چرا آیت‌الله شبیری زنجانی «محقق ثالث» نامیده می‌شود؟

به گزارش خبرگزاری حوزه، بازخوانی سیره علمی و اخلاقیِ اسوه‌های حوزه‌های علمیه، از ضرورت‌های بنیادین در صیانت از اصالتِ اجتهاد و اخلاق پژوهش است. نشست «ابعاد وجودی یار دیرین شهید بهشتی، آیت‌الله‌العظمی شبیری زنجانی» با همین رویکرد به سراغ ابعاد کمترشنیده‌ای از زندگی این فقیه عالی‌قدر رفته است.

بنده بیش از هفت سال از درس خارج فقه ایشان استفاده بردم و در این مدت به ابعاد اخلاقی و علمی ایشان از نزدیک پی بردم. یکی از خصلت های اساسی آیت الله شبیری زنجانی تواضع علمی ایشان بود. ایشان مکرر در پاسخ سوالات می گفتند: نمی دانم و آن رابا صدای بلند هم بیان می کردند حتی در زمینه هایی که تردید داشتند هم می گفتند نمی دانم.

آیت الله شبیری زنجانی بارها نظرشان را در استفتائات عوض می کردند و می فرمودند مبنایم نسبت به قبل تغییر کرده است. اهی اوقات در منبر درس نظرشان عوض می شد. عوام فکر می کنند که عالم کسی است که جواب هر مساله ای را بداند و نظرش عوض هم نشود در حالی که ایشان معتقد بودند عالم نگاهش به علم تخصصی است و در همه زمینه ها دانایی ندارد. هنگامی که شهید ریسی از ایشان رهنمودی برای اداره کشور خواست ایشان رفتند من در این امور سررشته ای ندارم. ایشان برای حوزه دانایی خود، حد و مرز قائل بودند.

درس ایشان به شدت تحقیقی بود و طلاب بعد از درس احساس می کردند که چیزی نمی دانند و در زمینه علمی احساس ضعف می کردند. درس ایشان برای استفاده همه کس نبود. نظر آیت الله شبیری زنجانی این بود که مخاطب من نظرات آیات خویی و حکیم را خوانده است و اکنون دنبال نظر بیشتر هستند. درس ایشان نیاز به مطالعه مفصل پیش از درس و مباحثه فراوان داشت.

مطلب دیگر این که ایشان ابهت درس آیت الله خویی را شکسته بودند و بسیاری از نظرات آقای خویی را رد می کردند. بعد از محقق ثانی می توان آیت الله شبیری زنجانی را محقق ثالث نامید. هم محقق بودند و هم مدقق. من در زمینه صوم و مسافر بعد از چند ماه تحقیق برای پایان نامه ام در بحث صوم و مسافر به هفت نظر رسیدم در حالی که آیت الله شبیری زنجانی در درس خود 14نظر در این باره را استخراج کرده بودند.

درسی که از آیت الله شبیری زنجانی می گیریم آن است که نظرات دیگران را بدون تحقیق بپذیریم. به همین دلیل ایشان اجماع فقها را می شکست. ایشان به نظرات پیشینیان حتی اگر از بزرگترین فقهای تاریخ هم بودند، اعتماد صرف نمی کردند. آن چه برای دیگران قطعیت داشت هیچ وقت برای ایشان قطعیت نداشت.

از شهرت فرار می کردند در اول رساله شان هیچ وقت آیت الله العظمی ننوشتند. برای مشی علمی و اخلاقی آیت الله شبیری زنجانی می توان ده اصل برشمرد:

صراحت علمی،

نقدپذیری

تتبع گسترده

انصاف

شجاعت علمی

فروتنی

خدمت به مردم

شاگرد پرورش

قدرشناسی از اساتید و سکوت مصلحتی.

حجت الاسلام محمد الهی منش