت: حضرت رسول خدا(ص) در زندگی مدنی خود، این اصل را در عرصه اجتماعی بهخوبی به اجرا گذاشتند و با ایجاد یک چارچوب قانونی مشترک، زمینه همزیستی مسالمتآمیز میان پیروان ادیان، گرایشها و دیدگاههای مختلف را فراهم کردند.
حجتالاسلام یعقوب بشوی خاطرنشان کرد: در این چارچوب، حقوق و جایگاه اجتماعی گروههای مختلف مورد توجه قرار گرفت و تلاش شد از بروز نزاع، ناامنی و اختلافات اجتماعی جلوگیری شود.
میثاق مدینه؛ الگویی برای وحدت امت اسلامی
وی افزود: نکته قابل توجه این است که حتی بتپرستان نیز در این منشور اجتماعی جای گرفتند و حقوق و مسئولیتهای آنان مورد توجه قرار گرفت. این توافق تاریخی که به «میثاق مدینه» شهرت یافته است، نمونهای از تلاش پیامبر اکرم(ص) برای ایجاد جامعهای منسجم و مبتنی بر همزیستی و احترام متقابل بود.
حجتالاسلام یعقوب بشوی تأکید کرد: امروز نیز مسلمانان میتوانند با الهام از اصول میثاق مدینه و با قرار دادن قرآن به عنوان معیار و محور مشترک، بر اختلافات غلبه کنند و با کنار گذاشتن تعصب، سلیقههای شخصی و منافع گروهی، در مسیر تشکیل امت واحده اسلامی گام بردارند.
قرآن باید در زندگی مسلمانان جاری شود
وی در ادامه، دومین اصل محور وحدت را اجرای عملی آموزههای قرآن کریم دانست و گفت: قرآن برای آن نازل شده است که انسان را به جایگاه حقیقی «خلیفةالله» برساند و او را شایسته بهرهمندی از ظرفیتها و کمالات عالم ملک و ملکوت کند.
حجتالاسلام یعقوب بشوی افزود: زندگی پیامبر اکرم(ص)، تفسیر عملی قرآن کریم بود و آیه شریفه «وَإِنَّکَ لَعَلَیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ» گواه روشنی بر این حقیقت است. هنگامی که حاکم، عادل و پایبند به قانون باشد، جامعه و مردم نیز به قانونمداری گرایش پیدا میکنند. ازاینرو، ضروری است دستورات قرآن کریم را در زندگی فردی و اجتماعی خود عملی کنیم تا بتوانیم زندگی روزمره خود را بر اساس تعالیم الهی سامان دهیم.
قرآن؛ معیار مشترک در هنگام اختلاف
استادیار جامعهالمصطفی العالمیه با تأکید بر ضرورت قرار دادن قرآن به عنوان معیار مشترک میان مسلمانان اظهار داشت: در هنگام اختلاف، نباید سلیقههای شخصی، تعصبات و منافع گروهی را ملاک قرار دهیم؛ بلکه باید قرآن کریم را راهنما و معیار تصمیمگیری خود بدانیم.
وی با انتقاد از فاصله گرفتن مسلمانان از قرآن گفت: بسیاری از مشکلات امروز مسلمانان، نتیجه دوری از قرآن و محدود کردن آن به قرائت برای اموات است؛ در حالی که قرآن، کتاب زندگی و هدایت انسان است. باید از خود بپرسیم که با این کتاب الهی چه کردهایم و چرا آن را از متن زندگی خود کنار گذاشتهایم؟
حجتالاسلام یعقوب بشوی ادامه داد: هنگامی که قرآن را از اهلبیت(ع) جدا کردیم، زمینه گمراهی فراهم شد؛ در حالی که بر اساس حدیث شریف ثقلین، قرآن و اهلبیت(ع) تا روز قیامت در کنار یکدیگر خواهند بود. جدایی از این دو، انسان را در عرصههای اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی با آسیبهای جدی مواجه میکند و در حقیقت نوعی مرگ فکری و اجتماعی به شمار میرود.
احیای سیره پیامبر(ص)، سومین محور وحدت
وی احیای هدف بعثت پیامبر اکرم(ص) و سیره نورانی آن حضرت را سومین اصل مهم در محور وحدت دانست و تصریح کرد: نباید سیره پیامبر اکرم(ص) را صرفاً بخشی از تاریخ بدانیم؛ بلکه باید آن را به عنوان یک الگوی الهی برای زندگی و یک برنامه عملی برای رفتار فردی و اجتماعی خود مورد توجه قرار دهیم.
این عالم دینی پاکستانی تأکید کرد: اگر هدف بعثت و سیره پیامبر(ص) در جامعه زنده شود و آموزههای آن حضرت در عرصههای مختلف زندگی مورد عمل قرار گیرد، بسیاری از اختلافات و فاصلههای موجود در جامعه اسلامی کاهش خواهد یافت.
نقش فضای مجازی در تقویت وحدت اسلامی
حجتالاسلام یعقوب بشوی با اشاره به ظرفیتهای گسترده فضای مجازی گفت: استفاده صحیح و هدفمند از شبکههای اجتماعی میتواند در نزدیک کردن مسلمانان و شکلگیری یک امت واحد نقش مهمی ایفا کند.
وی خاطرنشان کرد: با بهرهگیری از ظرفیت فضای مجازی برای ترویج قرآن کریم، سیره پیامبر اکرم(ص) و معارف اهلبیت(ع)، میتوان زمینه رشد فکری و اخلاقی جامعه و حرکت آن به سوی اعتدال را فراهم کرد. در این صورت، اسلام از سطح شناخت و گفتار فراتر رفته و در رفتار و عمل مسلمانان تجلی خواهد یافت.
سیره پیامبر(ص) در برخورد با مخالفان، الگویی برای وحدت اجتماعی است
حجتالاسلام محمد یعقوب بشوی در پاسخ به این پرسش که «حسنرفتار پیامبر اکرم(ص) با دشمنان و مخالفان چرا در عصر حاضر برای تحقق وحدت اجتماعی ضروری است؟» گفت: قرآن کریم، شخصیت پیامبر اکرم(ص) را محور وحدت و فصلالخطاب در اختلافات معرفی کرده است.
وی با استناد به آیه ۶۵ سوره نساء اظهار داشت: خداوند متعال میفرماید:«فَلَا وَرَبِّکَ لَا یُؤْمِنُونَ حَتَّیٰ یُحَکِّمُوکَ فِیمَا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لَا یَجِدُوا فِی أَنفُسِهِمْ حَرَجًا مِّمَّا قَضَیْتَ وَیُسَلِّمُوا تَسْلِیمًا.» بر اساس این آیه، در مسائل مختلف باید به هدایت و داوری پیامبر اکرم(ص) رجوع کرد و مؤمنان نیز در برابر حکم و راهنمایی آن حضرت، تسلیم باشند.
وی افزود: قرآن کریم همچنین میفرماید: «وَمَا آتَاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاکُمْ عَنْهُ فَانتَهُوا»؛ یعنی آنچه پیامبر برای شما میآورد، بپذیرید و از آنچه شما را از آن نهی میکند، دوری کنید. بنابراین، در فراز و نشیبهای زندگی فردی و اجتماعی نیز باید از سیره و آموزههای پیامبر اکرم(ص) بهره گرفت؛ چراکه زندگی آن حضرت برای بشریت الگویی شایسته و چراغ راه است: «لَّقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ.» (احزاب، ۲۱)
میثاق مدینه؛ الگویی برای تأمین حقوق همه انسانها
استادیار جامعهالمصطفی العالمیه ادامه داد: اصول اجتماعی و اخلاقی زندگی پیامبر اکرم(ص) بر همین آموزههای قرآنی استوار بود. آن حضرت در مدینه جامعهای مبتنی بر نظم، همزیستی و عدالت ایجاد کردند و با تدوین میثاق مدینه، چارچوبی جامع برای زندگی مشترک گروههای مختلف به وجود آوردند.
وی تصریح کرد: هدف از این منشور آن بود که هر انسانی از حق زندگی مسالمتآمیز و شرافتمندانه برخوردار باشد و حقوق و مسئولیتهای افراد در جامعه مورد احترام قرار گیرد. میثاق مدینه نیز بر همین اساس شکل گرفت و حقوق اساسی افراد، اعم از مسلمان و غیرمسلمان، مورد توجه قرار گرفت.
حجتالاسلام یعقوب بشوی با اشاره به شرایط امروز جوامع اسلامی گفت: اگر بتوانیم اصول میثاق مدینه را در جامعه احیا کنیم، میتوانیم با انواع خشونت و ناامنی، از جمله تروریسم سیاسی، مذهبی، اخلاقی، اجتماعی و اقتصادی مقابله کنیم و جامعهای امنتر و عادلانهتر بسازیم.
قانونگریزی حاکمان، مانعی در مسیر عدالت اجتماعی
این عالم دینی پاکستانی با ابراز نگرانی از وضعیت جهان اسلام اظهار داشت: متأسفانه در برخی جوامع اسلامی، مردم به ابزاری برای تحقق اهداف سیاسی تبدیل شدهاند و حتی کسانی که مسئول حفاظت از قانون هستند، گاه خود قانون را نقض میکنند.
وی با اشاره به ضرورت صیانت از کرامت و امنیت افراد، بهویژه کودکان، افزود: وضعیت جامعه باید به گونهای باشد که جان، مال و ناموس هیچ انسانی، چه مسلمان و چه غیرمسلمان، در معرض تعرض قرار نگیرد. بر اساس اصول میثاق مدینه، حفظ امنیت و حقوق همه افراد جامعه از مهمترین مسئولیتهای حکومت است.
عدالت؛ پایه اصلی تحقق وحدت
حجتالاسلام یعقوب بشوی تأکید کرد: جامعه بیش از هر چیز به عدالت نیاز دارد و عدالت باید شامل همه افراد جامعه شود. همانگونه که یک مسلمان حق دارد با امنیت و کرامت در جامعه زندگی کند، غیرمسلمان نیز از همین حق برخوردار است و باید حقوق او محترم شمرده شود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: اگر بتوانیم به چنین معیار عادلانهای دست پیدا کنیم و عدالت را در زندگی فردی و اجتماعی حاکم سازیم، زمینه تحقق وحدت واقعی در جامعه فراهم خواهد شد و میتوانیم به معنای حقیقی کلمه، یک امت واحد باشیم.
اصلاح نظام آموزشی؛ ضرورتی برای پیشرفت و وحدت جامعه
وی در ادامه تأکید کرد: اصلاح نظام آموزشی نیز از ضرورتهای مهم برای ایجاد وحدت و پیشرفت جامعه است. نظام آموزشی فرسوده و تحمیلشدهای که امروز در بسیاری از جوامع مورد استفاده قرار میگیرد، ممکن است افراد را برای اشتغال و کارمندی آماده کند، اما لزوماً زمینهساز تحول اساسی در سرنوشت یک ملت نیست. ازاینرو، بازنگری و اصلاح نظام آموزشی و تربیت نسلی آگاه، مسئولیتپذیر و توانمند، باید در اولویت قرار گیرد.
احترام به عقاید دیگران؛ در کنار حفظ وحدت اسلامی
این محقق پاکستانی در پاسخ به این پرسش که «ما به عنوان مسلمان چگونه میتوانیم ضمن احترام به عقاید دیگران، وحدت خود را حفظ کنیم و مهمترین ویژگی سیره پیامبر اکرم(ص) که میتواند پایهگذار اتحاد و همبستگی باشد چیست؟» اظهار داشت: باید توجه داشته باشیم که اسلام، با وجود تفاوتها و اختلافات اعتقادی، اصل «زندگی مسالمتآمیز و احترام متقابل» را مورد تأکید قرار داده و خواهان برپایی عدالت در جامعه است.
حجتالاسلام یعقوب بشوی افزود: اساساً یکی از اهداف اصلی بعثت همه پیامبران الهی(ع)، تربیت انسانها و فراهم کردن زمینه برپایی عدالت در جامعه بوده است. قرآن کریم در این زمینه میفرماید:«لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَیِّنَاتِ وَأَنزَلْنَا مَعَهُمُ الْکِتَابَ وَالْمِیزَانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ.»(حدید، ۲۵)»
وی تصریح کرد: قرآن کریم به صراحت از تفرقه و پراکندگی نهی میکند و میفرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا.» (آلعمران، ۱۰۳) بنابراین، وجود اختلاف میان انسانها امری طبیعی است؛ اما نباید به اختلافات دامن بزنیم و آنها را به اندازهای گسترش دهیم که انسجام و وحدت جامعه از بین برود. هنر جامعه اسلامی این است که با وجود تفاوت دیدگاهها، بر اصول مشترک تکیه کرده و وحدت اجتماعی خود را حفظ کند.
اخلاق نیکو؛ مهمترین پایه وحدت در سیره پیامبر(ص)
استادیار جامعهالمصطفی العالمیه در ادامه، اخلاق نیکوی پیامبر اکرم(ص) را یکی از مهمترین پایههای وحدت و همبستگی دانست و گفت: قرآن کریم درباره شخصیت پیامبر(ص) میفرماید:««وَإِنَّکَ لَعَلَیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ.»(قلم، ۴)»
وی افزود: هنگامی که اخلاق نیکو در وجود انسان نهادینه شود، بسیاری از فضایل و اعمال شایسته نیز از همین سرچشمه نشأت میگیرند. درباره اخلاق پیامبر اکرم(ص) نیز از حضرت عایشه(س) نقل شده است: «کان خُلُقُهُ القرآن»؛ یعنی اخلاق پیامبر(ص) همان اخلاق و آموزههای قرآن بود.
حجتالاسلام یعقوب بشوی خاطرنشان کرد: پیامبر اکرم(ص) تنها برای یک فرد، قوم، قبیله، منطقه یا نسل خاص مبعوث نشد، بلکه رسالت آن حضرت جهانی و جاودانه است و خداوند ایشان را رحمتی برای همه جهانیان معرفی کرده است:««وَمَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِینَ.» (انبیاء، ۱۰۷)»
ایمان، اخلاق، رحمت و عدالت؛ پایههای جامعه الگو
وی در پایان گفت: بر اساس سیره پیامبر اکرم(ص)، میتوان ایمان، اخلاق نیکو، رحمت جهانی و عدالت را از مهمترین پایههای تحقق وحدت در جامعه دانست. اگر مسلمانان به این فضایل و ارزشهای اخلاقی پایبند باشند و آنها را در زندگی فردی و اجتماعی خود عملی کنند، میتوان جامعهای الگو و الهامبخش ایجاد کرد؛ جامعهای که در آن وحدت، عدالت، کرامت انسانی و همزیستی مسالمتآمیز در کنار یکدیگر تحقق یابد.
نظر شما